W niniejszym artyóku przyglądamy się bliżej historii i ewolucji rozrzutników obornika, ze szczególnym uwzględnieniem modeli dwuosiowych, a także poruszamy kwestie prawne związane z ich rejestracją i użytkowaniem.
Historia i rozwój rozrzutników w Polsce i na świecie
Chociaż firma CynkoMet sp. z o.o. została zarejestrowana w 2003 roku, jej tradycja w produkcji maszyn rolniczych sięga znacznie dalej, bo aż do 1956 roku. Jako firma o profilu produkcyjno-handlowo-usługowym, Cynkomet specjalizuje się w cynkowaniu ogniowym, a wieloletnie doświadczenie i perfekcyjna technika czynią ją liderem branży w regionie. Cynkomet to synonim tradycji produkowania maszyn, które do dziś są obecne w niemal każdym gospodarstwie w Polsce.
Jako jeden z nielicznych zakładów produkcyjnych w Polsce, Cynkomet wykorzystuje gaz LNG do procesów technologicznych i energetycznych w swojej fabryce w Czarnej Białostockiej. Do tego celu została specjalnie wybudowana nowoczesna stacja odparowywania skroplonego metanu LNG, co stanowi nowość na rynku energetycznym. Gaz LNG jest paliwem bardzo ekologicznym, bezpiecznym i bezkonkurencyjnym pod względem ochrony środowiska, a także wyjątkowo czystym, nie mającym właściwości toksycznych i korozyjnych. Gaz płynny LNG jest paliwem mocno wspieranym przez Komisję Europejską.
Rozrzutnik obornika N - 235 dwuosiowy
Rozrzutnik obornika N - 235 to dwuosiowa maszyna z układem zawieszenia na resorach stalowych lub wahaczach z resorami gumowymi. Jest to uniwersalna maszyna rolnicza przeznaczona do roztrząsania obornika, wapna, torfu i kompostu. Po zamontowaniu tylnej ściany rozrzutnik może służyć jako przyczepa samowyładowcza.
Klasyki polskiego rolnictwa
W ramach kontynuacji cyklu artykułów historycznych, prezentujemy kolejne klasyki polskiego rolnictwa, w dużej części wciąż pracujące. Rozrzutniki obornika z Czarnej Białostockiej i Dobrego Miasta pracowały swego czasu w niemal każdym gospodarstwie prowadzącym produkcję zwierzęcą. Na podstawie literatury z epoki sprawdzamy, jakie parametry oferowała ówczesna technika i jakie zalety swoich maszyn podkreślali producenci.
Rozrzutniki obornika są maszynami raczej niedocenianymi jako klasyki. W muzeach czy zbiorach kolekcjonerów nie znajdziemy ich raczej pośród starych siewników czy kosiarek. Podobnie jak opisywane wcześniej ładowacze Cyklop, rozrzutniki pozwoliły wyeliminować ciężką pracę fizyczną przy nawożeniu pól. Przed erą mechanizacji, a w mniejszych gospodarstwach jeszcze nie tak dawno, zarówno załadunek, jak i rozrzucanie obornika na polu odbywały się ręcznie przy pomocy wideł.
Modele rozrzutników z Fabryki Maszyn Rolniczych „Agromet” w Czarnej Białostockiej
Według „Informatora Agromy” z 1979 roku, Fabryka Maszyn Rolniczych „Agromet” w Czarnej Białostockiej oferowała dwa modele rozrzutników do obornika:
- Rozrzutnik obornika N219. Dawkowanie obornika odbywa się z kabiny ciągnika za pomocą dźwigni sterującej prędkość przesuwu przenośnika podłogowego oraz prędkości roboczej ciągnika.
- Rozrzutnik obornika N213.
Modele z Agromet-Warfama Dobre Miasto
Wspomniano również o rozrzutniku N218, który jest zbudowany na podwoziu z kołami w układzie tandem i może poruszać się po drogach publicznych z prędkością do 25 km/h.
Importowane rozrzutniki z ZSRR
W latach 70-tych w Centrali Handlowej Sprzętu Rolniczego dostępne były również importowane z ZSRR jednoosiowe rozrzutniki obornika 1PTU-4,0, przystosowane fabrycznie do stosowania przy rozsiewaniu wapna.
Historia rozrzutników Bergmann
Historia rozrzutników Bergmann sięga roku 1954, kiedy powstały pierwsze modele M 50, M 60 i M 70. Te trzy rozrzutniki były wyposażone w jeden lub dwa poziome walce rozrzucające z zębami i miały dopuszczalną masę całkowitą 2,5 lub 3 tony.
- 1960 r.: Pojawiła się seria M 42 do M 82 z pięcioma modelami, większą pojemnością ładunkową, dopuszczalną masą całkowitą od 2,2 do 3,5 t oraz podwoziem jedno i dwuosiowym jako rozrzutniki obornika i wozy wielozadaniowe.
- Koniec lat 60.: Do oferty niemieckiego producenta trafił model M 92 o dopuszczalnej masie całkowitej 5,7 lub 6,5 t.
- Początek lat 70.: Wprowadzono model M 102 jako model dwuosiowy o dopuszczalnej masie całkowitej 7,1 t.
- Połowa lat 80.: Model M 92 był również dostępny jako resorowany rozrzutnik tandemowy.
Adaptery rozrzucające
Oferowano trzy adaptery rozrzucające:
- Adapter rozrzucający z zębami (M 42 i M 52).
- Ślimakowy adapter rozrzucający (od M 62), każdy z dwoma poziomymi walcami rozrzucającymi (wysokość przepustowa od 600 do 850 mm) i zasięgiem rozrzucania ok. 2 m.
- Adapter z szerokim rozrzutem z trzema pionowymi walcami rozrzucającymi z zębami i zasięgiem rozrzucania od 4 do 5 m.
Nowe generacje rozrzutników Bergmann
Od początku do połowy lat 70. pięć modeli M 42, M 52, M 62, M 72 i M 82 zostało zastąpionych sześcioma modelami M 44, M 54, M 64, M 64 S, M 74 i M 84. W porównaniu z poprzednimi modelami miały one większą pojemność ładunkową (od 4,9 do 7,5 m³), większy rozstaw kół i szersze opony, a także wyższą dopuszczalną masę całkowitą (od 3,1 do 5,7 t). Ich produkcja trwała do ok. lat 80.
W latach 80. modele jednoosiowe M 450, M 550, M 600 i M 700 SG oraz resorowane modele tandemowe M 800 GTA, M 1200 i M 1600 wprowadziły na rynek nową generację rozrzutników o dopuszczalnej masie całkowitej od 4,5 do 16 t. Były one seryjnie wyposażone w ślimakowy adapter rozrzucający z dwoma walcami.
Począwszy od modelu M 700, w 1994 r. Dzięki jednoosiowemu TSW 700 i modelowi tandemowemu TSW 800 firma rozpoczęła w 1991 r. produkcję rozrzutników uniwersalnych, które były wyposażone w dwuwalcowy adapter rozdrabniający z wysokością przepustową 1 250 mm i talerzowy adapter rozrzucający. Nowe rozrzutniki uniwersalne zapewniały zasięg rozrzucania do 22 m.
W latach 90. asortyment rozrzutników obornika i rozrzutników uniwersalnych był stale poszerzany i uzupełniany o nowe modele, jak m. in. M/TSW 1614, 1814, i 1821, o dopuszczalnej masie całkowitej do 18 ton i pojemności ładunkowej do 21 m³.
- 1994 r.: Pojawił się Pilotbox do rozrzutników, który, z niewielkimi modyfikacjami, jest nadal używany do obsługi rozrzutnika za pomocą centralnej skrzynki sterowniczej. Do tego czasu obsługa odbywała się wyłącznie za pomocą urządzeń sterujących na ciągniku.
- Od 1995 r.: Bergmann stosuje jako łańcuchy podłogi transportowej wyłącznie okrągłe łańcuchy stalowe o wymiarach 14 x 50 mm i sile zrywającej 25 t/łańcuch.
- Koniec 1996 r.: Zaprezentowano pierwszy rozrzutnik o szerokości nadwozia 2 050 mm - TSW 1818 S.
- 1998 r.: Asortyment produktów uzupełniono o systemy wymienne Vario, umożliwiające stosowanie różnych nadwozi (rozrzutnika, objętościowych, zbiornikowych, przyczepy wywrotki) tylko z jednym podwoziem.
- 2001 r.: Wyprodukowano pierwsze rozrzutniki z wanną stożkową wykonaną całkowicie ze stali. Dwuwalcowe adaptery rozdrabniające w rozrzutnikach uniwersalnych miały wysokość przepustową 1 350 mm.
- 2005 r.: Bergmann zaprezentował na targach Agritechnica pierwszą maszynę samobieżną ze sterowanym przez GPS dokładnym rozrzucaniem - nadwozie rozrzutnika TSW A 19 na Mercedesie Actros.
- Targi Agritechnica 2009: Zaprezentowano nowy rozrzutnik obornika M 1080 oraz po raz pierwszy TSW 6230 S z podwoziem hydraulicznym.
- 2015 r.: Na rynku pojawił się rozrzutnik z możliwością ważenia TSW 5210 W, a następnie TSW 6240 W i TSW 7340 S.
- Targi Agritechnica 2017: Producent zaprezentował pierwszy rozrzutnik niskopodwoziowy - model TSW 2140 E.
- Targi Agritechnica 2023: Zaprezentowano funkcjonalny prototyp Bergmann Xpert 5.24, zapowiadający nową generację rozrzutników Xpert z całkowicie nową koncepcją konstrukcyjną, stopniowo wprowadzaną na rynek od jesieni 2025 roku. Wraz z nową serią po raz pierwszy zostanie zaprezentowany system ISOBUS TIM dla rozrzutników nawozów organicznych.
Kwestie prawne dotyczące rejestracji rozrzutników obornika
Pojawia się pytanie, czy rozrzutnik obornika, który nigdy nie miał rejestracji i służył jedynie do jazdy po wsi, musi być rejestrowany, gdy trzeba przejechać nim kilka kilometrów z obornikiem. Prawo jazdy kategorii B (bez dodatkowych uprawnień) wystarcza na ciągnik bez przyczepy.
Kluczową kwestią jest sposób podłączenia rozrzutnika:
- Rozrzutnik na dolny hak (zaczep kulowy): W tym przypadku rozrzutnik jest traktowany jako maszyna rolnicza i nie wymaga rejestracji. Maszyna rolnicza to urządzenie zawierające mechanizm lub zespół mechanizmów, służące do przetwarzania energii (maszyna napędowa) lub wykonywania pracy mechanicznej (maszyna robocza) stosowana w rolnictwie.
- Rozrzutnik na górny hak (zaczep rolniczy): W tym przypadku interpretacja może być inna.
Decydujące jest tu fakt obecności lub nieobecności mechanizmu lub zespołu mechanizmów wykonujących pracę mechaniczną stosowaną w rolnictwie. W rozrzutniku takim mechanizmem jest adapter roztrząsający. Jeśli adapter jest zamontowany, rozrzutnik jest maszyną rolniczą. Jeżeli adapter zostanie zdjęty, rozrzutnik staje się maszyną transportową, a wtedy nie można udowodnić, że maszyny transportowe to maszyny rolnicze, i będzie traktowany jak zwykła przyczepa.
W przypadku przewożenia nawozu rozrzutnikiem z zamontowanym adapterem, rozrzutnik sam w sobie wypełnia definicję maszyny rolniczej, niezależnie od przewożonego ładunku. Jeśli jednak adapter jest zdjęty, a na rozrzutniku znajduje się nawóz, może to być problematyczne w przypadku kontroli.
Policja generalnie przymyka oko na takie sytuacje, ale może trafić się funkcjonariusz (lub funkcjonariuszka), który nałoży mandat za brak obowiązkowego ubezpieczenia OC, jeśli rozrzutnik zostanie uznany za maszynę transportową, a nie maszynę rolniczą.
Jeśli masz wątpliwości co do statusu prawnego swojego rozrzutnika, najlepiej udać się do wydziału komunikacji i dopytać o aktualne przepisy.
tags: #rozrzutnik #obornika #2 #osiowy #1975