Bezpieczeństwo w Rolnictwie: Zapobieganie Przygnieceniom przez Ciągniki Rolnicze i Inne Maszyny

Praca w rolnictwie, choć kluczowa dla gospodarki, niesie ze sobą szereg poważnych zagrożeń, często prowadzących do tragicznych w skutkach wypadków. Jednym z najbardziej niebezpiecznych incydentów jest przygniecenie przez maszyny rolnicze, zwłaszcza ciągniki. Środowe popołudnie w Zwierniku w powiecie dębickim zamieniło się w koszmar, gdy podczas prac polowych ciągnik rolniczy przewrócił się i przygniótł 54-letniego mężczyznę. Mimo natychmiastowej akcji ratunkowej i podjętej reanimacji, życia mężczyzny nie udało się uratować. Dramatyczne sceny rozegrały się około godziny 16:10-16:20. Na miejsce natychmiast skierowano zastępy straży pożarnej, zespół ratownictwa medycznego oraz policję. Ratownicy rozpoczęli walkę z czasem, aby uwolnić poszkodowanego spod pojazdu i przywrócić funkcje życiowe. Podkom. Jacek Bator z Komendy Powiatowej Policji w Dębicy potwierdził, że mężczyzna poniósł śmierć na miejscu. Po stwierdzeniu zgonu przez lekarza, policjanci pod nadzorem prokuratora rozpoczęli szczegółowe wyjaśnianie okoliczności tragedii, analizując przebieg zdarzenia, stan techniczny ciągnika oraz przestrzeganie zasad bezpieczeństwa.

Główne Przyczyny i Rodzaje Wypadków w Rolnictwie

Duża liczba prac do wykonania, pośpiech, zmienne warunki atmosferyczne powodujące spiętrzenie prac, a przede wszystkim nieprzestrzeganie zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwie rolnym, to najczęstsze przyczyny prowadzące do wypadków. Należą do nich praca niesprawnymi maszynami rolniczymi, przebywanie w miejscach niedozwolonych, niewyłączanie napędu podczas napraw, niestosowanie się do instrukcji obsługi czy też niewłaściwy sposób postępowania ze zwierzętami. Najczęściej są to zdarzenia z grupy upadek osób, pochwycenie i uderzenie przez ruchome części maszyn i urządzeń oraz uderzenie, przygniecenie i pogryzienie przez zwierzęta.

Wypadki z Udziałem Maszyn Rolniczych - Tragiczne Statystyki

Najbardziej tragiczne w skutkach są zdarzenia z udziałem maszyn rolniczych, takie jak upadki z ładunków objętościowych, błotników i zaczepów, wciągnięcia przez prasę belującą, czy przygniecenia przez ciągnik lub zaczep. Często kończą się one rozległymi urazami, kalectwem, a czasem nawet śmiercią. Według statystyk Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), w ubiegłym roku doszło do 674 wypadków spowodowanych „upadkiem przedmiotów”, co stanowi ponad 6,5% odnotowanych w 2019 r. wypadków przy pracy rolniczej (10 295 zdarzeń). W tej liczbie, aż 15 wypadków zakończyło się śmiercią rolników, stanowiąc ponad 26% wszystkich wypadków śmiertelnych w 2019 r. Analizując wypadki związane z „upadkiem przedmiotów”, można dojść do wniosku, że główną ich przyczyną było wejście poszkodowanego w bezpośrednią strefę zagrożenia, w której ryzyko urazu oraz utraty zdrowia lub życia jest największe. Kolejną przyczyną był brak właściwie posadowionych i zabezpieczonych podpór oraz niesprawne maszyny rolnicze, np. nieszczelności układu hydraulicznego.

W ostatnich latach zanotowano kilka przypadków śmiertelnych:

• 6 rolników zginęło przy pozyskiwaniu drewna.
• 3 osoby poniosły śmierć podczas wykonywania prac polowych, wchodząc pod podniesione do góry elementy maszyn rolniczych, takie jak heder kombajnu czy agregaty uprawowe.
• Kolejne 3 osoby zmarły podczas remontów pojazdów samochodowych, ciągników rolniczych i innych urządzeń, w trakcie których doszło do przygniecenia przez niewłaściwie zabezpieczone przed upadkiem przedmioty.
• W jednym przypadku rolnik został dociśnięty przez agregat do koła ciągnika podczas wyprzęgania agregatu podorywkowego.

Inne tragiczne zdarzenia to:

• Rolnik belował siano, spiesząc się przed burzą. Gdy prasa zwijająca nie wiązała bel, zatrzymał ciągnik i wszedł na maszynę w celu naprawy, a mechanizm wiążący wciągnął mu rękę.
• Podczas koszenia zboża kombajnem, rolnik usłyszał stukanie. Wszedł na obudowę gardzieli, aby sprawdzić łańcuch podajnika. Blacha zgięła się pod jego ciężarem do środka, co skutkowało upadkiem.
• Rolnik poślizgnął się na zaczepie przyczepy, stracił równowagę i spadł na ziemię podczas rozciągania plandeki nad workami z nawozem.
• Podczas zwożenia zboża z pola o znacznym nachyleniu, rolnik stracił panowanie nad zaprzęgiem.

Sezon Żniwny - Szczególne Zagrożenia

Okres żniwny (od początku czerwca do końca sierpnia) to czas wzmożonych prac, który niestety wiąże się ze znacznym wzrostem liczby wypadków. W ubiegłym roku ponad 5500 rolników ubezpieczonych w KRUS uległo wypadkom, co stanowi jedną trzecią wszystkich zdarzeń zgłaszanych do Kasy w roku kalendarzowym. Podczas żniw dochodzi do wielu tragicznych zdarzeń, często skutkujących rozległymi urazami, a nawet śmiercią. Dotyczy to środków transportu, takich jak przyczepy, wozy, samochody dostawcze (360 wypadków), kombajnów zbożowych (130 wypadków), maszyn do zbioru siana, słomy i zielonek (około 100 wypadków).

• W czasie transportu płodów rolnych dochodzi do upadków rolników z przyczep i wozów, na których przebywają podczas transportu ładunków objętościowych, a także z pomostów, dyszli i błotników maszyn, przejechań i przygnieceń przez maszyny oraz wypadków komunikacyjnych.
• Nieszczęśliwe zdarzenia podczas obsługi kombajnów zbożowych to najczęściej upadki osób podczas wchodzenia i schodzenia z maszyny, skaleczenia kończyn ostrymi elementami aparatu tnącego, przygniecenia przez elementy urządzenia oraz pochwyceń i uderzeń przez jej ruchome części.
• Wypadki z prasami do zbioru siana, słomy i zielonek to w większości pochwycenia i uderzenia przez ruchome części maszyn. W ostatnich latach kilku rolników rocznie traciło życie podczas zbioru słomy i siana prasą. Przyczyną było niewyłączenie maszyny przed rozpoczęciem naprawiania, zakładania sznurka lub usuwania zapchań, a niekiedy zbyt szybkie rozpoczęcie tych czynności po unieruchomieniu napędu.
• Upadki w wielu przypadkach były skutkiem używania nieodpowiedniego obuwia. Rolnicy wpadali w poślizg i upadali obok pracujących maszyn, odruchowo próbowali chwytać się np. prasy, co kończyło się zmiażdżeniem palców dłoni lub ich amputacją.
• Odnotowano również przypadki pochwycenia rolników przez wirujące elementy maszyny za luźną odzież, a także przystępowanie do pracy w gospodarstwie rolnym pod wpływem alkoholu.
• W okresie żniwnym dochodzi także do porażeń piorunem podczas wyładowań atmosferycznych, przygnieceń przez drzewa i elementy budynków w czasie burz i nawałnic.

Wymagania Prawne i Techniczne Dotyczące Ciągników Rolniczych

Zgodnie z polskim prawem, ciągnik rolniczy jest pojazdem silnikowym przeznaczonym do wykonywania prac rolnych, leśnych i ogrodniczych. Może być dopuszczony do ruchu drogowego, jeżeli spełnia odpowiednie wymagania. Operatorzy ciągników rolniczych muszą pamiętać przede wszystkim o dopuszczalnej prędkości na drogach publicznych oraz odpowiednim oznakowaniu.

Zasady Ruchu Drogowego i Konstrukcja

• Maksymalna prędkość ciągnika rolniczego na drogach publicznych wynosi 30 km/h. W przypadku przewożenia drużyny roboczej prędkość nie może przekroczyć 20 km/h.
• Dopuszczony do ruchu drogowego ciągnik z maszyną nie może przekraczać szerokości 3 metrów. W sytuacji, gdy szerokość ciągnika zawiera się w przedziale 3 - 3.5 metra, należy uzyskać stosowne zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego. Ciągnik o szerokości większej niż 3.5 metra nie zostanie dopuszczony do ruchu drogowego.
• Ciągniki rolnicze z kabiną muszą posiadać certyfikat ROPS (Roll Over Protective Structure), który stwierdza bezpieczeństwo konstrukcji podczas wywrócenia pojazdu i potwierdza, że konstrukcja ciągnika pozwala ograniczyć ryzyko przygniecenia operatora.
• Opony ciągników powinny mieć oczyszczony bieżnik oraz optymalne zagłębienia wypustów, co zwiększa ich przyczepność do podłoża.
• Należy pamiętać o prawidłowym rozkładzie masy na obie osie w stosunku 50/50.
• Ciągnik rolniczy powinien być wyposażony w co najmniej dwa lusterka zewnętrzne.
• Przepisy określają także konieczność użytkowania ciągnika z zapiętymi pasami bezpieczeństwa oraz zasadę przewożenia pasażerów tylko na miejscu do tego przeznaczonym.
• Podczas eksploatacji pojazdu na drodze publicznej nie należy zakrywać urządzeń sygnalizacyjnych oraz należy współpracować z pozostałymi uczestnikami ruchu drogowego, ułatwiając wyprzedzanie innym kierującym.

Rejestracja i Uprawnienia

• Nowe ciągniki rolnicze należy zarejestrować, przedkładając świadectwo zgodności WE oraz oświadczenie o danych, niezbędnych do ewidencji. Powinny się w nim znaleźć informacje o całkowitej masie pojazdu oraz całkowitej masie zespołu pojazdów, a także wartość największego nacisku na oś.
• Prawo jazdy kategorii B uprawnia do kierowania ciągnikiem rolniczym bez przyczepy.

Bezpieczeństwo Podczas Prac Leśnych i Polowych - Konkretne Przykłady Zagrożeń

Wypadek opisany w materiale wydarzył się w lesie należącym do poszkodowanego rolnika. Pewnego dnia, we wczesnych godzinach popołudniowych, rolnik wraz z żoną i synem udali się do lasu, w celu wycięcia drzew na potrzeby gospodarstwa. Rolnik z synem wycinali kilkudziesięcioletnie drzewa (o średnicy pnia około 60 cm) za pomocą piły spalinowej, a żona rolnika oczyszczała teren z gałęzi. Jedno ze ściętych drzew, upadając gwałtownie odbiło się i uderzyło poszkodowanego, przewracając go i przygniatając. Syn oraz żona rolnika natychmiast przystąpili do uwalniania go spod leżącego drzewa. Po kilkukrotnych próbach udało im się, przy użyciu drewnianego kołka, częściowo podnieść drzewo i uwolnić poszkodowanego. Na miejsce wypadku wezwano karetkę pogotowia, która przetransportowała rannego rolnika do szpitala.

Inny przypadek to praca na polu przeznaczonym pod zasiew kukurydzy, przy pomocy agregatu uprawowego. Nagle doszło do zablokowania się resztek roślinnych kukurydzy w elementach agregatu. Rolnik zatrzymał ciągnik, podniósł agregat do góry i wszedł pod niego w celu oczyszczenia. W tym momencie agregat z wałem uprawowym samoistnie opadł, przygniatając poszkodowanego i doprowadzając do natychmiastowej śmierci. Tego typu zdarzenia są wyjątkowo tragiczne, ponieważ często kończą się śmiercią rolników.

Kolejne wypadki:

• 21 marca w miejscowości Jasienna 66-letni mężczyzna został wyciągnięty spod przewróconego pojazdu przez członków rodziny jeszcze przed przybyciem strażaków.
• 22 marca w Krasnem Potockiem traktor przewrócił się na 19-latka, przygniatając mu nogę. Strażacy wyciągnęli go spod ciągnika przy użyciu siły fizycznej i udzielili mu kwalifikowanej pierwszej pomocy.
• W październiku ubiegłego roku w gminie Wągrowiec policjanci prowadzili czynności w związku ze śmiercią mieszkańca, który został przygnieciony przez opryskiwacz.

Pamiętajmy o asekuracji wykonując naprawy urządzeń, wymieniając części eksploatacyjne. Gdy jesteś świadkiem zdarzenia wypadkowego podejmij niezbędne działania mające na celu pomoc osobie poszkodowanej.

Bezpieczeństwo Dzieci w Gospodarstwie Rolnym

Podwórze gospodarstwa rolnego jest codziennym miejscem pracy rolnika, a jednocześnie często koncentrują się tu zabawy dzieci i życie rodzinne. Dla wielu dzieci prace wykonywane w gospodarstwie są stałym obowiązkiem. W trakcie zabawy często dochodzi do upadków z drabiny, pogryzienia przez zwierzęta, skaleczeń, oparzeń, porażeń prądem, zatrucia środkami ochrony roślin. Zdarza się również, że dzieci wchodzą na maszyny rolnicze, co stanowi krótką drogę do nieszczęśliwego zdarzenia. Prace polowe nie zwalniają nas od opieki nad dziećmi. Najmłodsi nie powinni pracować ani pomagać w okolicznościach, które mogą zagrażać ich życiu i zdrowiu. Należy chronić dzieci przed niebezpiecznymi zabawami przy maszynach rolniczych.

Zasady bezpieczeństwa dla dzieci:

• W obejściu powinno być wydzielone miejsce, w którym dzieci mogłyby bawić się.
• Każdorazowe uruchomienie kombajnu czy ciągnika należy poprzedzić sygnałem dźwiękowym, a wcześniej upewnić się, czy w sąsiedztwie pracującej maszyny nie przebywają osoby nieuprawnione, np. dzieci.
• Nie każdy, zwłaszcza osoby starsze i dzieci, powinien pracować na wysokości.

Ryzyko Pożarów w Okresie Żniw

Żniwa wiążą się również z wysokim ryzykiem wystąpienia pożarów podczas prac rolniczych. Upalne dni, brak opadów, a także silny wiatr znacząco zwiększają prawdopodobieństwo pożaru podczas zbioru płodów rolnych. Pożary, które mogą powstać w gospodarstwie, wiążą się najczęściej z bardzo dużymi stratami. Bardzo często prowadzą do całkowitego zniszczenia zabudowań gospodarczych i niejednokrotnie niszczą także domy mieszkalne. Od początku bieżącego roku doszło do 1741 pożarów związanych z uprawami rolnymi, ścierniskami i łąkami, a także stogami oraz maszynami rolniczymi. W Małopolsce takich pożarów było 217.

Co należy zrobić, aby uchronić zboże i sprzęt przed ogniem:

• Kluczowym elementem jest odpowiednie przygotowanie pola przed rozpoczęciem zbiorów.
• Podstawową czynnością jest również dokładne sprawdzenie sprzętu przed wyruszeniem w pole. Regularne przeglądy techniczne i konserwacja sprzętu mogą zapobiec ewentualnym wyciekom paliwa lub iskrzeniom, które mogłyby spowodować pożar.
• Zanim wyjedziemy w pole, warto również sprawdzić prognozę pogody.
• Podstawowym wyposażeniem każdego pojazdu rolniczego powinny być gaśnice.
• Wielu rolników zabiera również ze sobą na pole pług lub bronę talerzową, którą można wykorzystać, aby oborać palące się miejsce.
• Pomocne okaże się rozpoznanie okolicy, w celu zlokalizowania zbiorników wodnych lub hydrantów.

Działania Prewencyjne i Pomoc Po Wypadkach

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) realizuje szereg działań prewencyjnych mających na celu zmniejszenie liczby wypadków przy pracy i chorób zawodowych rolników. Działania te są realizowane poprzez szkolenia, konkursy, stoiska informacyjno-prewencyjne, publikacje, a także wspieranie rozwoju ratownictwa przedlekarskiego na obszarach wiejskich. Policjanci odbyli spotkania z rolnikami podczas zebrań sołeckich, gdzie jednym z poruszanych tematów było zwrócenie uwagi na bezpieczeństwo w trakcie wykonywania prac polowych. Dzielnicowi z Leśnicy postanowili spotkać się z lokalnymi rolnikami i w trakcie ich pracy przypomnieć o podstawowych zasadach bezpieczeństwa podczas wykonywania codziennych czynności na polu, omawiając konsekwencje wynikające ze złego stanu technicznego maszyn oraz pojazdów rolniczych. Przypomnieli również, że prowadząc maszyny oraz pojazdy rolnicze należy być trzeźwym i wypoczętym.

Rola Służby Zdrowia

W okresie wakacyjnym dyspozytornie medyczne w Małopolsce obsługują zdarzenia związane z pracami w rolnictwie, w tym zgłoszenia dotyczące obsługi maszyn rolniczych, przejechania czy przygniecenia przez maszyny rolnicze, a także wypadków podczas wycinki lasów. Pojawiają się również zgłoszenia dotyczące kontaktu z szerszeniami, osami i pszczołami, które bywają śmiertelne w wyniku wstrząsu anafilaktycznego. Dr hab. n. med. Bartłomiej Guzik, p.o. dyrektora 5 Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ w Krakowie, podkreśla, że dla lekarzy najważniejsza jest możliwość niesienia szybkiej i skutecznej pomocy w przypadku urazów. Każdego dnia na SOR tego szpitala trafia ponad 100 osób, a osobną grupę stanowią osoby poszkodowane w związku z pracami rolniczymi. W tym przypadku najcięższe urazy, jakie obserwują lekarze, to amputacje palców lub kończyn. Do lipca tego roku specjaliści z Kliniki Chirurgii Urazowej i Ortopedii wykonali 15 operacji replantacyjnych, z czego około połowa to urazy w rolnictwie. Operacje replantacyjne są bardzo skomplikowanymi, trwającymi nawet kilkanaście godzin zabiegami. O ich powodzeniu decyduje także czas - pacjent musi trafić na stół operacyjny w ciągu zaledwie kilku godzin od wypadku. Kłopot w tym, że w Polsce jest mało szpitali zajmujących się replantacjami; 5 Wojskowy Szpital Kliniczny należy do elitarnego grona zaledwie jedenastu ośrodków w kraju, które pełnią ostre dyżury replantacyjne dla pacjentów z całej Polski. Prowadzone są rozmowy z Ministerstwem Zdrowia dotyczące zwiększenia liczby dyżurów replantacyjnych i zmiany wyceny tych skomplikowanych procedur.

W briefingu prasowym w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim dotyczącym bezpieczeństwa rolników w czasie żniw i prac na polu udział wzięli: wojewoda małopolski Krzysztof Jan Klęczar, dyrektor Oddziału Regionalnego Kraków Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Iwona Szablińska, zastępca małopolskiego komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej bryg. Marcin Głogowski oraz p.o. dyrektora 5 Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ dr hab. n. med. Bartłomiej Guzik.

Podsumowanie i Przestrogi

Praca w gospodarstwach rolnych jest bardzo wymagająca, a jej konsekwencje bywają tragiczne. Tylko w pierwszym półroczu tego roku w statystykach Oddziału Regionalnego Kraków KRUS-u odnotowano 433 wypadki. Dla rolników szczególnie ważna jest świadomość zagrożeń i konsekwentne przestrzeganie zasad bezpieczeństwa. Rolniku, pamiętaj - zdrowie i życie to wartości bezcenne. Do nieszczęśliwego, tragicznego w skutkach wypadku dochodzi w najmniej spodziewanym momencie, stąd przypominamy o zachowaniu środków ostrożności zwłaszcza przy czynnościach, które wydawałyby się rutynowe, jak prace konserwacyjne przy maszynie. Groźne zdarzenia powoduje również nieuwaga, rutyna, przemęczenie oraz pośpiech. Zachowanie trzeźwości i wypoczynku podczas pracy z maszynami rolniczymi jest fundamentalne.

tags: #przyhnieciony #przez #ciagnik #rolniczy