Od okresu międzywojennego w skolektywizowanym wielkopowierzchniowym rolnictwie ZSRR szeroko używane były ciągniki gąsienicowe. Maszyny te, dzięki swojej konstrukcji, doskonale sprawdzały się w trudnych warunkach terenowych i klimatycznych, stając się fundamentem mechanizacji radzieckiego rolnictwa. Ich ewolucja, od prostych i wytrzymałych konstrukcji po nowoczesne, zaawansowane technologicznie rozwiązania, odzwierciedla rozwój inżynierii rolniczej w Rosji.
DT-54: Ikona radzieckiego rolnictwa
Geneza i rozwój
Ciągnik DT-54 wywodził się z konstrukcji przedwojennego ciągnika gąsienicowego STZ-NATI, produkowanego przez Stalingradzką Fabrykę Traktorów (STZ, od 1961 roku Wołgogradzka Fabryka Traktorów - WgTZ). Oprócz innych ulepszeń, główną zmianą było zastosowanie silnika wysokoprężnego o mocy 54 KM zamiast benzynowego, co pozwoliło na zwiększenie ekonomiki pracy. Zastosowano też pięciobiegową skrzynię biegów i poprawiono ergonomię pracy przez zmniejszenie siły potrzebnej do kierowania. Pierwsze egzemplarze silników testowano na ciągnikach STZ-NATI, a prototypy nowego ciągnika testowano w latach 1946-1948 w różnych warunkach.
7 listopada 1949 roku, z okazji rocznicy rewolucji październikowej, nowe ciągniki zaprezentowano publicznie w Stalingradzie. Zgodnie z poleceniem władz, 25 listopada 1949 roku DT-54 zastąpił ciągnik STZ-NATI na liniach produkcyjnych w STZ bez wstrzymywania produkcji. Produkcję w tym samym roku rozpoczęto też w Charkowskiej Fabryce Traktorów (ChTZ) w Charkowie, a w 1952 roku w Ałtajskiej Fabryce Traktorów (ATZ) w Rubcowsku. W toku produkcji poprawiano jakość i wprowadzano ulepszenia.
Rozpowszechnienie i znaczenie
Z uwagi na dobre charakterystyki eksploatacyjne i niewielki koszt, ciągniki DT-54 były masowo produkowane i zyskały wielkie rozpowszechnienie w ZSRR w latach 50. i 60. Stały się najpopularniejszym typem ciągników rolniczych w brygadach ciągnikowych funkcjonujących do 1958 roku Stacji Maszynowo-Traktorowych (MTS), odgrywając dużą rolę w powiększeniu areału upraw na wcześniej niewykorzystywane ziemie. Ogółem wyprodukowano ich 957 900 sztuk. Wykorzystywano je też na mniejszą skalę do celów przemysłowych i budowlanych, na przykład ze spychaczem, do czego jednak nadawały się w ograniczonym zakresie z uwagi na mniejszą moc.
Specyfikacje techniczne DT-54
Napęd stanowił czterocylindrowy czterosuwowy silnik wysokoprężny z wtryskiem pośrednim D-54, z komorą wirową, rozwijający moc 54 KM (39,6 kW). Dla podwyższenia żywotności w trudnych warunkach, silnik miał dwustopniowy filtr paliwa, trzystopniowy filtr oleju i trzystopniowy filtr powietrza. Silnik uruchamiany był przy pomocy dwusuwowego benzynowego silnika startowego PD-10 lub PD-10M. Silnik rozruchowy był chłodzony wodą we wspólnym obiegu i jego drugim zadaniem było podgrzanie silnika głównego.
Skrzynia biegów miała pięć biegów do przodu i jeden do tyłu. Podstawę konstrukcji ciągnika stanowiła rama prostokątna. Zawieszenie składało się z dwóch dwukołowych resorowanych wózków (z podwójnymi metalowymi kołami), zawieszonych wahliwie po każdej ze stron. Gąsienicowy układ jezdny dopełniały koła napędowe z tyłu, koła napinające z przodu i dwa podwójne koła podtrzymujące po każdej stronie. Ciągnik rozwijał prędkość od 3,6 do 7,9 km/h. Ciągniki poszczególnych producentów różniły się skrótami fabryk wytłoczonymi cyrylicą nad atrapą chłodnicy: СТЗ (STZ), później ВГТЗ (WgTZ), ХТЗ (ChTZ) lub АТЗ (ATZ).
Warianty DT-54
- Po wprowadzeniu w 1957 roku systemu hydraulicznego podwieszania osprzętu, oznaczenie zmieniono na DT-54A. W tym modelu zastosowano ulepszony silnik D-54A.
- Produkowano też odmiany o mniejszym nacisku jednostkowym, przeznaczone do poruszania się po grząskim terenie - DT-55 i DT-55A.
- Od 1958 roku produkowano wersję pochodną DТ-57, specjalnie do pracy na stokach o dużym nachyleniu (do 25°). Posiadała ona mechanizmy podwieszeń z przodu i z tyłu dla uniknięcia konieczności zawracania, otwartą, lżejszą kabinę z dwoma siedzeniami w obu kierunkach oraz skrzynię biegów z pięcioma przełożeniami w obu kierunkach, a także inne ulepszenia.
- Krótko przed zakończeniem produkcji w WgTZ, co nastąpiło 30 grudnia 1963 roku, produkowano tam wariant DT-54W, wykorzystujący niektóre elementy, takie jak kabina i zawieszenie, pochodzące od wdrażanego nowego ciągnika DT-75.
DT-75: Ewolucja i długowieczność
Następca DT-54
DT-75 (ros. ДТ-75) to gąsienicowy ciągnik rolniczy i przemysłowy skonstruowany w Wołgogradzkiej Fabryce Traktorów (WgTZ). Był produkowany od 1962 roku do początku XXI wieku w kilku wersjach w ZSRR, a następnie Rosji. Ciągnik DT-75 stanowił następcę ciągnika DT-54.
Już w połowie lat 50. podjęto zadanie zastąpienia go nowocześniejszą konstrukcją. Opracowany w latach 1957-1958 ciągnik DT-56 nie przeszedł pomyślnie prób i nie został skierowany do produkcji. Udane okazały się natomiast prace nad kolejnym ciągnikiem DT-75, prowadzone pod kierunkiem Michaiła Szarowa. 16 lipca 1959 roku zmontowano dwa prototypy, a następnie do początku kolejnego roku 22 ciągniki serii próbnej, które poddano badaniom. Nowy ciągnik miał lepsze parametry, w tym większą prędkość, a przy tym był prostszy w produkcji. Zachowano w nim ogólny układ zawieszenia ciągnika DT-54, jednak ciągnik otrzymał nowocześniejszą, opływową kabinę typu samochodowego.
Władze ZSRR postanowiły w 1960 roku skierować ciągnik DT-75 do produkcji. W międzyczasie produkowano przejściowy starszy model DT-54B z niektórymi nowymi podzespołami, takimi jak kabina, system hydrauliczny i zawieszenie. Pierwsza partia ciągników DT-75 została skierowana dla radzieckiego wielkoobszarowego rolnictwa już w lipcu 1962 roku, natomiast oficjalnym początkiem produkcji stał się 30 grudnia 1963 roku, kiedy DT-75 zamienił DT-54 na głównej taśmie montażowej WgTZ.
Modernizacje i odmiany
W toku produkcji powstawały kolejne odmiany, a sam ciągnik był modernizowany i znacząco zmieniał wygląd. Pierwszą modernizację stanowił DT-75M, wprowadzony do produkcji 28 sierpnia 1967 roku. Wprowadzono w nim mocniejszy silnik A-41 (90 KM), ulepszono mechanizmy przeniesienia napędu i podwyższono dach kabiny.
Od 1978 roku produkowano w WgTZ bazowy model drugiego pokolenia DT-75D. Posiadał on wyższą, kanciastą kabinę z przednią szybą o ujemnym nachyleniu, przesuniętą w prawo w stosunku do osi ciągnika, a po jej lewej stronie na zewnątrz umieszczony był zbiornik paliwa. Różnił się też przód nadwozia z osłoną chłodnicy. Wysokość z kabiną wynosiła 2710 mm. Produkowano następnie kolejne modele, różniące się m.in. silnikiem. Odmiany z bakiem paliwa po lewej stronie produkowano tylko w WgTZ.
Ciągniki produkowane w Wołgogradzie były typowo czerwone, a ciągniki produkowane w Pawłodarze niebieskie z białym dachem (DT-75M) lub żółte z białym dachem (DT-75MŁ). W Pawłodarze ciągniki DT-75M produkowano do 1992 roku, a modele pochodne - do upadłości fabryki w 1998 roku. Produkcja w Wołgogradzie w zmodernizowanych odmianach przetrwała do XXI wieku. W 2009 roku została przekazana do spółki-córki Wołgogradzka Spółka Traktorowa. Ogółem do początku drugiej dekady XXI wieku wyprodukowano ich 2 741 000 sztuk.
Od 1965 roku ciągniki DT-75 były przedmiotem eksportu, głównie do krajów bloku wschodniego (m.in. Polska, Bułgaria, Czechosłowacja) oraz państw zaprzyjaźnionych, takich jak Kuba i niektóre państwa afrykańskie.
Specyfikacje techniczne DT-75
Rozruch silnika następował przy pomocy dwusuwowego gaźnikowego silnika startowego PD-10M2 (DT-74) lub PD-10U (DT-75M), o mocy 10 KM, uruchamianego rozrusznikiem elektrycznym i chłodzonego wodą, którego drugim zadaniem było podgrzanie silnika zasadniczego. Silnik wersji A-41SI nie posiadał silnika rozruchowego, a jedynie rozrusznik.
Zawieszenie składa się z dwóch dwukołowych wózków resorowanych sprężynami śrubowymi (z podwójnymi metalowymi kołami), zawieszonych wahliwie po każdej ze stron. Gąsienicowy układ jezdny dopełniają zębate koła napędowe z tyłu, koła napinające z przodu i dwa podwójne koła podtrzymujące po każdej stronie. Gąsienice mają szerokość 390 mm. Standardowo ciągnik posiadał całkowicie zamkniętą, przeszkloną kabinę kilku modeli.
Nowoczesne rosyjskie maszyny gąsienicowe
DST-Ural FT-741: Współczesny traktor rolniczy
Rosyjski producent DST-Ural z siedzibą w mieście Czelabińsk specjalizuje się w produkcji maszyn budowlanych, w tym spychaczy gąsienicowych oraz ładowarek kołowych. Prototypowy traktor gąsienicowy DST-Ural FT-741 powstawał od podstaw i został pomyślany jako ciągnik typowo rolniczy, nie będący przerobionym spychaczem gąsienicowym z oferty rosyjskiej firmy.
Konstrukcyjnie, wizualnie oraz kolorystycznie maszyna ta wzorowana jest głównie na ciągniku Fendt 1100 Vario MT, ale znaleźć można także podobieństwa do najnowszych modeli Massey Fergusonów, a nawet do rumuńskiego ciągnika Irum. Z jednostką zestawiona jest elektronicznie sterowana hydrostatyczna skrzynia biegów, która pozwala na wygodną, bezstopniową regulację prędkości oraz zmianę kierunku jazdy.
Konstrukcja nośna wózków wykonana jest ze stali o wysokiej wytrzymałości, a wyposażone są one w rolki podporowe z bandażem poliuretanowym oraz okresowym smarowaniem, amortyzację, taśmy o szerokości 762 mm wykonane z gumy wzmocnionej metalowym kordem oraz w hydrauliczny system napinający gąsienice. Za agregowanie oraz obsługę maszyn odpowiadają z kolei tylny TUZ kat. 4 z EHR i układ hydrauliczny z systemem Load Sensing i pompą hydrauliczną o wydajności 280 litrów na minutę i ciśnieniu 20 MPa oraz 4 lub 6 parami wyjść hydraulicznych.
Na liście wyposażenia standardowego są nawigacja satelitarna, tempomat, zewnętrzne przyciski do obsługi TUZ czy instalacja pneumatyczna, ale wałek odbioru mocy to już opcja dodatkowa. Gąsienicowy traktor DST-Ural FT-741 posiada również amortyzowaną czterosłupkową kabinę z klimatyzacją, ogrzewaniem, powiększonym filtrem kabinowym, z wycieraczkami i spryskiwaczami szyby przedniej i tylnej, roletą przeciwsłoneczną oraz blokadą drzwi w pozycji otwartej. W środku mamy tradycyjną regulowaną kolumnę kierowniczą i ergonomiczny podłokietnik sterujący zintegrowany z fotelem.
Rostselmash Vector 450 Track: Kombajn na trudne warunki
Często zbiór utrudniony jest przez niesprzyjające warunki pogodowe. Wówczas potrzebny jest specjalistyczny sprzęt, zwłaszcza ten na gąsienicach, który najlepiej sprawdza się w skrajnych warunkach terenowych. Takie kombajny oferuje rosyjski producent, firma Rostselmash.
Kombajn Vector 450 Track wyposażony jest w gąsienicowy układ jezdny, dzięki czemu maszyna sprawdzi się nawet w grząskim terenie. Podwozie to rozwiązanie firmy Caterpillar. Gumowe gąsienice pozwalają na efektywną pracę w trudnym terenie. Zastosowanie niezależnie amortyzowanych układów rolek zapewnia komfort jazdy podczas szybkiego przemieszczania się po utwardzonych drogach. Jeśli chodzi o jazdę gąsienicowym Vectorem, to nie różni się ona od prowadzenia maszyny kołowej; w kabinie wersji gąsienicowej również znajdziemy kierownicę.
Vector 450 Track to maszyna oferowana szczególnie na rynki dalekowschodnie, gdzie sprzęt wykorzystywany jest m.in. do zbioru ryżu. Rocznie sprzedaje się około 60 sztuk tych specjalistycznych gąsienicowych kombajnów. Sam kombajn prócz układu jezdnego nie różni się od kołowych modeli Vector. W zależności od potrzeb kombajn może współpracować z hederem o szerokości 5, 6, 7 i 9 m. Przyrząd żniwny jest wyposażony w system automatycznej zmiany prędkości nagarniacza w zależności od prędkości jazdy kombajnu.
Powierzchnia sit to 3,59 m², a czterech wytrząsaczy - 5 m². Ziarno trafia do zbiornika o pojemności 6 tys. litrów. Opróżnianie nie trwa długo, gdyż w ciągu sekundy przenośnik wyładowuje 50 litrów ziarna. Do napędu wszystkich podzespołów maszyny wykorzystywany jest silnik YaMZ/236BK, który generuje moc 255 KM.
tags: #rosyjski #ciagnik #na #gasienicach