Harwestery stanowią niezwykle ważny element współczesnej gospodarki leśnej, umożliwiając szybkie i efektywne pozyskiwanie drewna. Dzięki ich zastosowaniu można znacząco przyspieszyć proces wycinki drzew oraz zmniejszyć nakład pracy ludzkiej.
Klasyfikacja i rodzaje harwesterów
Harwestery to samobieżne maszyny leśne, które zostały wyposażone w głowicę do ścinki drzew, chwytak przytrzymujący i układający ścięte drzewo oraz w system pomiarowy. Budowa i funkcjonalność tych maszyn ewoluowały na przestrzeni lat, prowadząc do powstania różnych ich typów, dostosowanych do specyficznych potrzeb leśnictwa.
Harwestery kołowe
Harwestery kołowe to najbardziej popularny rodzaj maszyn leśnych. Ich głównymi cechami konstrukcyjnymi są duże koła, które zapewniają im stabilność oraz sprawność poruszania się w trudnych warunkach terenowych. Dużą zaletą tych maszyn jest fakt, iż mimo swojej dużej wagi mają one stosunkowo niski nacisk na grunt, dzięki szerokim oponom oraz odpowiedniemu rozłożeniu ciężaru.
Harwestery gąsienicowe
Maszyny gąsienicowe cechują się znacznie większą siłą ciągu oraz stabilnością na stromym lub bagnistym terenie. Podwozie gąsienicowe zapewnia lepszą przyczepność i rozkłada ciężar maszyny na większej powierzchni, co jest kluczowe w trudnych warunkach terenowych.
Harwestery kombajnowe (wielooperacyjne)
Harwestery kombajnowe to specjalistyczne maszyny przeznaczone do pozyskiwania drewna w systemie zrywki całodrzewnej. Cechą charakterystyczną konstrukcji harwesterów kombajnowych jest obecność zintegrowanej głowicy ścinkowej, która równocześnie pełni funkcję uchwytu drzewa. Maszyny te umożliwiają ścięcie drzewa, jego okrzesanie i przerzynkę w jednym cyklu operacyjnym.
Harwestery wielofunkcyjne
Harwestery wielofunkcyjne to zaawansowane technologicznie maszyny, które łączą w sobie funkcje różnych urządzeń do pozyskiwania drewna. Mogą one wykonywać wiele czynności, takich jak ścinanie, okrzesywanie, przerzynka, a nawet zrywka drewna (w przypadku tzw. harwarderów).
Harwestery kroczące
Harwestery kroczące, takie jak maszyna firmy John Deere, zamiast kół lub gąsienic są wyposażone w specjalne "nogi", które znacznie ułatwiają pracę na trudnym terenie, zapewniając dodatkową stabilność i mobilność.
Budowa i zasada działania harwestera
Operator harwestera podjeżdża maszyną do drzewa, które ma zostać ścięte, zakłada na pień głowicę zamontowaną na końcu żurawia. Następnie operator włącza piłę łańcuszkową, która wysuwa się z głowicy i ścina drzewo. Po obaleniu drzewa rolki głowicy przeciągają pień przez głowicę, dokonując okrzesania z gałęzi. Na podstawie wytycznych otrzymanych od leśniczego, operator musi zaprogramować maszynę na odpowiednie długości kłód. System pomiarowy harwestera mierzy średnicę i długość drewna.
Głowica harwestera
Głowice są sercem harwestera - to one wykonują ścinkę i obróbkę drewna. Mogą być wyposażone w piły łańcuszkowe lub noże. Niektóre głowice można wyposażyć w urządzenie do automatycznego spryskiwania pniaków w czasie ścinki specjalnym preparatem, przyspieszającym rozkład drewna.
Żuraw
Żuraw hydrauliczny, zamontowany na maszynie bazowej, umożliwia dotarcie do drzewa i jego ścięcie. Jego wysięg, zazwyczaj od 7 do 10 metrów, jest podyktowany przede wszystkim wielkością ścinanych drzew. W przypadku ścinania drzew o dużej miąższości, konieczne jest zastosowanie większej, cięższej głowicy i co się z tym wiąże, żurawia o mniejszym wysięgu. Mniejsze głowice są stosowane w trzebieżach, większe w użytkowaniu rębnym.
System sterowania i pomiarowy
Współczesne harwestery są maszynami w bardzo dużym stopniu skomputeryzowanymi. Zastosowane rozwiązania nie koncentrują się wyłącznie na sterowaniu maszyną czy pracy głowicy obróbczej. System kontrolno-pomiarowy, taki jak Timberjack 3000, umożliwia optymalizację wyróbki drewna pod względem wartości rynkowej i maksymalnego wykorzystania strzały. Pomiar długości jest dokonywany za pomocą dociskanego hydraulicznie kółka pomiarowego. Średnica jest obliczana jako średnia arytmetyczna z pomiaru dwóch prostopadłych do siebie średnic. Miąższość wyrabianego drewna jest obliczana w sekcjach o długości 10 cm. Zgromadzone w komputerze dane można drukować na wiele różnych sposobów, np. według gatunków drzew, rodzajów kłód, klas jakości itp.
Demonstracja antyrządowa 16.06.14 - przemarsz
Parametry i dobór harwestera
Harwestery to maszyny o różnej mocy i o różnych gabarytach. Różnią się wielkością, maksymalną średnicą ścinki i zasięgiem żurawia. Duże maszyny wykorzystywane są do prac na zrębach zupełnych, małe natomiast, wielkości ciągnika rolniczego, w trzebieżach. Tak samo jak pilarz dobiera pilarkę o odpowiedniej mocy do wielkości drzew - tak samo produkowane są maszyny przeznaczone do konkretnych parametrów pozyskiwanych drzew.
W drzewostanach młodszych klas wieku, gdzie przeciętna pierśnica drzewa wynosi do 30 cm, nie będzie potrzebna maszyna 25-tonowa o maksymalnej średnicy ścinki 75 cm. Taka maszyna nie będzie w pełni wykorzystana oraz z racji na swoje wymiary mogłaby wyrządzić więcej szkód niż pożytku w drzewostanie. Dlatego też producenci maszyn mają w swojej ofercie maszyny do poszczególnych rodzajów drzewostanów.
Podział ze względu na moc
Harwestery można podzielić na:
- Małe: o mocy silnika do 70 kW. Powinny być stosowane tylko do prac trzebieżowych.
- Średnie: o mocy silnika 70 - 140 kW. Stosowane do trzebieży i do zrębów zupełnych.
- Duże: o mocy silnika > 140 kW. Stosowane do zrębów zupełnych.
Praca dużymi harwesterami w trzebieżach jest droga i powoduje znaczne szkody w drzewostanie, zaś praca małymi harwesterami na zrębach zupełnych jest wręcz niemożliwa i może doprowadzić do ich przeciążenia (uszkodzenia).
Producenci i popularne modele harwesterów
Na rynku istnieje wiele firm produkujących harwestery różnych typów i klas. Do najbardziej znanych należą:
John Deere
Przedsiębiorstwo Deere & Company to ogólnoświatowy lider wśród sprzedawców maszyn rolniczych oraz leśnych. Używane harwestery John Deere są często wyposażone w inteligentne sterowanie wysięgnikiem (IBC), które automatycznie dostosowuje sposób działania wysięgnika do cyklu pracy harwestera, co przyspiesza i usprawnia wycinkę oraz obróbkę drewna. Popularnym modelem w Polsce jest John Deere 1270, 6-kołowa maszyna z silnikiem o mocy 200 kW.
Ponsse
Fińska firma Ponsse, założona przez Einari Vidgrena, jest jednym z globalnych liderów w produkcji maszyn leśnych. Harwestery Ponsse są starannie wykonane, trwałe i niezawodne w różnych warunkach atmosferycznych. Sprawdzają się idealnie na ciężkich terenach trzebieżowych lub zrębowych. Firma kładzie nacisk na ergonomię działania, łatwą obsługę, komfort operatora oraz dobrą widoczność. Popularnym modelem jest Ponsse Ergo z silnikiem o mocy 205 kW.
Komatsu
Japoński producent maszyn budowlanych i leśnych, oferujący harwestery kołowe o nowoczesnej konstrukcji i wysokiej jakości wykonania. Harwestery Komatsu charakteryzują się niskim zużyciem paliwa, wysoką stabilnością i precyzją pracy oraz ergonomiczną kabiną operatora. Niektóre z popularnych modeli to 901.4, 911.5 i 931XC.
Timberjack (obecnie część John Deere)
Kanadyjska firma Timberjack, przejęta przez John Deere w 2000 roku, oferowała harwestery, które mimo upływu lat nadal cieszą się zaufaniem. Są one nie tylko trwałe, ale również często tańsze od konkurencyjnych maszyn. Popularny w Polsce Timberjack 1270, mimo niewielkich gabarytów, ma wysoki wysięg, który sięga na ponad 10 metrów.
Bezpieczeństwo i ekologia w pracy harwesterów
Konstruktorzy maszyn leśnych dbają głównie o bezpieczeństwo operatora, wydajność maszyny, a także o to, by maszyna była jak najmniej szkodliwa dla środowiska. Współczesne harwestery są projektowane z myślą o minimalizacji wpływu na środowisko, dzięki czemu mogą pracować w lesie, nie powodując nadmiernych uszkodzeń gleby czy roślinności. Dużą zaletą tych maszyn jest fakt, iż mimo swojej dużej wagi mają one stosunkowo niski nacisk na grunt.
Szkolenie i uprawnienia operatora harwestera
Aby obsługiwać harwester, należy posiadać odpowiednie uprawnienia. Szkolenie na operatora maszyn leśnych trwa zazwyczaj 11 dni i obejmuje część teoretyczną, ćwiczenia na symulatorze komputerowym, zajęcia warsztatowe oraz praktykę na maszynie. Szkolenie daje możliwość opanowania bezpiecznej obsługi harwestera i forwardera oraz zdania egzaminu na uprawnienia dozorowe (UDT). Zawód operatora wielooperacyjnych maszyn leśnych jest coraz bardziej poszukiwany na rynku pracy.