Siewnik punktowy to uniwersalne narzędzie rolnicze przeznaczone do punktowego wysiewu nasion wielu rodzajów warzyw. Umożliwia precyzyjne dopasowanie wysiewu do określonych parametrów, a na dodatek jest bardzo prosty w obsłudze i konserwacji.
Co to jest siewnik punktowy?
Jest to maszyna rolnicza, która pozwala na uzyskanie jednorodnego wielkościowo plonu, przy jak najlepszym wykorzystaniu powierzchni uprawy. Służy do punktowego wysiewu nasion marchwi, pietruszki, cebuli, buraków, rzepaku i wielu innych warzyw. Nie jest konieczne ich otoczkowanie, jednakże wymagana jest wcześniejsza kalibracja. Siewnik punktowy umożliwia siew jednorzędowy, dwurzędowy, a nawet trzyrzędowy. Sprawdza się zarówno na powierzchni płaskiej, jak i na redlinach. Uprawa ziemi dzięki tej maszynie rolniczej jest niezwykle prosta. Istnieje możliwość dopasowania wysiewu do rozstawu rzędów, a także głębokości siania. Większość tego typu urządzeń wyposażona jest w specjalny zestaw do kontroli wysiewu, który umożliwia określenie takich parametrów jak odległość nasion w rzędzie, a nawet ilość wysiewanych nasion na jeden hektar powierzchni uprawnej. Dzięki temu uprawa roślin jest o wiele bardziej ekonomiczna.
Rodzaje siewników punktowych
W praktyce rolniczej do siewu np. kukurydzy stosowane są głównie siewniki punktowe pneumatyczne: podciśnieniowe i, rzadziej spotykane, nadciśnieniowe. Pracują dobrze, bez względu na kształt i wielkość nasion. Wadą ich jest natomiast bardziej złożona budowa w porównaniu do siewników punktowych mechanicznych. Mają również wyższe zapotrzebowanie na moc ciągnika ze względu na napęd dmuchawy. Siewniki punktowe Stanhay serii X to precyzyjne maszyny rolnicze, zaprojektowane do wysiewu nasion warzyw, buraków cukrowych oraz innych drobnonasiennych roślin. Siewniki punktowe do warzyw Stanhay Serii X, w tym modele z sekcjami wysiewającymi X30 (do 1-4 linii siewu na rząd) i X10 (1 linia siewu na rząd), wymagają precyzyjnego ustawienia w zależności od rodzaju wysiewanych nasion. Niewielu producentów może zaproponować napęd elektryczny w standardzie ISOBUS do siewnika punktowego do warzyw.
Zasada działania siewnika punktowego
Technologia siewu opiera się na zasadzie przysysania przez podciśnienie nasion do otworków tarczy wysiewającej. Namiar nasion zbiera zgarniak, a obracająca się tarcza przenosi nasiona nad kanały redlicy, skąd trafiają do ziemi. Na dokładność wysiewu mają wpływ następujące czynniki:
- dobór odpowiedniej wielkości otworków w tarczy wysiewającej,
- właściwa prędkość obrotowa tarczy wysiewającej,
- utrzymanie właściwych obrotów wentylatora do wytworzenia potrzebnego podciśnienia,
- ustawienie właściwego ciśnienia mieszania nasion w komorze nasiennej,
- stosowanie jakościowo dobrych nasion.
Z pewnością ręczny siewnik do warzyw czy siewnik szczoteczkowy nie zagwarantuje nigdy takiej dokładności wysiewu. Należy to wziąć pod uwagę, inwestując w drogie nasiona i środki ochrony.
Wyposażenie siewnika punktowego
W standardowym wyposażeniu tej maszyny rolniczej znajduje się:
- belka (od 2 do 3 m),
- redlica siewnika (jeden rodzaj do każdej sekcji),
- dwie taśmy do wysiewu nasion (jedna do nasion drobniejszych, druga do grubszych),
- tylne koło zagniatające wykonane ze stali nierdzewnej albo z siatki perforowanej,
- zagarniacz siewnika (wyposażony w zęby proste lub niwelujące),
- mechaniczne znaczniki rzędów.
Istnieje możliwość połączenia siewnika z maszyną do formowania redlin oraz z glebogryzarką, co sprawia, że maszyna jest jeszcze bardziej funkcjonalna. Wszystkie elementy siewnika punktowego stanowią bardzo trwałą konstrukcję. Wykonuje się je ze stali nierdzewnej, stopu aluminium oraz mosiądzu. Dodatkowo w niektórych modelach montuje się systemy elektronicznej kontroli wysiewu. Dzięki temu możliwe jest określenie ilości wysiewanych nasion. Elementy napędowe siewnika wyposażone są w łożyska toczne, które zapewniają optymalną pracę maszyny przez długie lata.
Przygotowanie siewnika punktowego do pracy i jego regulacja
Jaki siew, taki zbiór, dlatego bardzo ważne jest prawidłowe ustawienie maszyny i odpowiednie jej przygotowanie do pracy. Błędy popełnione podczas siewu takich roślin uprawnych, jak buraki cukrowe, kukurydza czy słonecznik, są nieodwracalne, a odbijają się na wschodach i plonach. Podstawowe parametry, które muszą być spełnione podczas siewu punktowego to: wymagana obsada roślin, odpowiednia głębokość umieszczenia nasion w glebie, równomierność ich rozłożenia, stan zagęszczenia gleby w otoczeniu wysianych nasion oraz przykrycie nasion glebą. W tym celu należy starannie przygotować siewnik do pracy i przeprowadzić regulacje zgodnie z instrukcją obsługi urządzenia.
Ogólna ocena i wymiana części
W pierwszej kolejności przed sezonem należy dokonać ogólnej oceny maszyny, tj. sprawdzić, czy nie występują pęknięcia lub zgięcia na podstawowych zespołach, oraz wycieki oleju. Należy sprawdzić stan ogumienia, czy śruby i nakrętki są dokręcone. Elementy, na których występują trwałe uszkodzenia, trzeba od razu wymienić.
Szczególną uwagę trzeba zwrócić na stan elementów roboczych siewnika, tj. stopień zużycia redlic, a zwłaszcza ich część roboczą. Jeżeli redlice są wytarte, wtedy tracą pierwotny kształt i bruzdka nie będzie wykonana odpowiednio. W wyniku czego nie zostanie zachowana właściwa głębokość siewu albo bruzdka będzie za szeroka, co prowadzi do nierównomiernego rozmieszczenia nasion w rzędzie. W wypadku dużego zużycia redlic należy je wymienić na nowe. Przy większym zużyciu stopki można poddać je zabiegowi regeneracyjnemu przez naspawanie elektrodą, a następnie wykonać szlifowanie, pod warunkiem, że przywróci się im pierwotny kształt.
Następnie trzeba sprawdzić inne części maszyny, jak tarcze, kółka dociskowe, zagarniacze, łańcuchy napędowe. Niezależnie od wymiany trzeba nasmarować łańcuchy i odpowiednio je napiąć. Wszystkie łożyska należy skontrolować pod kątem stopnia zużycia. Jeśli występują zbyt duże luzy lub ślady korozji, powinno się je wymienić. W wypadku zużycia kół zębatych i łańcuchów w skrzyni przekładniowej powinno się je wymienić w komplecie. W przeciwnym razie ich żywotność ulega znacznemu skróceniu.
Dobór tarcz wysiewających i przełożeń
Następnie należy dobrać tarcze wysiewające i przełożenia układu napędowego. Jest to szczególnie istotne przy mechanicznym systemie wysiewu, bo przy nieprawidłowo dobranych tarczach mogą wystąpić przepusty lub wysiew podwójny. Następnie ustala się optymalną odległość wysiewanych nasion w rzędzie. Dokonuje się tego na podstawie zalecanej obsady roślin, wysiewanej odmiany, siły kiełkowania i aktualnych warunków glebowo-klimatycznych. Przełożenia układu napędowego tarcz i liczbę otworów na tarczach należy dobrać w ten sposób, aby uzyskać wymaganą odległość nasion w rzędzie lub najbliższą. Wykonuje się to zgodnie z tabelą dostępnych w siewniku odległości między nasionami.
Regulacja systemu pneumatycznego (dla siewników pneumatycznych)
W siewnikach pneumatycznych należy sprawdzić szczelność komór i przewodów ciśnieniowych. Przewody nie powinny być pozaginane. Należy zwrócić uwagę na opaski zaciskowe na przewodach, łączące wentylator z sekcjami wysiewającymi. Wskaźnik ciśnienia musi być sprawny. Podczas regulacji ciśnienia w układzie pneumatycznym wpływ na jego wartość mają obroty silnika ciągnika (WOM), co bezpośrednio jest związane z wyborem przełożenia w skrzyni biegów w celu uzyskania zalecanej prędkości roboczej. W maszynach o pneumatycznym systemie wysiewu dodatkowo dobiera się, zgodnie z zaleceniami producenta, wartość wytwarzanego przez wentylator podciśnienia lub nadciśnienia w układzie pneumatycznym, zależnie od konstrukcji siewnika i położenia zgarniacza nadmiaru nasion.
Przyczyną nierównomiernej pracy wentylatora wpływającego na wartość ciśnienia w komorze siewnika jest najczęściej luźny pasek wieloklinowy, którego napięcie należy odpowiednio wyregulować. Ugięcie paska nie powinno przekraczać około 10 mm, a pomiaru dokonuje się w połowie odległości między kołami pasowymi. Tylko przy właściwym napięciu paska wentylator może wytwarzać odpowiednią wartość podciśnienia lub nadciśnienia. W siewnikach podciśnieniowych ważne jest również ustawienie zgarniaczy nadmiaru nasion. Należy uwzględnić ich wielkość i zalecenia producenta siewnika. Zagarniacz został ustawiony prawidłowo, jeżeli w każdym otworze znajduje się jedno nasionko. Sprawdza się to, wykonując próbny wysiew przez obracanie kołem jezdnym przy włączonym wentylatorze. W siewnikach pneumatycznych nadciśnieniowych np. wysiew podwójny jest efektem zbyt małego ciśnienia, a brak nasion w stożkowych gniazdach oznacza zbyt duże ciśnienie w układzie pneumatycznym.
Pierwsze testy agregatu do siewu traw oraz siewnika pneumatycznego własnej konstrukcji
Wypoziomowanie siewnika
Przed rozpoczęciem pracy na polu siewnik punktowy zawieszany należy wypoziomować. Dokonuje się tego przez zmianę długości łącznika górnego w trójpunktowym układzie zawieszenia na podstawie charakterystycznych wskazań zawartych w instrukcji obsługi. Regulacje siewnika należy rozpocząć od wypoziomowania poprzecznego i podłużnego siewnika względem ciągnika, to decyduje o prawidłowej głębokości siewu nasion. Wypoziomowanie poprzeczne opiera się na regulacji kół podporowo-napędowych, które powinny być tak ustawione, aby każda sekcja robocza była w pozycji pływającej.
Regulacja głębokości siewu
Głębokość umieszczenia nasion w glebie reguluje się dwutorowo, tj. bezstopniowo kręcąc korbą lub stopniowo - śrubą w otworach. Dla redlicy zespolonej z przednim kołem podporowym zmianie podlega położenie tylnego koła dociskowego formującego bruzdkę. Przy siewie płytszym należy obniżyć tylne koło. Jeżeli siewnik posiada redlicę zespoloną z tylnym kołem dociskowym, to regulacji dokonuje się za pomocą przedniego koła podporowego. Aby uzyskać płytszy siew, należy zamocować koło w niższym otworze, co spowoduje uniesienie redlicy.
Dużym ułatwieniem przy bezstopniowej regulacji jest obecność skali nastawy na elementach sekcji. Daje to możliwość ograniczenia kontroli głębokości pracy do jednej sekcji, a następnie w takim samym zakresie wyregulowania pozostałych. Głębokość siewu sprawdza się po przejechaniu odcinka o długości powyżej 20-30 m. Prędkość powinna być taka sama, jak podczas eksploatacji siewnika. Następnie odsłania się przykryte glebą nasiona i mierzy się głębokość, na jakiej się znajdują.
Oprócz ustawienia głębokości siewu nasion należy zadbać o prawidłowe umieszczenie nawozu w glebie, jeśli na siewniku zainstalowany jest dozownik. Nawóz powinien być wysiany mniej więcej 5 cm obok i mniej więcej 5 cm poniżej umieszczonych w glebie nasion. W wypadku wyposażenia siewników w redlice oddzielne do wysiewu nasion i nawozu należy bezwzględnie sprawdzić ich wzajemne położenie i w razie potrzeby dokonać korekty.
Regulacja intensywności zagęszczania gleby
Regulacja intensywności zagęszczania gleby, w której umieszczone są nasiona, oferowana jest tylko w niektórych siewnikach. Dokonuje się jej za pomocą zmiany położenia sprężyn w równoległoboku. Intensywność dociskania nasion do bruzdy uzyskuje się, zmieniając nacisk rolki dociskowej lub zakładając rolkę o innej szerokości. Zmiany nacisku można dokonać, przestawiając zaczep łącznika sprężyny dociskowej, np. w siewniku Omega, w którym zastosowano sprężyście-przegubowe mocowania rolek. Inną możliwością jest zmiana w otworze zawiasowym zainstalowanej rolki (na sztywno) względem redlicy i tylnego koła dociskowo-formującego bruzdkę (w siewniku Monosem) lub tylko względem redliny (Variosem).
Ustawienie znaczników rzędów
Szerokość skrajnych międzyrzędzi zależy od miejsc przejazdu siewnikiem, czyli prawidłowości ustawienia znaczników. Należy tak je ustawić, aby odstępy między pasami siewnymi przy kolejnych przejazdach odpowiadały szerokości międzyrzędzi. Uzyskuje się to przez zluzowanie śrub lub pierścieni mocujących, wysuwając lub wsuwając talerze (radełka) znaczników względem wychylnych ramion. Regulacji dokonuje się, znając różnicę pomiędzy szerokością (S) skrajnych sekcji siewnika a rozstawem (L) kół ciągnika. Długość znacznika prawego (ZP) i lewego (ZL) mierzy się od skrajnego lewego i prawego rzędu do śladu zostawionego na polu i wyznacza się ze wzoru: ZP = ZL = 75cm + (S-L)/2. Przy tak ustawionych znacznikach ciągnik prowadzi się raz prawym, raz lewym kołem po śladzie znacznika. Niektórzy producenci oferują jeszcze możliwość regulacji znaczonego w glebie śladu - poprzez zmianę pochylenia samego talerza względem powierzchni gleby lub nacisku jego oddziaływania. Ponadto niektóre siewniki (np. Omega) wyposażane są w znaczniki przejazdów, składane „do pionu” za pomocą siłowników hydraulicznych, sterowanych przez operatora z kabiny ciągnika.
Kontrola wysiewu i prędkości roboczej
Kontrolą prawidłowo wykonanej regulacji siewnika może być stanowiskowa próba wysiewu. W tym celu kołem siewnika obraca się tyle razy, aż z aparatu wyleci np. 100 szt. nasion. Gdy odległość między nasionami w rzędzie ma wynosić 20 cm, to teoretycznie 100 nasion powinno być wysianych na odcinku pola o długości 20 m. Jeżeli przyjmiemy, że koło napędowe siewnika przebywa podczas jednego obrotu drogę 1,88 m, to na odcinku 20 m obróci się 10,6 razy. Właśnie tyle obrotów należy wykonać, aby wysiać 100 nasion z każdego aparatu wysiewającego. Gdy uzyskana w wyniku próby liczba wysianych nasion w każdej sekcji jest zgodna z oczekiwaną, można przyjąć, że siewnik ustawiono prawidłowo.
Oceny równomierności rozłożenia nasion w rzędzie można dokonać podczas próby wysiewu w otwarte bruzdy. W tym celu należy unieść i podwiesić tylne koła dociskowe znajdujące się za redlicą i zablokować zagarniacze śladów. Po przejechaniu kilkudziesięciu metrów należy zmierzyć odstępy między nasionami wysianymi w bruzdki redliczne. W wypadku istotnych różnic w stosunku do wartości wymaganej trzeba sprawdzić nastawy z instrukcją obsługi i dokonać ewentualnej korekty, czyli zmienić na jedną z sąsiednich nastaw w skrzyni przekładniowej. Przyczyną nierównomiernego rozmieszczenia nasion w rzędzie może być zużyta stopka.
Przekroczenie optymalnej prędkości roboczej może powodować przetaczanie się pojedynczych nasion w bruzdce i zwiększać nierównomierne rozmieszczenie ich w rzędzie. Dla pneumatycznych siewników punktowych optymalna prędkość robocza mieści się od 5 do 7 km/h. Stosuje się zasadę, że im większa odległość nasion w rzędzie, tym większa może być prędkość robocza.
Eksploatacja i części zamienne
Dzięki prostej konstrukcji siewnik punktowy nie sprawia większych problemów podczas eksploatacji. Niektóre części z biegiem czasu ulegają jednak zużyciu. Warto wówczas pomyśleć o zakupie części zamiennych. Ceny oryginalnych części do siewnika są dość wysokie, a niemal każdy internetowy sklep rolniczy posiada w swojej ofercie szeroki wybór zamienników. Producenci zamienników oferują elementy kompatybilne z siewnikami produkcji polskiej, jak i zagranicznej. Wśród nich znajdują się koła zębate, łańcuchowe, lejki, aparaty wysiewające, czubki redlic, palce zagarniające do siewników i wiele innych. Sprawny siewnik punktowy jest gwarancją nieprzerwanego przebiegu prac polowych i wysokiej jakości plonów. Warto zadbać o jego stan techniczny. Dzięki zastosowaniu części zamiennych naprawa siewnika wcale nie musi być kosztowna.
Podczas użycia siewnika punktowego pneumatycznego bardzo ważne jest, aby nie rozpoczynać pracy bez włączonego wałka przekaźnika mocy i bez osiągnięcia właściwego podciśnienia lub nadciśnienia. W siewnikach punktowych zainstalowano zabezpieczenia przeciążeniowe, które zapobiegają uszkodzeniu sekcji wysiewającej w wypadku wystąpienia ciał obcych w materiale siewnym. Chcąc efektywnie użytkować siewniki punktowe, należy pamiętać o świadomej i odpowiedzialnej ich obsłudze. Przedstawione regulacje siewników punktowych mają na celu dostosowanie ich do zmiennych warunków pracy.