Obsługa wózka widłowego, choć może wydawać się złożona, staje się przyjemna, prosta i przede wszystkim bezpieczna po zapoznaniu się z podstawowymi zasadami. Wózki widłowe różnią się budową i przeznaczeniem, co przekłada się na wymagane umiejętności operatora i kategorie uprawnień. Obsługa tych pojazdów jest dozwolona wyłącznie dla osób posiadających odpowiednie uprawnienia państwowe.
Prawidłowe rozpoczęcie pracy z wózkiem widłowym powinno obejmować dokładne zapoznanie się z jego instrukcją obsługi. Znajdują się w niej kluczowe informacje techniczne dotyczące pojazdu. Następnie konieczne jest dokładne sprawdzenie stanu technicznego wózka, opierając się na zapisach w książce eksploatacyjnej oraz własnych oględzinach. Przed uruchomieniem silnika operator powinien bezwzględnie zapiąć pasy bezpieczeństwa.
Uruchomienie silnika wymaga sprawdzenia, czy włącznik akumulatora nie znajduje się w pozycji OFF. Jeśli wszystko jest w porządku, można włożyć kluczyk do stacyjki. Po przekręceniu go do pozycji 2, powinny zapalić się kontrolki i włączyć podgrzewanie silnika. Po ich zgaśnięciu kluczyk można ustawić w pozycji 3. Po uruchomieniu silnika zaleca się krótkie, chwilowe naciśnięcie obu pedałów akceleratora. Po ich zwolnieniu powinny zgasnąć kontrolki ładowania i smarowania.
Niniejsza instrukcja zawiera kluczowe informacje dotyczące bezpiecznej i efektywnej pracy z wózkiem widłowym, niezbędne dla każdego operatora.
Podstawowe Elementy Wózka Widłowego
Zrozumienie budowy wózka widłowego jest fundamentem jego poprawnej eksploatacji. Główne komponenty to:
- Maszt: Element konstrukcyjny odpowiedzialny za podnoszenie i opuszczanie ładunku.
- Siłownik podnoszenia: Mechanizm hydrauliczny zapewniający ruch masztu.
- Karetka: Część masztu z zamocowanymi widłami, stabilizująca ładunek.
- Widły: Elementy służące do podnoszenia i transportu ładunków.
- Rama bezpieczeństwa: Konstrukcja chroniąca operatora przed spadającymi przedmiotami.
- Kierownica: Urządzenie sterujące kierunkiem jazdy.
- Pokrywa silnika: Osłona komory silnika.
- Przeciwwaga: Element balastujący zapewniający stabilność.
- Koło tylne: Koła napędowe lub skrętne.
- Siłownik przechyłu: Mechanizm umożliwiający pochylanie masztu.
- Wspornik: Element na tylnym oparciu fotela, służący do regulacji wagi operatora.

Panel Sterowania i Wskaźniki
Panel sterowania dostarcza operatorowi informacji o stanie technicznym wózka poprzez wskaźniki i kontrolki:
Wskaźniki
- Licznik motogodzin (mth): Wskazuje czas pracy silnika.
- Wskaźnik temperatury oleju w skrzyni biegów: Przekroczenie czerwonego pola wymaga natychmiastowego zatrzymania i schłodzenia silnika.
- Wskaźnik ilości paliwa: Informuje o poziomie paliwa.
- Wskaźnik ładowania akumulatora: Sygnalizuje stan ładowania akumulatora.
Lampki Kontrolne
- Lampka ciśnienia oleju: Zapala się, gdy ciśnienie oleju jest zbyt niskie.
- Kontrolka ładowania akumulatora: Zapala się po przekręceniu kluczyka do pozycji „ON” i gaśnie po uruchomieniu silnika.
- Kontrolka temperatury silnika: Zapala się podczas pracy silnika przy temperaturze powyżej normy. Przekroczenie czerwonego pola wymaga zatrzymania.
Stacyjka Kluczykowa
- Pozycja „OFF” (Wyłączony): Obieg elektryczny zamknięty, możliwy demontaż kluczyka.
- Pozycja „ON” (Włączony): Zapalają się wskaźniki.
- Pozycja „START” (Uruchomienie): Uruchamiany jest rozrusznik silnika. Nie należy go przytrzymywać dłużej niż 5 sekund.
Sterowanie i Mechanizmy Jazdy
Poprawne posługiwanie się mechanizmami sterującymi zapewnia bezpieczeństwo i płynność pracy.
Pedały
- Pedał powolnego poruszania się (pełzacz): Umożliwia precyzyjne manewrowanie; jego wciskanie zwiększa obroty silnika i prędkość.
- Pedał sprzęgła: Należy go wcisnąć maksymalnie przed zmianą biegów.
- Pedał hamulca roboczego: Służy do zatrzymywania wózka.
Dźwignie
- Dźwignie skrzyni biegów: Oferują 2 prędkości jazdy do przodu i do tyłu. Zmiana biegów wymaga całkowitego zatrzymania wózka i wciśnięcia pedału sprzęgła.
- Dźwignia zmiany kierunku jazdy: Wymaga zatrzymania wózka przed zmianą kierunku.
- Dźwignia przechyłu masztu: Steruje pochylaniem masztu do przodu i do tyłu.
- Dźwignia sterowania kierownicą: Umożliwia regulację pozycji kierownicy.
Kierownica
Kręcenie kierownicą w lewo powoduje skręt wózka w lewo, a w prawo - w prawo. Wózek posiada wspomaganie układu kierowniczego.
Regulacja Fotela Operatora
Fotel operatora powinien być ustawiony w pozycji zapewniającej komfort i łatwy dostęp do wszystkich elementów sterujących. Pozycje fotela odblokowuje się przesuwając dźwignię pod fotelem w prawo. Na tylnym oparciu znajduje się wspornik do regulacji wagi operatora.
Bezpieczeństwo Operatora i Otoczenia
Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa jest priorytetem podczas obsługi wózka widłowego.
Rama Bezpieczeństwa
Klatka wykonana jest z wytrzymałego materiału, chroniąc operatora przed spadającymi przedmiotami. Karetka masztu zapewnia stabilność ładunku.
Zasady Bezpiecznej Jazdy
- Przeładowanie: Wózek widłowy nie może zostać przeładowany.
- Położenie ładunku: Widły powinny być umieszczone centralnie, z zachowaniem proporcji ciężaru. Upewnij się, że ładunek jest zabezpieczony prawidłowo i znajduje się na środku obu wideł. Nie podjeżdżać do ładunków z dużą prędkością.
- Pochyłości: Należy zachować szczególną ostrożność. Podczas jazdy z ładunkiem pod górę lub z góry, należy jechać z ładunkiem skierowanym ku wzniesieniu, a bez ładunku odwrotnie.
- Ładunki niezabezpieczone: Zabrania się podnoszenia ładunków niezabezpieczonych.
- Otwarte ognień: Zabrania się poruszania wózkiem widłowym w pobliżu otwartego ognia.
- Parkowanie: Należy opuścić widły na dół, przesunąć dźwignię zmiany biegów do pozycji neutralnej i wyłączyć silnik. Na pochyłościach należy upewnić się, że hamulec ręczny jest zaciągnięty. Parkować wózek na płaskim terenie.
- Prędkość i znaki drogowe: Należy kontrolować prędkość i przestrzegać znaków drogowych.
- Widoczność: Zwolnić i użyć sygnału dźwiękowego podczas wyjeżdżania z hali lub miejsc z ograniczoną widocznością.
- Podłoże: Obserwować podłoże i zwalniać na mokrej i śliskiej powierzchni. Nierówna powierzchnia może wywoływać wibracje.
- Wysokość wideł: Podczas jazdy nie należy trzymać wideł wysoko uniesionych.
- Ostre hamowanie i zjazdy: Unikać ostrego hamowania lub szybkiego zjazdu w dół.
- Wsiadanie i wysiadanie: Zabrania się wsiadania i wysiadania z wózka widłowego podczas jego ruchu.
- Transport ładunku: Unieść widły do pozycji transportowej i pochylić maszt w tył, jeśli jest to możliwe.
- Podnoszenie wózka: Używać stalowych lin do podnoszenia wózka.

Prace Konserwacyjne
Regularna konserwacja zapewnia długą żywotność i bezpieczne użytkowanie wózka.
- Tankowanie: Zatrzymać pojazd i wyłączyć silnik. Zaciągnąć hamulec ręczny. Upewnić się, że w pobliżu nie ma otwartego ognia. Po zakończeniu tankowania zamknąć korek paliwa.
- Inspekcja silnika: Wyłączyć silnik podczas przeprowadzania inspekcji. Zwrócić szczególną uwagę na wentylator chłodnicy.
- Wycieki: Nie używać wózka w przypadku wycieku paliwa. Sprawdzić silnik, złącza rurek hydraulicznych, chłodnicę i układ jezdny pod kątem wycieków.
- Układ chłodzenia: Nie otwierać korka chłodnicy, gdy temperatura płynu chłodzącego przekracza 70°C. Płyn chłodniczy jest niebezpieczny dla zdrowia. Dodawać czystej wody do chłodnicy.
Konserwacja i Kontrola Poziomów Płynów
Regularna kontrola poziomu płynów eksploatacyjnych jest kluczowa dla prawidłowego działania wózka.
- Paliwo: Wskaźnik poziomu paliwa znajduje się na desce rozdzielczej. Należy sprawdzać, czy ilość paliwa jest wystarczająca na cały dzień pracy.
- Olej Silnikowy: Wyjąć miarkę oleju, wyczyścić ją, włożyć z powrotem, a następnie ponownie wyjąć, aby sprawdzić poziom oleju.
- Płyn Hamulcowy: Poziom płynu hamulcowego w zbiorniczku powinien znajdować się pomiędzy dwoma znakami. Płyn hamulcowy jest szkodliwy dla zdrowia.
- Elektrolit w Akumulatorze: Na akumulatorze znajdują się znaczniki sprawdzania poziomu elektrolitu. Poziom powinien znajdować się pomiędzy dwoma znacznikami. Otworzyć osłonę i usunąć korek wlewu.
- Układ Hydrauliczny: Korek hydrauliki znajduje się po prawej stronie maski. Nalewać olej do hydrauliki przez ten otwór. Sprawdzić zbiorniczek wyrównawczy, czy poziom płynu znajduje się pomiędzy MIN a MAX. Jeśli płynu jest za mało, uzupełnić.
- System Chłodzenia: Odkręcić korek odpływowy w celu opróżnienia układu chłodzenia. Nie otwierać korka chłodnicy, gdy temperatura płynu chłodzącego przekracza 70°C.
- Napięcie Łańcucha: Aby ustawić napięcie łańcucha, należy poluzować nakrętkę zabezpieczającą (1) i kręcić nakrętką (2) do uzyskania odpowiedniego napięcia.
- Ciśnienie w Ogumieniu: Używając przyrządu do sprawdzania ciśnienia, zmierzyć ciśnienie w oponach. W razie potrzeby uzupełnić powietrze. Upewnić się, że powietrze nie uchodzi wentylem. Wszystkie nakrętki i śruby powinny być prawidłowo zamontowane i dokręcone przed napompowaniem kół.
#16 Stan płynów eksploatacyjnych WÓZEK WIDŁOWY: egzamin praktyczny UDT (OTC)
Rozruch i Wyłączanie Silnika
Rozruch
Umieścić kluczyk w stacyjce i przekręcić w pozycję 2 - zapalą się kontrolki i załączy się podgrzewanie silnika. Przekręcić kluczyk w pozycję 3 i zapalić silnik. Jeśli silnik nie chce zapalić, poczekać 30 sekund.
Wyłączanie
Nie wyłączać silnika, gdy jest on przegrzany. Pozwolić mu pracować przez około 30 sekund. Nowy silnik może być obciążony, gdy osiągnie temperaturę 60 stopni.
Specyfikacje Techniczne i Pojemności
Poniższe dane dotyczące pojemności układów i zalecanych olejów są kluczowe dla prawidłowego serwisowania wózka widłowego GPW 20T.
- Skrzynia biegów: 35 litrów, olej HL46.
- Instalacja hydrauliczna: 50 litrów, olej HL46.
- Miska olejowa silnika: 8 litrów, olej Superol CC SAE 20W/40 (zimą np. 10W/30).
- Filtr powietrza: 0,35 litra, olej jak do silnika.
Rozwiązywanie Problemów
Problem z jazdą pod górkę
Jeśli wózek GPW 2007 manual ma problem z podjeżdżaniem pod górkę, objawiający się staniem kół w miejscu przy wyciu silnika, może to wskazywać na problemy z klasycznym sprzęgłem lub sprzęgłem hydrokinetycznym. Zaleca się sprawdzenie poziomu oleju w skrzyni biegów. Tarcza sprzęgła może pasować od Żuka, Nysy, Warszawy, UAZa. W przypadku niepewności co do stanu oleju, zaleca się jego wymianę. Powinien być stosowany olej solarny typu PN-54/C-96078 w ilości około 3,7L, lub inne oleje przekładniowe o klasie lepkości SAE10W30.
Problem z hamulcem ręcznym
Jeśli hamulec ręczny jest słaby i wózek zjeżdża ze wzniesienia po jego zaciągnięciu, pomimo wymiany szczotek/okładzin, regulacji na tłoczkach i naciągania linek, należy sprawdzić stan linek hamulcowych i ewentualnie je wymienić.
Układ Hydrauliczny w Wózku Widłowym
Wózki widłowe składają się z wielu skomplikowanych elementów, wśród których wyróżnić można te tworzące układ hydrauliczny, odpowiedzialny za możliwość podnoszenia i opuszczania wideł. Olej hydrauliczny pełni w nim kluczową rolę, zapobiegając tarciu i uszkodzeniom podzespołów. Pompa hydrauliczna dostarcza olej do pozostałych części systemu; jej uszkodzenie uniemożliwia podnoszenie i opuszczanie ładunków.
Aby układ hydrauliczny działał poprawnie, olej musi być odpowiednio czysty. Zanieczyszczenia mogą przyczynić się do uszkodzenia ważnych podzespołów. Regularna wymiana płynów eksploatacyjnych jest obowiązkiem operatora lub osoby odpowiedzialnej za stan urządzenia.
Układ hydrauliczny opiera się na specjalnych siłownikach, które napędzają pojazd, opuszczają i podnoszą widły oraz wychylają maszt. Do ich zniszczenia może dojść w wyniku zbyt wysokiego ciśnienia oleju lub unoszenia ładunków cięższych niż dopuszczalne. Zawory hydrauliczne kontrolują przepływ oleju w systemie; ich uszkodzenie może powodować problemy z płynnym podnoszeniem i opuszczaniem ładunków.
Filtry hydrauliczne usuwają zanieczyszczenia z oleju. Z czasem ulegają zużyciu. Wymiana zużytych części i regularne przeglądy są kluczowe dla zapobiegania awariom. Szczególnie wrażliwe są napęd pompy zasilającej i siłowniki podnoszenia ładunków.

Diagnostyka Wózka Widłowego
Gdy wózek widłowy nie chce jechać, należy przeprowadzić diagnostykę krok po kroku:
- Podstawowe sprawdzenie: Upewnij się, że zasilanie jest podłączone, pedał gazu jest naciśnięty, a hamulec postojowy jest zwolniony.
- Bateria (wózki elektryczne): Sprawdź, czy bateria jest naładowana i nieuszkodzona.
- Podnośnik i układ hydrauliczny: Jeśli działają poprawnie, problemy z hydrauliką można wykluczyć.
- Skrzynia biegów i układ napędowy: Zakłócenia w ich działaniu mogą uniemożliwiać ruch.
- Hamulce: Sprawdź, czy hamulce nie są zaciągnięte lub niewłaściwie ustawione.
- Kody błędów: Jeśli na wyświetlaczu pojawiają się komunikaty błędów, zidentyfikuj je w instrukcji obsługi.
- Gwarancja: W przypadku wózków objętych gwarancją, zgłoś problem do producenta lub autoryzowanego serwisu.
Odpowiednia diagnoza i konserwacja są kluczowe dla długotrwałego i bezawaryjnego użytkowania wózka widłowego.
Budowa i Działanie Układu Hydraulicznego
Układ hydrauliczny wózka widłowego jest systemem odpowiedzialnym za podnoszenie i opuszczanie ładunków. Przekształca energię mechaniczną w energię hydrauliczną (ciśnienie cieczy), która wykonuje pracę. Bez niego wózek widłowy mógłby jedynie przewozić towary po ziemi.
W skład układu hydraulicznego wchodzą:
- Pompa hydrauliczna: Serce układu, generuje przepływ oleju i wytwarza ciśnienie. Napędzana jest przez silnik spalinowy lub elektryczny.
- Przewody (węże) z olejem hydraulicznym: Transportują olej pod ciśnieniem.
- Zawory sterujące: Kierują przepływem oleju, regulują ciśnienie i zapewniają bezpieczeństwo. Należą do nich rozdzielacz hydrauliczny, zawór bezpieczeństwa (przelewowy), zawory zwrotne i dławiące.
- Siłowniki (cylindry) hydrauliczne: Elementy wykonawcze, które zamieniają ciśnienie oleju na ruch mechaniczny, np. unosząc widły.
- Zbiornik oleju: Magazynuje olej hydrauliczny.
- Filtry: Usuwają zanieczyszczenia z oleju.
Działanie układu polega na tym, że pompa zasysa olej ze zbiornika, tłoczy go pod wysokim ciśnieniem w kierunku rozdzielacza. Operator steruje rozdzielaczem, który kieruje olej do odpowiednich siłowników, powodując ruch wideł lub masztu. Przy opuszczaniu ładunku olej wraca przez rozdzielacz do zbiornika, a zawory dławiące kontrolują prędkość opadania.

Najczęstsze Usterki Układu Hydraulicznego i Ich Naprawa
Intensywna eksploatacja wózków widłowych prowadzi do zużycia układu hydraulicznego. Poniżej przedstawiono najczęstsze problemy:
- Wyciek oleju hydraulicznego: Jedna z najczęstszych usterek, objawiająca się plamami oleju. Przyczyny to nieszczelności przewodów, pęknięcia węży, uszkodzone uszczelnienia siłowników. Rozwiązanie: zlokalizowanie wycieku, wymiana uszkodzonych elementów, uzupełnienie oleju.
- Spadek wydajności podnoszenia / brak ciśnienia: Wózek "słabnie", podnosi wolniej lub w ogóle nie unosi nominalnego ładunku. Przyczyny: niedobór oleju, zapowietrzenie układu, zużycie pompy lub zaworów, zapchany filtr. Rozwiązanie: sprawdzenie poziomu i stanu oleju, odpowietrzenie układu, kontrola filtra.
- Samoistne opadanie masztu: Widły z uniesionym ładunkiem powoli opadają. Przyczyny: nieszczelne siłowniki (zużyte uszczelniacze) lub nieszczelny zawór zwrotny w rozdzielaczu. Rozwiązanie: regeneracja siłowników, naprawa lub wymiana zaworu.
- Szarpanie, wibracje, hałasy: Głośna praca pompy, syczenie, bulgotanie lub drgania masztu. Przyczyny: zapowietrzenie układu, niski poziom oleju, zużycie pompy lub zaworów, nierównomierny przepływ oleju. Rozwiązanie: odpowietrzenie układu, kontrola poziomu i stanu oleju, regeneracja pompy.
Podsumowując, większość usterek hydrauliki wynika z nieszczelności, zużycia lub zanieczyszczenia układu.
Profilaktyka i Konserwacja Układu Hydraulicznego
Najlepszym sposobem na uniknięcie awarii jest profilaktyka:
- Regularny serwis: Powinien obejmować sprawdzenie szczelności, pomiar ciśnienia, testy pod obciążeniem i oględziny komponentów. Przestrzegaj harmonogramu przeglądów zalecanego przez producenta.
- Monitorowanie poziomu i stanu oleju: Codziennie sprawdzaj poziom oleju. Olej powinien być czysty i klarowny. Wymieniaj go regularnie (np. co ok. 1000 godzin pracy).
- Wymiana filtrów i utrzymanie czystości: Regularnie wymieniaj filtry hydrauliczne. Utrzymuj czystość wokół korka wlewu oleju.
- Kontrola uszczelnień, przewodów i połączeń: Sprawdzaj węże hydrauliczne pod kątem przetarć i wycieków.
- Testy szczelności i sprawności: Przeprowadzaj testy, np. pozostawiając wózek z nominalnym obciążeniem na kilkanaście minut.
- Profesjonalny serwis i części zamienne: W przypadku poważniejszych problemów, skorzystaj z usług specjalistycznego serwisu. Stosuj wysokiej jakości części zamienne.

Zawory w Wózku Widłowym
Zawory w wózku widłowym odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa i wydajności operacyjnej. Są podstawą efektywnego działania układu hydraulicznego.
- Zawór bezpieczeństwa: Chroni układ przed nadmiernym ciśnieniem, otwierając się automatycznie i odprowadzając płyn do zbiornika. Jest kluczowy podczas pracy z ciężkimi ładunkami.
- Zawór zwrotny: Umożliwia przepływ cieczy tylko w jednym kierunku, zapobiegając cofaniu się oleju.
- Zawór przelewowy: Utrzymuje stałe ciśnienie, odprowadzając nadmiar ciśnienia do zbiornika.
- Zawór dławiący: Reguluje prędkość przepływu cieczy, wpływając na prędkość opadania wideł.
- Zawór hydrauliczny dwukierunkowy: Umożliwia kontrolowany przepływ cieczy w obu kierunkach.
Awaria zaworu może prowadzić do poważnych usterek i zagrożeń. Warto korzystać z instrukcji producenta i materiałów szkoleniowych.

Regulacja Luzów Zaworowych w Silnikach Spalinowych
Silnik spalinowy, jako serce maszyny, wymaga precyzyjnej regulacji luzów zaworowych dla prawidłowego funkcjonowania. Luz zaworowy jest niezbędny ze względu na rozszerzalność cieplną materiałów silnika.
Znaczenie Luzów Zaworowych
Zbyt duży luz objawia się charakterystycznym metalicznym dźwiękiem i przyspieszonym zużyciem zaworów, krzywek, wałka rozrządu i dźwigienek. Zbyt mały luz powoduje niedomykanie zaworu, spadek ciśnienia w komorze spalania i może doprowadzić do przegrzania grzybka zaworu, co skutkuje kosztowną naprawą.
Koszt i Samodzielna Regulacja
Koszt regulacji luzów zaworowych w warsztacie samochodowym zazwyczaj mieści się w przedziale 80-100 zł. Istnieje możliwość samodzielnego wykonania tej procedury, co redukuje koszty do zakupu narzędzi: śrubokręta, klucza nastawnego i szczelinomierza. Należy jednak pamiętać, że nie zawsze jest to możliwe do samodzielnej realizacji, a brak doświadczenia może prowadzić do uszkodzeń silnika.
Metody Regulacji
Większość współczesnych samochodów wykorzystuje hydrauliczne popychacze do regulacji luzów zaworowych. W starszych pojazdach lub w przypadku niektórych producentów (np. Honda, Toyota) stosowane są inne metody. Jeśli silnik jest wyposażony w cztery zawory na cylinder, luzy są zazwyczaj regulowane hydraulicznie. W przypadku silników z mechaniczną regulacją, proces wymaga zgromadzenia narzędzi i demontażu pokrywy zaworów. Regulacja odbywa się zazwyczaj za pomocą klucza i śrubokręta, a wartość luzu sprawdza się szczelinomierzem. Regulacji należy dokonywać na zimnym silniku. Wartości luzów na zaworach wydechowych i ssących różnią się i zależą od modelu silnika - informacje te znajdują się w książce serwisowej.
Częstotliwość Regulacji
Częstotliwość regulacji luzów zaworowych zależy od modelu samochodu. W niektórych przypadkach wystarczy kontrola przy okazji wymiany paska rozrządu, w innych producent zaleca regulację co 10 000 km. Nawet przy hydraulicznej regulacji, zaleca się okresowe sprawdzanie luzów.
Narzędzia i Wartości Pomiarowe
Podstawowym narzędziem jest szczelinomierz. Wartości luzu i warunki pomiaru (na ciepło czy zimno) są podane przez producenta, często na tabliczce silnika lub w instrukcji obsługi.
Przykłady Regulacji w Różnych Silnikach
Producenci silników podają szczegółowe procedury regulacji luzów zaworowych. Przykładowo, dla silnika Yanmar zaleca się regulację na zimnym silniku, z podanymi dokładnymi wartościami luzu i momentami dokręcania. Procedura dla silników Cummins CELECT obejmuje regulację wtryskiwacza oraz zaworów na zimnym silniku, z wykorzystaniem specyficznych kątów i momentów dokręcania. Producenci tacy jak FPT (IVECO) czy Deutz również publikują instrukcje, które mogą obejmować specyficzne metody pomiaru (np. za pomocą kątomierza) i kolejności regulacji dla różnych konfiguracji silników.
