Marka Zetor, czeska firma z ponad 75-letnim dorobkiem, od lat dostarcza niezawodne ciągniki rolnicze, które zyskały uznanie na całym świecie. Historia firmy rozpoczyna się tuż po II wojnie światowej, a jej rozwój charakteryzuje się innowacyjnością i ciągłym dążeniem do spełniania rosnących wymagań rynku. Model Zetor 10145 stanowi ważny element w tej bogatej historii, będąc przykładem solidnej konstrukcji z końca XX wieku.
Początki i rozwój marki Zetor
Historia marki Zetor rozpoczyna się 15 marca 1946 roku, kiedy narodził się pierwszy traktor tej marki, model Z25. Pięć miesięcy później, czechosłowacka Izba Handlowa oficjalnie zatwierdziła znak towarowy Zetor. W nazwie marki litera „Z” symbolizuje Zbrojovka, zakład produkcyjny w Brnie w Czechach, natomiast „tr” odnosi się do ostatnich liter słowa „traktor”. Rynek szybko zaakceptował nową markę - już w 1947 roku ponad 3500 ciągników Zetor trafiło do klientów w Polsce, Danii, Belgii i Irlandii. Model Zetor 15, wyposażony w jednocylindrowy silnik Diesla o mocy 15 KM, stał się popularny w latach 1947-1949.
Wraz z rosnącym zapotrzebowaniem, Zetor otworzył dział rozwoju w 1954 roku, aby sprostać coraz to nowszym wymaganiom rynku. Pierwszą innowacją wśród ciągników Zetor był model Super P z 1956 roku, który jako pierwszy na świecie zastosował te same części w różnych modelach, co przyspieszyło produkcję i serwis. Lata 60. przyniosły kolejne modele, takie jak Zetor 3011, 2011 i 4011, oraz współpracę z polskim Ursusem, która zaowocowała modelem Ursus C-4011 produkowanym do 1992 roku.
W latach 1966-1976 Zetor wprowadził większe ciągniki, o mocy od 80 do 160 KM. Model 8011 z serii UR II zdobył liczne nagrody za zastosowanie innowacyjnych technologii. W 1975 roku pojawił się pierwszy 6-cylindrowy model - 12011. W kolejnej dekadzie nazwa „Zetor” stała się znana na całym świecie. Zetor był pionierem różnych innowacji w swojej historii, wprowadzając jeden z pierwszych systemów hydraulicznych, znany jako Zetormatic, oraz produkując w pełni zintegrowaną bezpieczną kabinę zawieszoną na poduszkach gumowych, wyciszających i tłumiących wibracje.
W latach 1976-1992 Zetor wprowadził serię UR III, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na mocne ciągniki. W 1992 roku pojawiła się ulepszona wersja z tej serii - Zetor Major. Firma została sprywatyzowana, a jej nazwa została zmieniona na Zetor Spółka Akcyjna 1 lipca 1993 roku.
Współpraca międzynarodowa odegrała kluczową rolę w rozwoju Zetora. W 1970 roku została zbudowana montownia w Iskanderyiah, około 40 km na południowy zachód od Bagdadu, gdzie do 1990 roku zmontowano ponad 80 tys. ciągników pod marką Antar. Od 1993 roku, w ramach współpracy pomiędzy John Deere i Zetor, rozpoczęła się sprzedaż ciągników UŘ I model 92 i UŘ III, częściowo zmontowanych w Brnie, pod marką John Deere z serii 2000, w krajach Ameryki Łacińskiej. Przez 4 lata współpracy John Deere pomógł Zetorowi poprawić logistykę, zarządzanie jakością, obsługę klienta oraz dostawę części zamiennych. W 1995 roku, z inicjatywy producenta traktorów oraz dystrybutora Motokov Praga, powstała w Kaliszu spółka Moto-Zetor Polska, która w latach 1995-1998 zleciła Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-Kalisz” montaż 3600 sztuk ciągników Zetor. W maju 2002 roku nastąpiła zmiana nazwy spółki na ZETOR POLSKA Sp. z o.o. W 2002 roku Zetor przechodził postępowanie upadłościowe, a pod koniec 2002 roku liczba zatrudnionych w Zetorze spadła do 720 osób z 1278. Obecnie Zetor Tractors a.s. jest członkiem słowackiego HTC Holding (w 2018 roku przebranżycowanego na HTC Investments).
Ciągnik Zetor 10145: Geneza i Okres Produkcji
Ciągnik Zetor 10145 to model, który wniósł znaczący wkład w linię produkcyjną marki Zetor w latach 80. XX wieku. Jego produkcja rozpoczęła się w roku 1985 i trwała do 1991 roku. Zetor 10145 był odpowiedzią na zapotrzebowanie na maszyny o zwiększonej mocy i wszechstronności, oferując solidne parametry techniczne i niezawodność, typową dla czechosłowackiego producenta.
Pod maską Zetor 10145 znajdował się chłodzony cieczą, czterocylindrowy silnik o pojemności 4,6 litra. Był to traktor wyposażony w napęd na wszystkie cztery koła, co znacząco zwiększało jego zdolności terenowe i uciąg. Skrzynia biegów oferowała 16 biegów do przodu oraz 8 do tyłu, co pozwalało na efektywną pracę w różnorodnych warunkach polowych i transportowych.
Szczegółowe Dane Techniczne Zetor 10145
Poniżej przedstawiono szczegółowe dane techniczne modelu Zetor 10145, uwzględniając jego kluczowe komponenty i parametry:
| Parametr Techniczny | Zetor 10145 | Zetor 10245 (dla porównania) |
|---|---|---|
| Lata produkcji | od 1985 do 1991 r. | od 1991 do 1992 r. |
| Kabina z systemem ROPS | Nie | Nie |
| Silnik | ||
| Rodzaj paliwa | Olej napędowy (diesel) | Olej napędowy (diesel) |
| Producent silnika | Zetor | Zetor |
| Typ silnika | Zetor | Zetor |
| Rodzaj silnika | Diesel (silnik wysokoprężny) | Diesel |
| Pojemność silnika | 4.6 l. | 4.6 l. |
| Ilość suwów | 4 | b.d. |
| Liczba cylindrów | 4 | 4 |
| Średnica tłoka | 110 mm | 110 mm |
| Skok tłoka (suw) | 120 mm | 120 mm |
| Chłodzenie | Silnik chłodzony cieczą | Silnik chłodzony cieczą |
| Chłodnica | tak | tak |
| Turbosprężarka | ||
| Turbosprężarka | Tak | Tak |
| Podwójna sprężarka (dual) | Nie | Nie |
| Chłodnica powietrza doładowującego (intercooler) | Nie | Nie |
| Układ Napędowy | ||
| Napęd | 4x4, MFWD, 4WD (w zależności od wersji) | 4x4, MFWD, 4WD (w zależności od wersji) |
| Dodatkowe cechy napędu | napęd na wszystkie koła, stały rozkład siły na wszystkie 4 koła, napęd przedni, napęd mechaniczny na przednie koła | napęd na wszystkie koła, stały rozkład siły na wszystkie 4 koła, napęd przedni, napęd mechaniczny na przednie koła |
| Napęd stały | Tak | Tak |
| Stały rozkład sił na wszystkie koła | Tak | Tak |
| Niezależne zawieszenie (ILS) | Brak | Brak |
| Napęd gąsienicowy | Nie | Nie |
| Hydrostatyczny układ kierowniczy | Nie | Nie |
| Układ kierowniczy | drążkowy | drążkowy |
| Przekładnia i Skrzynia Biegów | ||
| Przekładnia PowerShift | Nie | Nie |
| Przekładnia z mechanizmem nawrotnym (PowerShuttle) | Nie | Nie |
| Liczba biegów do przodu | 16 | 16 |
| Liczba biegów do tyłu | 8 | 8 |
| Wałek Przekaźnika Mocy (WOM) | ||
| Liczba obrotów | 540 obr. / min. | 540 obr. / min. |
| Sterowanie WOM | ręczne | ręczne |
| Układ Hamulcowy | ||
| System ABS (zapobieganie blokowaniu kół) | Nie | Nie |
| System wspomagania hamulców | Nie | Nie |
| Mechanizm różnicowy | Nie | Nie |
| Hydraulika | ||
| Układ hydrauliczny Load Sensing | Nie | Nie |
| Układ zamknięty | Nie, układ otwarty | Nie, układ otwarty |
| Układ centralny | Nie | Nie |
| Stały przepływ | Nie | Nie |
| Stałe ciśnienie | Nie | Nie |
| Elektryka | ||
| Tylna lampa stopu | tak | tak |
| Lampa typu kogut | nie | nie |
| Wymiary i Masa | ||
| Ciężar | od 4309 kg (w zależności od wersji) | b.d. |
| Rozstaw osi | 2380 mm | 2380 mm |
| Rozmiar kół z przodu | 12.4-20 | 12.4-24 |
| Dop. masa całkowita przyczepy bez hamulca | 1500 kg | 1500 kg |
| Wyposażenie | ||
| Górny zaczep transportowy | tak (???) | tak (???) |
Zetor 10145 w Kontekście Serii UR II i UR III
Zetor 10145 należał do szerszej rodziny ciągników, której rozwój był intensywny w latach 70. i 80. XX wieku. Zunifikowana rodzina ciągników UŘ II Crystal została skonstruowana w Polsko-Czechosłowackim Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Ciągników w Brnie. Jej odpowiednikiem były ciężkie ciągniki produkowane przez ZM Ursus. Nazwa tej serii, Crystal, pochodzi od czeskiego architekta Otakara Diblíka. Produkcja podzespołów do montażu tych ciągników została podzielona pomiędzy kooperantów: ZTS Martin produkował silniki, ZVL Považské strojárne - przekładnie, ZPC Ursus Warszawa - tylne mosty, a przednie mosty napędzane przez Uzina Tractorul Brașov w rumuńskim Braszowie. Podnośnik i układ hydrauliczny dostarczał Agromet Archimedes Wrocław. Ciągnik ten, choć powstał w biurach Zetora, był konstrukcją polską, a pracami nad nim kierowali Eugeniusz Ajzenberg (silnik) i Jerzy Stożek (układ napędowy). W roku 1968 został wdrożony do produkcji pierwszy ciągnik tej serii Zetor Crystal 8011. Seria ta została nagrodzona złotym medalem na międzynarodowych targach w Brnie w 1970 roku. W tym samym roku przedstawiono prototyp modelu Zetor 8045 Crystal z przednią osią napędzaną.
Na początku lat osiemdziesiątych XX w. ciągniki serii UŘ II były wyposażone w cztero- i sześciocylindrowe silniki marki Zetor, produkowane w Zbrojovka Brno. Przekładnię tworzyły czterobiegowa skrzynia biegów z dwustopniową redukcją, uzupełniona przez wzmacniacz momentu obrotowego umożliwiający zmianę biegów pod obciążeniem. Seria UŘ II została wyposażona w nowoczesną na ówczesne lata kabinę bezpieczeństwa zamontowaną na gumowych sprężynach, fotel kierowcy z amortyzowanym zawieszeniem, ogrzewaniem i efektywną wentylacją. Ciągniki te posiadały hydraulikę siłową o zdolności podnoszenia do 4 ton. Łatwiejszą obsługę poprawiono poprzez podwieszone pedały, hydrauliczne sterowanie sprzęgłem i hamulcami, sterowanie hydrostatyczne oraz nowe teleskopowe, gazowe siłowniki drzwi i okien. Wprowadzono także elektrohydrauliczne załączanie napędu przedniego mostu, wzmacniacza momentu siły, WOM i mechanizmu różnicowego osi przedniej.
Silniki Martin Diesel, wykorzystywane w tamtych konstrukcjach, były 4- lub 6-cylindrowe, zasilane olejem napędowym, z bezpośrednim wtryskiem paliwa i chłodzeniem cieczą. Turbodoładowane silniki osiągały moc maksymalną 90, 100, 140, 160 KM. Zsynchronizowane skrzynie biegów miały 8 biegów do przodu w 2 zakresach i 4 do tyłu, które były pomnożone przez wzmacniacz momentu na 16 do przodu i 8 do tyłu. Hamulce nożne dwuobwodowe były suche dyskowe, sterowane hydraulicznie przez rozłączalne pedały. Hamulec ręczny był sterowany mechanicznie za pomocą ręcznej wajchy. Podnośnik hydrauliczny był wyposażony w cztery rodzaje sterowania: pozycyjne, siłowe, mieszane i ciśnieniowe. Układ hydrauliki zewnętrznej dostarczał olej pod ciśnieniem do podłączonych maszyn rolniczych za pomocą szybkozłączy ISO. Wydajność pompy hydraulicznej wynosiła 41 l przy ciśnieniu 16 MPa. Maksymalna siła podnoszenia wynosiła 39 kN dla TUZ 2 kategorii, 50 kN dla TUZ 2 i 3 kategorii. Ciągniki z przednim napędem mogły być wyposażone w przedni TUZ 2 kategorii ISO o sile podnoszenia 15 kN i 25 kN przy 14 MPa. Opcjonalnie dostępny był również przedni WOM z 21 wypustami, o średnicy 35 mm, dla 1000 obr./min.
Te rozwiązania technologiczne, rozwijane w serii UR II, w znacznym stopniu wpłynęły na konstrukcję i cechy modelu Zetor 10145, który również czerpał z tych sprawdzonych innowacji.
Ewolucja i nowoczesne serie Zetor
Zetor kontynuował rozwój swoich ciągników, wprowadzając kolejne modernizacje i nowe serie.
Zetor Proxima
Nowa rodzina ciągników lekkich (JRL), czyli Proxima, miała swoją premierę na targach Techagro w 2004 roku, zastępując serię Super. W 2008 roku Proxima przeszła face lifting, zyskując podnoszone maski dla lepszego dostępu do silnika, nowe oświetlenie, przeniesiony akumulator oraz zwiększoną pojemność zbiornika paliwa do 150 litrów. Wprowadzono silniki spełniające normy emisji spalin EURO III oraz przedni most Carraro 20.16. W 2006 roku zaprezentowano serię Proxima Plus z nową, zsynchronizowaną skrzynią przekładniową 16/16 z chłodnicą oleju i jednostopniowym wzmacniaczem momentu sterowanym elektrohydraulicznie. Najnowsza rodzina ciągników, Proxima Power, zadebiutowała w 2008 roku, wyposażona w 4-cylindrowe, turbodoładowane silniki o mocy od 82 do 101 KM oraz nową skrzynię biegów typu Power Shuttle z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego, umożliwiającą zmianę kierunku jazdy bez użycia sprzęgła.
Zetor Forterra
W 1998 roku modernizacji poddano serię UR III, a nowa, zmodernizowana seria nosi nazwę Forterra. Wprowadzono nową skrzynię biegów 24/18 z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego, elektroniczne sterowanie TUZ (EHR marki Bosch), wydajniejszą pompę hydrauliczną (60 lub 70 l/min) oraz nowe przednie obciążniki. W 2010 roku dokonano kolejnej modernizacji, wprowadzając 350 mm sprzęgło, nową maskę uchylaną całościowo do góry oraz nowy model Forterra 135 z 16-zaworowym silnikiem Zetor 1605 o mocy 136 KM. W lipcu 2020 roku zmieniono design ciągników Forterra na stylistykę opracowaną przez włoskie biuro Pininfarina. W 2011 roku zaprezentowano Forterra 140 z silnikiem spełniającym normy emisji spalin EURO IIIB i nową skrzynią biegów z elektrohydraulicznym rewersem 30/30. W 2014 roku na targach Techagro zaprezentowano serię Forterra HD, wyposażoną w silniki Zetor spełniające normę 3B, z elektronicznie sterowaną pompą wtryskową, szerszą tylną osią i amortyzacją kabiny.
Zetor Major
W 2013 roku do produkcji seryjnej wszedł nowy ciągnik Zetor Major, wyposażony w 4-cylindrowy 76-konny silnik Zetor 1105 spełniający normy emisji spalin Stage IIIA oraz układ napędowy Carraro T506. Zastosowano w pełni zsynchronizowaną czterobiegową skrzynię przekładniową z trzybiegową redukcją oraz biegiem wstecznym, co daje 12 biegów do przodu i 12 do tyłu. Od samego początku produkcji Majora, kabiny do tego modelu produkowane są w Polsce w przedsiębiorstwie KOJA.
Zetor Maxterra
W 2009 roku na targach AgriTechnica przedstawiono prototyp ciągnika rolniczego Zetor Maxterra, zapowiadający powrót czeskiego producenta do ciągników wysokiej mocy. Seria ta ma być wyposażona w 6-cylidrowe silniki Zetor o mocach od 130 do 190 KM, tylny most i skrzynię biegów ZF T-7200 (6-zakresowa z 4 biegami pod obciążeniem) oraz przedni most Carraro 20.29.