Przenośnik Poziomy w Rozrzutnikach Obornika: Zasada Działania, Rodzaje i Zastosowanie

Roztrząsacz obornika, często nazywany również rozrzutnikiem obornika, to maszyna rolnicza wyposażona w skrzynię z przenośnikiem podłogowym oraz tylne urządzenie rozdrabniające i rozrzucające nawóz po polu. Urządzenia te są kluczowymi maszynami rolniczymi, które odgrywają istotną rolę w procesie nawożenia i użyźniania pól, a ich prosta budowa sprawia, że części zamienne są zazwyczaj łatwo dostępne i stosunkowo niedrogie. Dawniej takie maszyny były ciągnięte przez konie, dziś zdecydowanie częściej spotykamy się z ciągnikami, choć w małych gospodarstwach i przy małym rozrzutniku, może sprawdzić się również traktorek ogrodowy.

Rozrzutniki obornika znajdują zastosowanie nie tylko w rolnictwie, ale również w leśnictwie oraz nowoczesnym budownictwie. Mogą służyć do nawożenia takimi nawozami naturalnymi jak kompost, torf, nawozy zielone (świeża masa roślinna) oraz wapno. Niewielu wie o tym, że rozrzutniki obornika znajdują wiele zastosowań nie tylko w rolnictwie, ale również w leśnictwie oraz nowoczesnym budownictwie.

Budowa i Podstawowe Elementy Rozrzutnika Obornika

Głównym elementem rozrzutnika jest skrzynia ładunkowa, która musi pomieścić duże ilości obornika. Na rynku można znaleźć takie urządzenia, które obsługują jednorazowo nawet 20 ton tego surowca. Najważniejszym aspektem skrzyń jest ich wytrzymałość oraz odporność korozyjna. Producenci rozrzutników oferują skrzynie zbudowane z blachy odpornej na korozję, różnej wytrzymałości oraz grubości od 4 mm do 8 mm. Tradycyjne skrzynie ładunkowe zapewniają oprócz przestrzeni na obornik także możliwość wykorzystania ich na potrzeby transportu innych materiałów.

Przenośnik Poziomy (Łańcuchowy)

W środku skrzyni znajduje się bardzo ważny element każdego rozrzutnika, którym jest przenośnik łańcuchowy. Zazwyczaj producenci proponują dwa rzędy przenośników, których sterowanie jest hydrauliczne. W rozrzutnikach o średniej ładowności zwykle stosowany jest przenośnik podwójny złożony z dwóch przenośników obejmujących połowę szerokości przestrzeni ładunkowej - na każdy z nich przypadają dwa łańcuchy połączone poprzecznymi listwami. Standardem jest napęd hydrauliczny łańcuchów, który pozwala na bezstopniową regulację prędkości przesuwu.

W klasycznym rozrzutniku poziomym z przenośnikiem łańcuchowym, długi łańcuch przesuwa obornik wzdłuż dna skrzyni w kierunku rozsiewacza bębnowego z tyłu. System jest stosunkowo prosty w budowie, a jego serwisowanie nie sprawia trudności. Jednak ma on swoje ograniczenia:

• Łańcuch pracuje w kontakcie z obornikiem, który jest agresywnym medium korozyjnym.
• Mokry, zbity lub zmrożony obornik powoduje zatory i przeciążenia napędu.
• Koszty wymiany łańcucha po kilku sezonach mogą być znaczące.
• Przy rozładunku skrzynia musi być opróżniana od tyłu - co przy nierównym terenie może prowadzić do nierównego dozowania.

Adapter Rozdrabniający i Rozrzucający

Na zakończeniu przenośnika znajduje się z kolei system, który rozdrabnia nawóz i rozsypuje go na polu. Podczas pracy, napędzany przez wał odbioru mocy (WOM) lub silnikiem hydraulicznym z hydrauliki pojazdu, zespół noży zamocowany na specjalnych wałkach (tzw. adapter) obracając się, rozdrabnia i rozrzuca obornik po polu. Zależnie od konkretnego modelu i marki rozrzutnika jego działanie i sama budowa mogą się nieco różnić. Wałek oraz noże mogą być umieszczone pionowo lub poziomo w zależności od zastosowanego nawozu. Rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię poprzez tylną lub boczną burtę.

Rodzaje Adapterów Rozrzucających

Kluczowym elementem każdego rozrzutnika obornika wpływającym na jakość jego pracy oraz wydajność jest adapter rozrzutu. Wyróżniamy dwie główne kategorie adapterów: poziome i pionowe, z dalszym zróżnicowaniem w ich obrębie.

Adapter Poziomy (2-Walcowy)

Adapter poziomy to podstawowe rozwiązanie z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Taki zespół dozowania pozwala na stosowanie oprócz obornika także wapna, kompostu, pozostałości z biogazowni itp. Trzeba pamiętać, że w tym przypadku obornik nie może być jednak zbyt słomiasty. Z tego względu rozrzutniki wyposażone w takie adaptery świetnie sprawdzają się podczas nawożenia przefermentowanym obornikiem (łatwym do rozdrobnienia), a także do rozsiewu wapna. Często stosowany jest w mniejszych rozrzutnikach. Szerokość rozrzutu jest nieznacznie większa od szerokości naczepy. Nadaje się do stosowania szczególnie na niedużych i wąskich powierzchniach nawożenia.

• Ogromną zaletą takiego zespołu rozrzucającego jest szerokość pracy, która dochodzi w przypadku niektórych materiałów do 25 m (np. Pronar N262 Herkules 12).
• Do współpracy z rozrzutnikami wyposażonymi w ten typ adaptera konieczny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.

Adapter Pionowy (2-Walcowy i 4-Walcowy)

Adaptery pionowe cechuje wszechstronność. Doskonale radzą sobie z każdym typem obornika, a także z wapnem, torfem czy kompostem. Występuje on w dwóch podstawowych konfiguracjach: 4-walcowej i 2-walcowej.

• Adapter Pionowy 2-Walcowy: Jest to najbardziej uniwersalne rozwiązanie, doskonale radzące sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych, w tym obornikiem świeżym, słomiastym, mokrym, wapnem czy pomiotem ptasim. Zapewnia niezawodność, mniejsze ryzyko zatorów i stabilną pracę na stokach dzięki pionowym wałkom. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą (do ok. 12 m) dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. W rozrzutnikach Brochard serii EV 2000 walce z nożami mają średnicę 100 cm, a w maszynach Joskin Ferti-CAP - 108 cm.
• Adapter Pionowy 4-Walcowy: Ta konfiguracja, rzadziej stosowana, charakteryzuje się niewielką szerokością roboczą rzędu 4-6 m, lecz zapewnia wysoką przepustowość i dobrze sobie radzi nawet z wyjątkowo trudnym do rozdrobnienia obornikiem. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery Sipmy ze zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi 16 cm, co pozwala na rozrzut na szerokość nawet 10 m. Sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika.

Adapter Rozdrabniający Bijakowy

Adapter bijakowy wykorzystuje jeden poziomy walec, ale wyposażony w wahliwie zawieszone bijaki (na łańcuchach), które wirując z dużą prędkością dokładnie rozbijają nawet twarde bryły wapna. Całość jest zamknięta w obudowie, która wspomaga proces rozdrabniania, a także skierowuje strumień materiału na poziome tarcze rozsiewające, podobne do tych stosowanych w adapterach z poziomymi walcami. Tego typu adapter świetnie sprosta wymaganiom rolników wysiewających wapno, torf czy szlam, jednak nie nadaje się do obornika, zwłaszcza bydlęcego.

Nowoczesne Rozwiązania: System Ściany Przesuwnej (Power-Push)

System ściany przesuwnej (power-push) to technologia, którą Jastech jako jedyna polska firma stosuje w produkcji rozrzutników i przyczep. Zamiast przenośnika łańcuchowego, hydrauliczny siłownik przesuwa ruchomą podłogę wraz ze ścianą czołową, wypychając ładunek ku tyłowi skrzyni. Bębnowy rozsiewacz pracuje tylko na tym, co do niego trafia - bez podtrzymywania przez łańcuch.

Co to oznacza w praktyce?

• Brak zatorów - system hydrauliczny nie ma mechanicznych punktów zatykania.
• Odporność na obornik zmrożony i zbity - siłownik hydrauliczny pokona opór, którego łańcuch już nie pokona.
• Niższe koszty serwisu - nie ma łańcucha do wymiany.
• Bezpieczeństwo - skrzynia nie jest unoszona (jak w niektórych konstrukcjach), co eliminuje ryzyko wywrotu maszyny na terenie pochyłym.
• Funkcja 2w1 - po demontażu adaptera GRAZIOLI, rozrzutnik zamienia się w pełnowartościową przyczepę objętościową.

Typy Podwozia Rozrzutników

Wybór podwozia ma znaczący wpływ na stabilność, manewrowość i nacisk na glebę. W najnowszych konstrukcjach widać wyraźną tendencję do ograniczania liczby osi. O ile jeszcze niedawno rozrzutniki o średniej ładowności dostępne były głównie z układem tandemowym, o tyle obecnie wśród największych firm dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy.

Podwozie Jednoosiowe

Jest to kompaktowa maszyna przeznaczona głównie dla małych i średnich gospodarstw. Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności (np. od 2,5 do 8 ton). Jego niezaprzeczalną zaletą jest niska masa własna i mniejsze wymagania co do mocy ciągnika - wystarczy agregat o mocy od 60 do 80 KM. Doskonale sprawdza się w niewielkich gospodarstwach, zapewniając łatwość manewrowania i odpowiednie dociążenie ciągnika.

Ograniczenia:

• Ładowność zazwyczaj nie przekracza 6-8 ton.
• Mniejsza stabilność na nierównym terenie.
• Przy pełnym załadunku wyższe obciążenie osi ciągnika.

Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle.

Podwozie Dwuosiowe (Tandem)

To dziś najpopularniejszy wybór w polskich gospodarstwach. Dwie osie oznaczają wyraźnie lepszą stabilność, równomierne rozłożenie masy oraz możliwość zwiększenia ładowności do 8-20 ton. To maszyna, która pracuje wydajnie zarówno na glebach lekkich, jak i na cięższych, podmokłych polach. Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne. Dodatkowo, układy tandemowe zapewniają wyższą stabilność jazdy, często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu.

Podwozie Trzyosiowe

Rozrzutnik trzyosiowy to maszyna dla dużych gospodarstw i agronomii. Ładowność na poziomie 30 ton, pojemność skrzyni sięgająca 45-70 m³ (po sprasowaniu) i możliwość pracy w warunkach wymagających dużej wydajności - oto jego główne atuty.

Wybór Rozrzutnika Obornika - Kluczowe Kryteria

Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika powinien być podyktowany kilkoma kluczowymi czynnikami, aby zapewnić optymalne dopasowanie do potrzeb gospodarstwa:

1. Wielkość i charakterystyka gospodarstwa:

   • Wielkość gospodarstwa: Im większe gospodarstwo, tym większa powinna być pojemność rozrzutnika, aby zminimalizować liczbę przejazdów.

   • Intensywność produkcji zwierzęcej: Gospodarstwa z dużą obsadą zwierząt generują więcej obornika, co wymaga większej pojemności i wydajności maszyny.

   • Rodzaj upraw: Różne uprawy mogą wymagać specyficznego sposobu nawożenia, co wpływa na wybór adaptera.

2. Parametry techniczne maszyny:

   • Pojemność i ładowność: Należy dopasować do ilości nawozu, który będzie przewożony i rozrzucany. Pojemność może wahać się od kilku do kilkudziesięciu metrów sześciennych, a ładowność od kilku do kilkudziesięciu ton.

   • Rodzaj adaptera wysiewającego: Kluczowy element wpływający na jakość i sposób rozrzutu.

   • Typ podwozia: Jednoosiowe lub dwuosiowe (tandem).

   • Rodzaj materiału i technologia zabezpieczenia skrzyni: Odporność na korozję i wytrzymałość materiałów konstrukcyjnych są niezwykle ważne ze względu na agresywne środowisko pracy.

3. Rodzaj obornika i warunki terenowe:
   • Jeśli teren jest pagórkowaty, a obornik mokry i cieknący, lepszy będzie adapter pionowy.
   • Na płaskim terenie i przy suchym oborniku, swoje atuty pokaże adapter poziomy.
   • Obornik mokry, zbity lub zmrożony zimą to test dla każdego systemu łańcuchowego.
4. Funkcja 2w1: Jeśli zależy na posiadaniu w jednej maszynie rozrzutnika i przyczepy objętościowej, system ściany przesuwnej z adapterem GRAZIOLI to jedyne rozwiązanie na polskim rynku.
5. Finansowanie: Należy sprawdzić możliwość finansowania przez leasing lub kredyt.

Dodatkowe Wyposażenie i Technologie

Warto pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika, w zależności od jego wyposażenia, może stanowić dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne (np. z działania PROW 2014-2020).

Przydatne dodatki:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej, zabezpieczając mechanizm przed przeciążeniami i zapobiegając gubieniu materiału podczas transportu.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe: Zwykle szersze, ale znacznie droższe, poprawiające trakcję i zmniejszające nacisk na glebę.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.

Nowoczesne rozwiązania techniczne:

• Samonośna skrzynia ładunkowa: Ułatwia czyszczenie i konserwację.
• Szerokie ogumienie: Chroni przed nadmiernym zagęszczeniem gleby.
• Solidne łańcuchy przenośnika podłogowego: Wytrzymałość na zerwanie rzędu 15-25 ton zapewnia niezawodność.
• Adaptery z regulowanym prześwitem: Pozwalają na optymalne dostosowanie do rodzaju rozrzucanego materiału.
• Klapka adaptera rozrzucającego z regulacją wysokości i kąta nachylenia: Umożliwia precyzyjne ustawienie punktu podawania materiału na talerze rozrzucające, co przekłada się na dokładny rozrzut.
• System tandemowy z resorowaniem i opcjonalnymi osiami skrętnymi: Zapewnia stabilność i komfort pracy, szczególnie na nierównym terenie.
• Ocynk ogniowy całej konstrukcji: Zapewnia kompleksową ochronę przed korozją.
• Uszczelki gumowe tylnej ściany: Gwarantują szczelność i zapobiegają wyciekom.
• Homologacja: Umożliwia legalne poruszanie się po drogach krajowych z nawozem lub płodami rolnymi.

tags: #przenosnik #poziomy #rozrzutnik #rosyjsk