Rozrzutnik obornika: Funkcje, Rodzaje i Wybór

Rozrzutniki obornika to kluczowe maszyny rolnicze, które odgrywają istotną rolę w procesie nawożenia i użyźniania pól, co bezpośrednio przekłada się na zwiększenie zbiorów. Są to urządzenia pozwalające pokryć pola nawozem stałym, a w nowoczesnym rolnictwie ich wykorzystanie jest niezbędne do uzyskania zadowalających rezultatów. Ponadto, rozrzutniki to maszyny o wszechstronnym zastosowaniu, umożliwiające nawożenie torfem, kompostem, wapnem, a nawet nawozami półpłynnymi. Niektóre modele, posiadające homologację, pozwalają także na transport płodów rolnych po drogach krajowych.

Budowa i zasada działania rozrzutnika obornika

Rozrzutnik obornika, przypominający wyglądem dużą przyczepę doczepianą do traktora, ewoluował od konstrukcji dwuosiowych do nowoczesnych, jednoosiowych modeli z dużymi kołami, które zwiększają ładowność i zmniejszają opory tarcia, umożliwiając pracę nawet ze słabszymi ciągnikami. Ich prosta budowa sprawia, że części zamienne są zazwyczaj łatwo dostępne i stosunkowo niedrogie w porównaniu do innych maszyn rolniczych, co przekłada się na niski koszt utrzymania.

Główne elementy rozrzutnika

• Skrzynia ładunkowa: To główny element maszyny, której wytrzymałość i odporność na korozję są kluczowe ze względu na kontakt z agresywnymi środkami chemicznymi i pracę w różnych warunkach atmosferycznych. Producenci oferują skrzynie wykonane z blachy o różnej grubości (od 4 mm do 8 mm) i odporności korozyjnej. Ważny jest również kształt skrzyni ładunkowej; w ofercie niektórych firm znaleźć można rozrzutniki typu "Jamnik" charakteryzujące się niezwykle dużą pojemnością i podłużną budową.
• Przenośnik łańcuchowy: Umieszczony wewnątrz skrzyni, zazwyczaj dwurzędowy i sterowany hydraulicznie. Jego zadaniem jest podawanie materiału do adaptera rozrzucającego. Solidne łańcuchy przenośnika podłogowego o wytrzymałości na zerwanie rzędu 15-25 ton zapewniają niezawodność.
• Adapter rozrzucający: Kluczowy element rozrzutnika, który odpowiada za sposób i jakość rozrzutu nawozu. Za pomocą obracających się elementów (noży, wałków) tnie i rozprowadza nawóz po polu. Wałki adaptera mogą być umieszczone pionowo lub poziomo, w zależności od rodzaju nawozu. Rozdrobniony nawóz opuszcza skrzynię przez tylną lub boczną burtę. Moment obrotowy na wałku adaptera jest przenoszony za pomocą napędu z WOM ciągnika (z możliwością pracy od 540 obr/min do 1000 obr/min).

Kryteria wyboru rozrzutnika obornika

Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika powinien być podyktowany kilkoma kluczowymi czynnikami, aby zapewnić optymalne dopasowanie do potrzeb gospodarstwa:

1. Wielkość i charakterystyka gospodarstwa

• Wielkość gospodarstwa: Im większe gospodarstwo, tym większa powinna być pojemność rozrzutnika, aby zminimalizować liczbę przejazdów.
• Intensywność produkcji zwierzęcej: Gospodarstwa z dużą obsadą zwierząt generują więcej obornika, co wymaga większej pojemności i wydajności maszyny.
• Rodzaj upraw: Różne uprawy mogą wymagać specyficznego sposobu nawożenia, co wpływa na wybór adaptera.

2. Parametry techniczne maszyny

• Pojemność i ładowność: Należy dopasować do ilości nawozu, który będzie przewożony i rozrzucany. Pojemność może wahać się od kilku do kilkudziesięciu metrów sześciennych, a ładowność od kilku do kilkudziesięciu ton (np. rozrzutnik POM Nidzica z 1986 r. miał ładowność 2,5t, ale realnie mógł przewieźć więcej).
• Rodzaj adaptera wysiewającego: Kluczowy element wpływający na jakość i sposób rozrzutu.
• Typ podwozia: Jednoosiowe lub dwuosiowe (tandem). Parametry terenu mają bezpośredni związek z wyborem podwozia.
• Rodzaj materiału i technologia zabezpieczenia skrzyni: Odporność na korozję i wytrzymałość materiałów konstrukcyjnych są niezwykle ważne ze względu na agresywne środowisko pracy.
• Dodatkowe akcesoria: Większość rozrzutników może być wzbogacona o różnego rodzaju funkcjonalności, które ułatwiają i usprawniają pracę. Przykładem są deflektory lewy i prawy z możliwością regulacji położenia w rozrzutnikach Igamet.
• Homologacja: To istotna kwestia, jeśli zależy na możliwości przewożenia nawozów czy płodów rolnych po drogach krajowych. Homologowane rozrzutniki dwuosiowe są dostępne w ofercie Roltrans, która przygotowuje się do certyfikacji maszyn jednoosiowych.

Rodzaje adapterów wysiewających

Adapter jest sercem rozrzutnika, odpowiedzialnym za sposób i jakość rozrzutu nawozu. Dostępne są różne typy:

• Adapter Pionowy 2-Walcowy: Jest to najbardziej uniwersalne rozwiązanie, doskonale radzące sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych, w tym obornikiem świeżym, słomiastym, mokrym, wapnem czy pomiotem ptasim. Zapewnia niezawodność, mniejsze ryzyko zatorów i stabilną pracę na stokach dzięki pionowym wałkom. Konstrukcje te charakteryzują się długą żywotnością. Firma Jastech w swojej serii MEGA preferuje uniwersalne adaptery pionowe 2-walcowe GRAZIOLI, uznając je za optymalne dla polskich gospodarstw.
• Adapter Pionowy 4-Walcowy: Stosowany w niektórych modelach, szczególnie do rozrzucania obornika typowo słomiastego. Może oferować dużą przepustowość i mniejsze zapotrzebowanie mocy. Jednakże, może być ograniczony w przypadku niektórych rodzajów nawozów, np. wapna, i być bardziej podatny na zapychanie. Przykładem są rozrzutniki Bergmann serii M, wykorzystujące adaptery pionowe 4-walcowe. Model N267 również posiada czterobębnowy adapter pionowy.
• Adapter Poziomy (np. 2-walcowy): Często stosowany w mniejszych rozrzutnikach. Zazwyczaj składa się z dwóch wałków rozdrabniających-wyrzucających. W niektórych konfiguracjach, wraz z talerzowym adapterem rozrzucającym, umożliwia precyzyjny rozrzut. Przykładem są rozrzutniki uniwersalne Bergmann TSW.

Typy podwozia rozrzutników

Wybór podwozia ma znaczący wpływ na stabilność, manewrowość i nacisk na glebę:

• Podwozie Jednoosiowe: Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności (np. od 2,5 do 3,5 tony, choć dostępne są też modele o większych gabarytach jak Bergmann M 1080). Doskonale sprawdza się w niewielkich gospodarstwach, zapewniając łatwość manewrowania i odpowiednie dociążenie ciągnika, szczególnie na ciasnych przestrzeniach.
• Podwozie Dwuosiowe (Tandem): Najczęściej wybierane do rozrzutników o dużej ładowności, przeznaczonych do pracy w średnich i dużych gospodarstwach. Zapewnia lepszą stabilność, ponieważ dwie osie równomiernie rozkładają ciężar. Mniejszy nacisk na glebę dzięki dystrybucji masy na więcej kół. Oferuje wyższą wydajność dzięki mniejszej liczbie przejazdów oraz większy komfort jazdy dzięki resorowaniu obu osi. Rozrzutniki dwuosiowe, nazywane także tandemami, są uważane za najbardziej uniwersalne rozwiązanie, łączące większą pojemność z dobrą manewrowością i stabilnością. Przykładem są Bergmann M 2120 T oraz Jastech MEGA 27, MEGA 33, MEGA 45 Maximus.

Technologie i rozwiązania stosowane w rozrzutnikach

Nowoczesne rozrzutniki obornika wykorzystują szereg innowacyjnych rozwiązań, które zwiększają ich wydajność, niezawodność i komfort użytkowania:

• Samonośna skrzynia ładunkowa: Ułatwia czyszczenie i konserwację.
• Duża klapa konserwacyjna: Umożliwia łatwy dostęp do przenośnika podłogowego.
• Szerokie ogumienie: Duża średnica kół sprawia, że nacisk na podłoże jest minimalny, chroniąc przed nadmiernym zagęszczeniem gleby, dzięki czemu bruzdy nie są głębokie, a opony lepiej reagują na zmiany na ziemi.
• Hydrauliczny napęd przenośnika: Zapewnia płynny i kontrolowany transport materiału do adaptera.
• Adaptery z regulowanym prześwitem: Pozwalają na optymalne dostosowanie do rodzaju rozrzucanego materiału. Klapka adaptera rozrzucającego z regulacją wysokości i kąta nachylenia umożliwia precyzyjne ustawienie punktu podawania materiału na talerze rozrzucające, co przekłada się na dokładny rozrzut.
• Zabezpieczenie sprężynowe: Chroni adapter przed uszkodzeniami spowodowanymi przez zanieczyszczenia.
• System tandemowy z resorowaniem i opcjonalnymi osiami skrętnymi: Zapewnia stabilność i komfort pracy, szczególnie na nierównym terenie.
• Autorski System Hydraulicznej Ściany Przesuwnej (np. w Jastech MEGA): Rozładunek odbywa się poprzez przesuwanie przedniej ścianki wraz z częścią podłogi, co zapewnia płynny, równomierny rozładunek i eliminuje ryzyko zatorów. System ten skraca czas pracy i pozwala na oszczędność paliwa.
• Funkcja 2w1: Po demontażu adaptera, rozrzutnik może służyć jako przyczepa objętościowa do transportu kiszonki, zboża czy sieczki. Pozwala to na oszczędność, ponieważ jedna maszyna pełni dwie funkcje.
• Ocynk ogniowy całej konstrukcji: Zapewnia kompleksową ochronę przed korozją.
• Uszczelki gumowe tylnej ściany: Gwarantują szczelność i zapobiegają wyciekom.
• Homologacja: Umożliwia legalne poruszanie się po drogach krajowych z nawozem lub płodami rolnymi.
• Rozrzutniki niskopodłogowe: Charakteryzują się nisko osadzoną skrzynią ładunkową między kołami jezdnymi, co pozwala na montaż dużych kół, zwiększa stabilność i ułatwia załadunek.

Przegląd wybranych producentów i modeli

Rozrzutniki Igamet

Igamet produkuje wytrzymałe, trwałe i wydajne rozrzutniki, które przystosowane są do łatwej współpracy z innymi maszynami rolniczymi. Są to mocne i skuteczne maszyny, których głównym zadaniem jest precyzyjne i jednolite rozsiewanie nawozów organicznych. Ściany i podłoga skrzyni ładunkowej wykonane są z mocnej stali, dzięki czemu konstrukcja jest solidna i trwała. Rozrzutniki Igamet mogą też pochwalić się dodatkowym wyposażeniem, takim jak deflektory lewy i prawy z możliwością regulacji położenia.

Rozrzutnik obornika POM Nidzica 2,5t

W 1986 roku POM Nidzica wyprodukował rozrzutnik o ładowności 2,5 tony, przeznaczony na potrzeby gospodarstw na terenach górzystych lub około górzystych. Pod względem wykorzystanych elementów mechanicznych jest to kompilacja mechanizmów z rozrzutników produkowanych w Dobrym Mieście i w Czarnej Białostockiej. Główną zaletą rozrzutnika z Nidzicy jest bardzo solidna rama o konstrukcji uznawanej za lepszą niż w wymienionych wcześniej maszynach. Pomimo deklarowanej ładowności, maszyna ta z łatwością przewoziła więcej materiału. Rozrzutnik ten będzie wykorzystywany głównie jako przyczepa, obornik czy kompost będzie woził raczej okazjonalnie.

Rozrzutniki Bergmann serii M i uniwersalne TSW

Firma Bergmann oferuje rozrzutniki obornika z serii M, które są oparte na skrzyni o konstrukcji samonośnej, dostępne w wersjach jednoosiowych i tandemowych. Charakteryzują się pionowym adapterem 4-walcowym, przeznaczonym do rozrzucania obornika słomiastego. Są zaprojektowane z myślą o małych gospodarstwach, które dysponują małymi ciągnikami i małymi polami, cechując się dbałością o wykonanie i niezawodność.

• Modele M 2120 E (jednoosiowy) / M 2120 T (tandem): Dostępne z adapterem pionowym SW o prześwicie 1300 mm (4 pionowe walce).
• Modele M 2120 SX E / M 2120 SX T: Wyposażone w adapter pionowy SX o prześwicie 1400 mm (4 wzmocnione pionowe walce).
• Największy model serii M - M 4190: Na osi tandemowej, z opcjonalnym zaczepem amortyzowanym i bogatym wyborem zawieszenia.

Bergmann oferuje również rozrzutniki uniwersalne z serii TSW, np. TSW 2120 E (jednoosiowy) i TSW 2120 T (tandem). W tych modelach dostępny jest adapter rozrzucający poziomy SM z talerzowym adapterem rozrzucającym (2 talerze o średnicy 900 mm, każdy z 4 regulowanymi łopatkami). Jakość rozrzutników Bergmann serii M potwierdzają certyfikaty niemieckiego instytutu DLG na równomierność rozrzutu i unikalność konstrukcji.

Rozrzutniki Jastech MEGA

Firma Jastech specjalizuje się w rozrzutnikach dwuosiowych, uznając je za optymalne rozwiązanie dla większości polskich gospodarstw. Wyróżniają się autorskim systemem hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej, który zapewnia płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów. Seria MEGA jest zaprojektowana dla średnich i dużych gospodarstw prowadzących intensywną produkcję zwierzęcą. Standardowo stosowany jest adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI, ceniony za uniwersalność (obornik świeży, słomiasy, mokry, wapno, pomiot ptasi), niezawodność i stabilną pracę na stokach.

• MEGA 27: Kompaktowy dwuosiowy rozrzutnik o pojemności 27 m³, idealny dla średnich gospodarstw. Posiada funkcję 2w1 (po demontażu adaptera można używać jako przyczepę objętościową na kiszonkę lub zboże). Cena: od 207 000 PLN brutto (stan na 2025 r.).
• MEGA 33: Bestseller dla średnich i dużych gospodarstw, oferujący jeszcze większą pojemność i wydajność. Jest to najczęściej wybierany model przez klientów Jastech.
• MEGA 45 Maximus: Flagowy, największy i najbardziej zaawansowany model, przeznaczony dla dużych gospodarstw i firm usługowych. Jego cena wynosi około 300 000 PLN netto.

Konstrukcja Jastech MEGA cechuje się wysoką jakością wykonania, obejmującą ocynk ogniowy całej ramy, wzmocnienie profili zamkniętych, uszczelki gumowe oraz certyfikowane spawy. Jastech jest polskim producentem, co zapewnia szybki serwis i dostępność części.

Rozrzutnik obornika N267

Model N267, z ładownością do 8 ton i podwoziem typu tandem, wyposażony jest w czterobębnowy adapter pionowy nachylony do przodu, który gwarantuje równomierny i szeroki rozrzut obornika. Bębny obracają się przeciwbieżnie parami i są wyważane w celu minimalizacji drgań. Zastosowano wymienne, przykręcane zęby wykonane z wysokogatunkowej stali. Maszyna posiada zaczep dolny typu HITCH z możliwością regulacji oraz sprzęgło przeciążeniowe cierne dla zabezpieczenia napędu. Standardowo wyposażona jest w podnoszoną hydraulicznie, uszczelnioną gumowym piórem klapę tylną. Dodatkowe zabezpieczenia obejmują demontowaną siatkę chroniącą bębny adaptera oraz drewniane listwy osłaniające burty. Istnieje możliwość zastosowania nadstawek pełnych lub siatkowych o wysokości 500 mm. Sterowanie odbywa się za pomocą hydrauliki dwusekcyjnej lub jednosekcyjnej i cięgien bowdena.

Zakup rozrzutnika - na co zwrócić uwagę?

Zakup nowego rozrzutnika obornika to znacząca inwestycja, często podyktowana zapotrzebowaniem na konkretną funkcjonalność, awarią lub zużyciem dotychczasowego urządzenia. Przy wyborze należy kierować się:

1. Mocą i możliwościami ciągnika: Rozrzutnik musi być dopasowany do mocy dostępnego traktora.
2. Wielkością i kształtem skrzyni załadunkowej: Powinna być dostosowana do potrzeb gospodarstwa.
3. Parametrami terenu: Rodzaj podwozia powinien być dopasowany do ukształtowania terenu.
4. Rodzajem materiału, który będzie rozrzucany: Wpływa na wybór adaptera.
5. Technologią zabezpieczenia skrzyni: Odporność na korozję i wytrzymałość materiałów.
6. Dodatkowym wyposażeniem: Możliwość rozbudowy o funkcjonalności ułatwiające pracę.
7. Homologacją: Jeśli planowany jest transport po drogach publicznych.
8. Gwarancją producenta i dostępnością serwisu: Szczególnie ważne w przypadku zakupu maszyn od polskich producentów.

Warto pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika, w zależności od jego wyposażenia, może stanowić dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne (np. z działania PROW 2014-2020).

Używane rozrzutniki - na co zwrócić uwagę przy zakupie?

Przy zakupie używanego rozrzutnika obornika kluczowe jest dokładne sprawdzenie stanu technicznego:

• Układ przeniesienia napędu: Stan wału przegubowo-teleskopowego (czy nie jest wgnieciony, czy osłona jest cała).
• Przenośnik podłogowy: Sprawdzenie działania WOM przy pełnej prędkości roboczej rozrzutnika.
• Adapter rozrzucający: Stan bębnów, wałków i zębów.
• Podwozie i układ jezdny: Stan osi, resorów, opon.
• Skrzynia ładunkowa: Widoczne ślady korozji, uszkodzenia blachy.
• Układ hydrauliczny: Sprawdzenie szczelności przewodów i działania siłowników.

Rozrzutniki obornika są szczególnie wykorzystywane po żniwach, przed wszelkiego rodzaju orkami - późne lato, jesień, wczesna wiosna. W połączeniu z ciągnikiem transportują załadowany obornik z płyty gnojowej na pole, gdzie następuje jego rozrzucanie. Stanowią one cenny nawóz organiczny dla gospodarstw rolnych, szczególnie tych prowadzących produkcję roślinną i zwierzęcą.

tags: #rozrzutnik #obornika #2 #5 #pom