Rozrzutnik obornika: kompleksowy przewodnik po maszynach rolniczych

Rozrzutnik obornika (nazywany również roztrząsaczem obornika) jest maszyną rolniczą, której głównym zadaniem jest rozdrabnianie, rozwożenie oraz równomierne rozrzucanie obornika na polu. Odgrywa on niezwykle istotną rolę podczas nawożenia i użyźniania ziemi. Współczesny rynek oferuje szeroki wachlarz modeli, od lekkich konstrukcji jednoosiowych po duże, dwuosiowe maszyny z zaawansowaną elektroniką, dostosowane do różnorodnych potrzeb gospodarstw.

Budowa i zasada działania rozrzutnika obornika

Rozrzutnik obornika z wyglądu przypomina dużą przyczepę. Starsze modele są zazwyczaj wyposażone w dwie osie, natomiast nowoczesne w jedną lub dwie, z kołami, które mają za zadanie zwiększać ładowność maszyny. Sprawia to, że nawet nieco mniejsze ciągniki o słabszej mocy są w stanie bez przeszkód obsługiwać rozrzutnik.

Skrzynia załadunkowa i przenośnik

Podstawowym elementem rozrzutnika obornika jest skrzynia załadunkowa, która musi być na tyle duża, aby była w stanie pomieścić znaczne ilości obornika. Na rynku dostępne są urządzenia będące w stanie jednorazowo obsłużyć nawet 20 ton. Idealna skrzynia załadunkowa to taka, która jest wytrzymała i odporna na korozję. Do produkcji tego elementu wykorzystuje się blachę o zróżnicowanej wytrzymałości i grubości od 4 do 8 milimetrów. Im jest ona grubsza, tym większa masa skrzyni, co przyczynia się do redukcji ładowności maszyny.

We wnętrzu skrzyni znajdują się dwa rzędy przenośników łańcuchowych sterowanych hydraulicznie. Skrzynia tworzy prosty kanał, którym obornik przesuwa się w stronę wałków adaptera. Niektóre systemy, jak autorski system hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej w rozrzutnikach Jastech serii MEGA, zapewniają płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów, w przeciwieństwie do tradycyjnych rozrzutników z taśmociągiem.

Adapter rozrzucający

Głównym zadaniem adaptera jest rozrzucanie po polu obornika lub nawozu naturalnego, takiego jak torf, kompost czy nawozy zielone. Odbywa się to za pośrednictwem obracających się noży, które tną i rozrzucają nawóz podawany przez przenośnik. Wałek i noże mogą być umieszczone pionowo lub poziomo, w zależności od wykorzystanego nawozu. Uprzednio rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię przez boczną lub tylną burtę. Moment obrotowy na wałku jest przenoszony dzięki zasilaniu z ciągnika, a wyrzut obornika może mieć zasięg sięgający 25 metrów.

Adapter to kluczowy element rozrzutnika, który odpowiada za sposób i jakość rozrzutu nawozu. Wiele firm, w tym Jastech, stawia na sprawdzone rozwiązania, które gwarantują niezawodność przez lata. Adapter pionowy 2-walcowy jest często uznawany za najbardziej uniwersalne rozwiązanie, które świetnie radzi sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych, takimi jak obornik świeży, słomisty, mokry, wapno czy pomiot ptasi. Zapewnia on niezawodność, mniejsze ryzyko zatorów i stabilną pracę na pagórkowatym terenie. Mechanizm rozrzucający napędzany jest przez WOM, z możliwością pracy od 540 obr/min do 1000 obr/min. W dolnej części wałków znajdują się talerze do rozrzutu wapna i pomiotu kurzego.

Zastosowanie czterowalcowego adaptera zapewnia rozrzut na szerokość od 6 do 8 metrów. Zespół tarczowy umożliwia pracę na znacznej szerokości roboczej - od 16 do 24 m.

Rodzaje rozrzutników obornika

Wybór rozrzutnika obornika powinien być dopasowany do możliwości oraz mocy traktora i przeprowadzanych prac. Idealny rozrzutnik powinien gwarantować wydajne, bezpieczne oraz komfortowe użytkowanie. Decydując się na zakup rozrzutnika obornika renomowanego producenta, można zyskać pewność bezawaryjnej pracy, bez względu na panujące warunki, a takie urządzenia często nie wymagają częstej konserwacji.

Rozrzutniki jednoosiowe

Rozrzutniki jednoosiowe charakteryzują się większą zwrotnością i mniejszymi wymiarami, co może być zaletą w mniejszych gospodarstwach lub na terenach o ograniczonej przestrzeni manewrowej. Przykładem są modele Roltrans z serii DRAGON, które wyposażono w duże koła, zwiększające ładowność i minimalizujące nacisk na glebę. Jednoosiowe podwozie w tych rozrzutnikach ułatwia manewrowanie i odpowiednio dociąża ciągnik.

Rozrzutniki dwuosiowe (tandem)

Rozrzutnik dwuosiowy, nazywany także tandemem, to najbardziej uniwersalne rozwiązanie na rynku. Łączy on większą pojemność z zachowaniem dobrej manewrowości i stabilności. Jego zalety to lepsza stabilność dzięki równomiernemu rozkładowi ciężaru, mniejszy nacisk na glebę (dystrybucja masy na więcej kół), wyższa wydajność (mniejsza liczba przejazdów), większy komfort jazdy (dzięki resorowaniu obu osi) oraz uniwersalność zastosowania (od średnich po duże gospodarstwa).

Wady rozrzutników dwuosiowych obejmują wyższe wymagania dotyczące mocy ciągnika oraz większą masę i wymiary niż modele jednoosiowe. Mimo to, rozrzutnik dwuosiowy jest często postrzegany jako "złoty środek", oferując znacznie większą pojemność niż jednoosiowy, przy zachowaniu przyzwoitej manewrowości. W Jastech rozrzutniki dwuosiowe, takie jak seria MEGA 27 i MEGA 33, są oferowane jako optymalne rozwiązanie dla większości polskich gospodarstw.

Rozrzutniki niskopodłogowe

W ostatnich latach na znaczeniu zyskały rozrzutniki niskopodłogowe, których główną cechą jest skrzynia ładunkowa osadzona nisko między kołami jezdnymi. Dzięki temu do rozrzutnika można zamontować duże koła - o wiele wyższe niż w konwencjonalnych konstrukcjach z kołami pod skrzynią. Kolejnym plusem rozrzutników niskopodłogowych może być niska wysokość załadunku, choć nie dotyczy to większych modeli o pojemności powyżej 12 m³. Stabilność w transporcie i pracy na zboczach to kolejna zaleta tych maszyn, wynikająca z wystarczającego obciążenia dyszla zaczepowego. Minusem jest jednak to, że szerokie koła na zewnątrz zmniejszają szerokość skrzyni ładunkowej.

Przegląd producentów i modeli rozrzutników na polskim rynku

W Polsce działa wiele firm produkujących profesjonalny sprzęt do rozrzucania obornika, a każda z nich oferuje coś interesującego, różniącego się parametrami przenośnika czy konstrukcją adaptera. Oto przegląd wybranych marek i modeli:

Pronar

Firma Pronar z Narwii od lat rozwija segment rozrzutników obornika, wprowadzając kolejne generacje maszyn o zróżnicowanej ładowności i konstrukcji. Ich rozrzutniki noszą nazwę Herkules.

• Pronar Herkules N262: ma ładowność 12 ton i pojemność 11 m³. Podwozie maszyny stanowi zestaw kół w systemie tandem z zawieszeniem resorowanym. N262 z pełną skrzynią waży aż 18 ton, ale mimo to gleba nie jest ugniatana w nadmiernym stopniu, dzięki wyposażeniu rozrzutnika w niskociśnieniowe ogumienie.
• Pronar Herkules N262/1 Herkules 14: może pomieścić 14 m³ materiału o masie maksymalnie 14 ton. Podwozie stanowią dwie osie w tandemie na resorach parabolicznych. Napędzany hydraulicznie przenośnik podłogowy wyposażono w cztery potężne łańcuchy (ogniwa 14-milimetrowej grubości) z możliwością sterowania prędkością. Za rozrzucanie materiału organicznego (poza obornikiem Herkules może roztrząsać wapno, torf, kompost, osady ściekowe i materiały półpłynne) odpowiada adapter z dwoma talerzami rozrzucającymi, po przejściu przez dwa walce rozdrabniające. Zapewnia to lepszą strukturę i równomierność roztrząsanego materiału na szerokości roboczej od 12 do 25 m. Kąt ustawienia łopatek na talerzach jest regulowany.
• Pronar N161: Mimo niewielkiej masy, model N161 posiada solidną ramę oraz stosunkowo nisko zawieszoną skrzynię, co ułatwia załadunek.
• Pronar N162/2: typowy "średniak" w ofercie producenta - kompaktowy jak na maszynę z adapterem pionowym, ale oferujący bardzo dobrą pojemność skrzyni i wysoką wydajność rozrzutu. Pionowe wirniki o dużej średnicy pozwalają na precyzyjne i równomierne rozrzucenie materiału nawet przy wyższej wilgotności nawozu.

Unia (Agromet Brzeg)

Polska marka Unia od wielu lat rozwija linię rozrzutników obornika pod nazwą Tytan, która obejmuje maszyny jedno- i dwuosiowe w różnych konfiguracjach adapterów. Seria Tytan TD Premium to rozbudowane konstrukcje, oferujące dobrą jakość wykonania, solidne parametry użytkowe oraz dostępność szerokiego osprzętu opcjonalnego.

• Unia Tytan 5: przeznaczony do małych gospodarstw o niedużych areałach. Do skrzyni zmieści się 3,4 m³ materiału o maksymalnej masie 3,5 tony. Podwozie stanowi jedna oś (ogumienie 11,5 x 15). Przenośnik napędzany jest mechanicznie, a za rozrzucanie obornika odpowiadają dwa poziome walce. Zapotrzebowanie mocy to tylko 50 KM.
• Unia Tytany 7, 8, 10, i 12: wyposażono w adaptery pionowe czterowalcowe. Ładowność wzrasta od 5 ton w Tytanie 7 do 9 ton w Tytanie 12, podobnie jak pojemność od 5,4 do 11 m³. Wszystkie wspomniane modele posiadają podwozie jednoosiowe, gwarantujące lepszą zwrotność.
• Unia Tytany 8 plus i 10 plus: zastosowano już tandem.
• Unia Tytany 14, 18, 22: największe modele, we wszystkich trzech zastosowano bezstopniowe hydrauliczne sterowanie przenośnikiem podłogowym. Oferują szeroki wybór wyposażenia opcjonalnego, w tym adaptery - pionowy czterowalcowy, poziomy dwuwalcowy, rozdrabniający, tarczowy z dwoma talerzami i objętościowy. Tytan 14 to rozrzutnik jednoosiowy o ładowności 10 ton i pojemności skrzyni 11 m³. Tytany 18 i 22 to dwuosiowe tandemy, przy czym Tytan 18 może pomieścić 12 m³ obornika o masie 14 ton.
• Unia Tytan TD Premium 13: Dobre połączenie niedużej masy własnej i wysokiej wydajności.
• Unia Tytan TD Premium 18: Dobrze sprawdza się przy pracy na większych areałach, oferując sporą pojemność skrzyni i przyzwoitą szerokość roboczą adaptera. Duże koła gwarantują stabilność jazdy również na nierównych polach.

Sipma

Rozrzutniki marki Sipma o nazwie Tornado charakteryzują się uniwersalnością - mogą rozrzucać obornik, torf, kompost i wapno. Materiał organiczny roztrząsany jest za pomocą adaptera pionowego czterowalcowego, na którego ślimakach zamontowano noże tnące odpowiedzialne za rozdrobnienie materiału. Skrzynia ładunkowa pomieści 12 m³ obornika, a maksymalna ładowność to 12 ton. Ważąca niemal 5 ton maszyna może rozrzucać materiał organiczny na szerokość 10 m. Przenośnik podłogowy jest sterowany hydraulicznie. Podwozie Tornada to dwie resorowane osie w systemie tandem. Sipma Tornado jest szybsza w pracy (do 10 km/h) w porównaniu do Tytana 18 (4-8 km/h), jednak prędkość transportowa jest mniejsza niż np. w Herkulesie (do 25 km/h vs 40 km/h).

Joskin

Joskin produkuje rozrzutniki o nazwie Tornado2, które są malowane na zielono. Oferta obejmuje sześć maszyn o ładowności od 9 do 20 ton.

• Joskin Tornado2 M9000V: jest najmniejszy, o pojemności 9,5 m³. Za rozrzucanie obornika odpowiadają walce pionowe. W modelach mniejszych adapter rozrzucający składa się z 4 czterozwojowych walców.
• Joskin Tornado2 M18000V i M20000V: walce są już tylko dwa, za to pięciozwojowe. Szerokość rozrzutu w Tornadach2 Joskina wynosi od 8 do 12 m. Prawie wszystkie modele z rodziny Tornado2 (oprócz nich firma oferuje też większe maszyny: Ferti-SPACE i Ferti-CARGO) mają tylko jedną oś. Wyjątek stanowi M20000V, który wyposażono w podwozie w systemie tandem. Skrzynie Joskina charakteryzują się bardzo dobrą jakością i dużą trwałością.
• Joskin Tornado2 4011: Kompaktowe rozmiary i obniżony środek ciężkości sprawiają, że model ten doskonale nadaje się do pracy w gospodarstwach z ciasną zabudową oraz na terenach pagórkowatych. Objętość skrzyni: ok. 8 m³.
• Joskin Tornado2 5011: Maszyna dla gospodarstw średnich, które oczekują większej pojemności i bardziej efektywnego rozrzutu przy dłuższych przejazdach. Adapter V z pionowymi walcami umożliwia pracę z szeroką gamą nawozów. Objętość skrzyni: ok. 10 m³.

Jastech

Jastech stawia na rozrzutniki dwuosiowe jako optymalne rozwiązanie dla większości polskich gospodarstw. Ich seria MEGA 27 i MEGA 33 wykorzystuje autorski system hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej, który zapewnia płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów. Rozrzutniki MEGA wyposażone są w adaptery ślimakowe marki GRAZIOLI - włoskiej firmy z wieloletnią tradycją. Mechanizm rozrzucający napędzany jest przez WOM, z możliwością pracy od 540 obr/min do 1000 obr/min.

• Jastech MEGA 27: kompaktowy dwuosiowy rozrzutnik dla średnich gospodarstw. Specyfikacja techniczna: Pojemność: 27 m³, Masa własna: 7100 kg, Ładowność: 8-20 ton, Typ: dwuosiowy tandem, Adapter: pionowy 2-walcowy GRAZIOLI, System: hydrauliczny, WOM 540-1000 obr/min. Oferuje funkcję 2w1 (po demontażu adaptera staje się przyczepą objętościową), pełną konstrukcję cynkowaną ogniowo, gumowe uszczelki zapewniające szczelność tylnej ściany oraz jednolitą skrzynię ładunkową z dodatkowym wzmocnieniem profili zamkniętych.
• Jastech MEGA 33: bestseller dla średnich i dużych gospodarstw prowadzących intensywną produkcję zwierzęcą. Rozładowywany metodą przemieszczania przedniej ścianki oraz części podłogi.
• Jastech MEGA 45 Maximus: największy i najbardziej zaawansowany model, dla dużych gospodarstw oraz firm świadczących usługi rolnicze.

Metal-Fach

Białostocki Metal-Fach oferuje jedną z bardziej zróżnicowanych gam rozrzutników obornika na polskim rynku, zawierającą zarówno lekkie konstrukcje jednoosiowe, jak i solidne maszyny tandemowe, dostępne z różnymi adapterami.

• Metal-Fach N267 Hornet: wytrzymała konstrukcja o podwyższonej sztywności, przystosowana do długotrwałej eksploatacji w trudnych warunkach. Zastosowanie pionowego adaptera pozwala na precyzyjny rozrzut nawet przy większej wilgotności nawozu.
• Metal-Fach N267/1 Falcon: zapewnia wysoki komfort pracy i dobre parametry robocze. Kompaktowa konstrukcja pozwala na manewrowanie w wąskich przejazdach, a zastosowany adapter dobrze radzi sobie z różnymi rodzajami nawozu organicznego.

Metaltech

Marka Metaltech znana jest z maszyn o nieskomplikowanej, ale bardzo solidnej budowie.

• Metaltech Tango 8 Ocynk: maszyna stworzona z myślą o wytrzymałości i niskich kosztach eksploatacji. Grube blachy oraz rama ze skrzynią zabezpieczona ocynkiem (jako pierwszy rozrzutnik w historii Metaltech) sprawiają, że model ten dobrze znosi intensywną eksploatację, również w warunkach zimowych.

Cynkomet

Firma Cynkomet oferuje rozrzutniki przeznaczone głównie dla gospodarstw małych i średnich, ceniących prostą, trwałą konstrukcję oraz łatwość obsługi. Wyróżnikiem maszyn tej marki jest stalowa konstrukcja zabezpieczona cynkowaniem ogniowym, a także szeroka gama dostępnych adapterów. Nowoczesne polskie rozrzutniki z oferty Cynkomet są produkowane zgodnie z aktualnymi normami i posiadają homologację drogową.

• Cynkomet N-216: Objętość skrzyni: ok. 4 m³. Wysokość załadunku: ok. 2,1 m.
• Cynkomet N-227: Objętość skrzyni: ok. 6 m³. Wysokość załadunku: ok. 2,3 m.
• Cynkomet N-233: Maszyna dla rolników oczekujących większej pojemności i komfortu jazdy przy zachowaniu kompaktowych wymiarów. Objętość skrzyni: ok. 8 m³.

Wpływ kół na efektywność i ochronę gleby

W rolnictwie coraz większą uwagę przykłada się do efektywności i precyzji pracy maszyn, a także do ochrony gleby. Jednym z elementów wpływających na te aspekty jest wielkość kół w rozrzutnikach obornika. Odpowiednio dobrane koła nie tylko usprawniają manewrowanie sprzętem, ale także minimalizują negatywne skutki pracy na glebę, takie jak jej ubijanie czy tworzenie kolein.

Zwiększenie prześwitu i zmniejszenie oporów toczenia

Większe koła wpływają na zwiększenie prześwitu maszyny, co umożliwia lepsze pokonywanie nierówności terenu oraz zmniejsza ryzyko zahaczenia o kamienie, korzenie lub nierówne fragmenty pola podczas jazdy. Dodatkowo, średnica kół przekłada się na zmniejszenie oporów toczenia. Koła o większej średnicy mają mniejszy kąt styku z podłożem na jednostkę przesunięcia, co sprawia, że rozrzutnik wymaga mniejszej siły do poruszania się. W przypadku rozrzutników jednoosiowych, takich jak modele Roltrans z serii DRAGON, stosowanie dużych kół ma szczególne znaczenie dla optymalnego obciążenia ciągnika i stabilności.

Ochrona gleby przed ugniataniem

Rodzaj kół zastosowanych w rozrzutnikach obornika ma duże znaczenie dla ochrony gleby przed nadmiernym ugniataniem. Szerokie i duże koła, które zwiększają powierzchnię styku opony z glebą, pozwalają na rozłożenie ciężaru rozrzutnika na większym obszarze. Dzięki temu powstaje niższy nacisk jednostkowy na glebę, co ogranicza zjawisko zbicia gleby i powstawania kolein. Ubicie gleby zmniejsza jej porowatość, co utrudnia dostęp roślin do wody i składników mineralnych, a to może wpłynąć na jakość i wielkość plonów.

Modele rozrzutników obornika z serii DRAGON oferowane przez firmę Roltrans (DRAGON N150S/4 o ładowności 8 ton, DRAGON N150S/5 - 10 ton, DRAGON N150S/52 - 12 ton i DRAGON N150S/6 - 14 ton) wyposażone są w duże koła, które zwiększają ładowność i minimalizują nacisk na glebę. Dzięki temu korzystanie z tych rozrzutników nie tylko ułatwia manewrowanie i stabilność pracy, ale także pozytywnie wpływa na ochronę gleby przez ograniczenie jej degradacji.

Aspekty prawne i bezpieczeństwo użytkowania

Z punktu widzenia prawa, rozrzutnik traktowany jest jako pojazd wolnobieżny, o ile spełnia konkretne warunki: nie przekracza prędkości 25 km/h i nie jest przeznaczony do przewozu osób. Nowoczesne polskie rozrzutniki z oferty Cynkomet są produkowane zgodnie z aktualnymi normami i posiadają homologację drogową. Brak homologacji może skutkować zakazem dalszego przemieszczania się maszyną poza gospodarstwem.

Do prowadzenia ciągnika z podpiętym rozrzutnikiem wystarczy prawo jazdy kategorii T lub B (w przypadku lżejszych zestawów). Jeśli jednak zestaw przekracza 3,5 tony i porusza się z ładunkiem, należy sprawdzić, czy nie podlega pod inne regulacje. Dodatkowo przepisy jasno mówią, że osoba kierująca takim pojazdem musi być trzeźwa, a sam rozrzutnik nie może stanowić zagrożenia dla innych użytkowników drogi. Jeśli rozrzutnik w trakcie transportu zawiera materiał organiczny, jak obornik, niezbędne jest jego odpowiednie zabezpieczenie przed wysypywaniem się na jezdnię. W wielu modelach producenci przewidzieli specjalne fartuchy, plandeki lub systemy blokujące, które ograniczają ryzyko wysypu podczas jazdy.

Przy zakupie używanego rozrzutnika warto dokładnie sprawdzić układ przeniesienia napędu, w tym wał przegubowo-teleskopowy. Ponieważ rozrzutniki są sprzężone na zaczep dolny ciągnika, dolne ramiona TUZ, jeśli nie są podniesione, mogą doprowadzić do wygięcia wału. Warto włączyć WOM, uruchamiając rozrzutnik z pełną prędkością roboczą i sprawdzić osłony ruchomych elementów.

Wybór odpowiedniego rozrzutnika

Podjęcie decyzji o zakupie najlepszego rozrzutnika nie jest proste. Chociaż rozrzutnik obornika to w uproszczeniu specjalnie przystosowana do nawożenia przyczepa, nie można wszystkich maszyn tego typu wrzucić do jednego worka. Każdy producent ma do zaoferowania coś interesującego, a to przenośnik ma inne parametry, a to adapter wyróżnia się konstrukcją.

W dobie rosnących cen nawozów mineralnych coraz więcej gospodarstw decyduje się na wykorzystanie dostępnego na miejscu obornika jako pełnowartościowego nawozu organicznego. Rozrzutniki obornika pozostają podstawowym narzędziem do nawożenia naturalnego - proste w obsłudze, uniwersalne i stosunkowo tanie w utrzymaniu.

Wybierając rozrzutnik obornika, warto dobrze przeanalizować realne potrzeby gospodarstwa. Dla rolników, którzy pracują na areale do 50 ha i stosują obornik sezonowo, lepszym rozwiązaniem będzie maszyna o ładowności 4-8 ton, jednoosiowa, z prostym adapterem i hydraulicznym posuwem. Na rynku nie brakuje modeli dostosowanych do każdego profilu użytkownika, od kompaktowych Cynkometów, przez średnie konstrukcje Unii i Metaltechu, po większe maszyny Pronar i Joskin. Należy pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika obornika w zależności od jego wyposażenia to dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne z działania PROW 2014-2020.

tags: #rozrzutnik #bez #kol