Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika ma kluczowe znaczenie dla efektywności pracy w gospodarstwie rolnym, optymalizacji kosztów nawożenia oraz maksymalnego wykorzystania dostępnego obornika. Przed podjęciem decyzji o zakupie maszyny, niezbędne jest dokładne określenie potrzeb, uwzględniając wielkość gospodarstwa, moc posiadanego ciągnika oraz rodzaj wykonywanych prac.
Na rynku dostępne są różnorodne typy rozrzutników obornika, które różnią się między sobą budową, liczbą osi oraz typem zastosowanego adaptera rozrzucającego. Coraz większą popularnością cieszą się także rozrzutniki uniwersalne, które umożliwiają wysiew nie tylko obornika, ale również kompostu, wapna czy innych nawozów naturalnych w formie pryzm.
Kluczowym pytaniem przy zakupie, oprócz wyboru typu rozrzutnika, jest również określenie jego ładowności. W przypadku mniejszych gospodarstw, często wystarczający jest model o mniejszej ładowności, który łatwiej jest w pełni wykorzystać i szybko załadować. W większych gospodarstwach, bardziej opłacalne może być zainwestowanie w rozrzutnik o większej skrzyni ładunkowej, co pozwoli na ograniczenie liczby przejazdów.
Dodatkowe wyposażenie maszyny często decyduje o komforcie pracy i bezpieczeństwie użytkowania. Warto również zwrócić uwagę na dostępność serwisu oraz części zamiennych, ponieważ rozrzutnik jest maszyną intensywnie wykorzystywaną w krótkich okresach.
Aby wybrać najlepszy rozrzutnik dla swojego gospodarstwa, warto przejść przez kilka prostych kroków. Należy określić, jak często planujemy rozrzucać obornik, ile go powstaje rocznie oraz na jakiej powierzchni pracujemy. Następnie warto porównać dostępne oferty, zwracając uwagę na gwarancję, opinie innych rolników oraz możliwości rozbudowy maszyny o dodatkowe wyposażenie.
Do niedawna konstrukcje rozrzutników obornika wydawały się niezmienne, jednak obecnie zarówno zagraniczni, jak i krajowi producenci wprowadzają innowacyjne rozwiązania. Poniżej przedstawiono rozwiązania stosowane w maszynach do nawożenia organicznego o ładowności 10-12 ton, produkowanych przez wiodące firmy takie jak Joskin, Metaltech, Unia Group, Sipma, Metal-Fach, Pronar, A-Lima-Bis oraz Brochard.
Solidna podstawa: Układ jezdny rozrzutnika
Układ jezdny stanowi jeden z najważniejszych elementów rozrzutników obornika, ponieważ maszyny te przewożą bardzo duże ilości materiałów, a obciążenia i przebiegi często przekraczają wartości spotykane w przypadku tradycyjnych przyczep.
W najnowszych konstrukcjach obserwuje się tendencję do ograniczania liczby osi. Chociaż rozrzutniki o średniej ładowności były dawniej dostępne niemal wyłącznie z układem jezdnym typu tandem, obecnie coraz częściej spotyka się maszyny z pojedynczą osią połączoną z kołami o dużej średnicy. Koła te zazwyczaj wyposażone są w opony z bieżnikiem rolniczym, podobnym do tego stosowanego w oponach ciągnikowych.
Rozwiązanie z dużymi, pojedynczymi kołami oferuje dwie główne zalety:
- Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika ono z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarczy ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
- Poprawiona manewrowość: Maszyna jest znacznie bardziej zwrotna, a podczas skręcania nie dochodzi do spychania podłoża, co ma miejsce w układzie tandemowym.
Mimo tych zalet, układy jezdne typu tandem wciąż mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Firma Joskin oferuje szeroki wybór, w tym układy z pojedynczą osią w rozrzutnikach Siroko czy Tornado, a także 2- i 3-osiowe podwozia w maszynach Ferti-Cap i Ferti-Space o ładownościach przekraczających 20 ton.
Układ jezdny typu tandem posiada jedną wyraźną przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami: dzięki mniejszej średnicy kół, mieści się on pod skrzynią ładunkową, co eliminuje ograniczenie jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do innych celów niż nawożenie organiczne.
Kolejną zaletą układów tandemowych jest wysoka stabilność podczas jazdy, często wspierana przez resorowanie, co przekłada się na komfort i bezpieczeństwo transportu. Niestety, rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj pozbawione są amortyzacji kół, choć sytuację poprawiają powszechnie stosowane amortyzowane dyszle.
Niezależnie od szczegółów budowy, oko dyszla najczęściej spoczywa na dolnym zaczepie ciągnika. Jednak niektórzy producenci, jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między górnym a dolnym punktem zaczepienia.
Przestrzeń do wykorzystania: Skrzynia ładunkowa
Skrzynie ładunkowe rozrzutników obornika charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Producenci często podkreślają wysoką jakość zastosowanej stali lub grubość blachy, co bezpośrednio wpływa na trwałość maszyny.
W przypadku rozrzutników Metaltech RO 10 i 10+, zastosowano blachę o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze skrzyni ładunkowej, co stanowi bardzo dobre parametry. Dodatkowo, producent deklaruje użycie wysokogatunkowej stali Domex na ściany i trudnościeralnej stali Hardox na podłogę.
Wykonanie skrzyni ładunkowej ze stali Domex w modelach o ładowności 10-12 ton deklaruje również Brochard, jednak w tych maszynach zastosowano cieńszą blachę: ściany mają grubość 3 mm, a podłoga 4 mm. Podobną grubość ścian podaje Pronar dla rozrzutnika N 161/2 Heros oraz Metal-Fach dla burtowego rozrzutnika N280/2.
W przypadku modelu Metal-Fach N280/2, zastosowano ciekawe rozwiązanie podłogi wykonanej z drewnianych desek, co ma być równie trwałe w agresywnym środowisku nawozów naturalnych, jak tradycyjna stalowa podłoga.
Tradycyjne skrzynie ładunkowe, oprócz przestrzeni na obornik, umożliwiają również transport innych materiałów. W modelach 10-tonowych spotykamy różne rodzaje skrzyń. Jedynym modelem w tej klasie z otwieranymi burtami jest wspomniany Metal-Fach N280/2, który może być wykorzystywany jako tradycyjna przyczepa.
Pozostałe modele, zarówno Metal-Fachu, jak i innych firm, wyposażone są w sztywne burty lub popularne skrzynie skorupowe, cenione za zwiększoną wytrzymałość i wysoką szczelność, co jest przydatne przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.
Producenci zachęcają do wykorzystywania rozrzutników do zadań poza nawożeniem organicznym. Standardem jest zdejmowany adapter i możliwość dokupienia fabrycznych nadstawek do transportu materiałów objętościowych.
W przypadku rozrzutników z pojedynczą osią i dużymi kołami, kształt skrzyni ładunkowej został dopasowany do konstrukcji - skrzynia jest zwężona i mieści się między wysokimi kołami. Taka konstrukcja, choć głęboka i długa, pozwala na uzyskanie dużej objętości i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem rozrzutu. Umieszczenie platformy załadunkowej między kołami obniża środek ciężkości maszyny.
Niestety, w większości przypadków, pomimo obniżenia poziomu podłogi w skrzyni ładunkowej, krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie. Wynika to ze wspomnianej wcześniej dużej głębokości skrzyni. Firma A-Lima-Bis wyróżnia się w tym aspekcie, stosując skrzynię samonośną, do której koła przymocowane są z boku. Pozwala to na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m w modelach Evo Spreader 10 i Evo Spreader 12.
Niższa krawędź załadunku (zazwyczaj 2,6-2,7 m w innych modelach) ułatwia napełnianie rozrzutnika za pomocą miniładowarek lub małych ciągników z ładowaczem czołowym. Należy jednak pamiętać, że duże koła umieszczone na zewnątrz skrzyni ograniczają miejsce podjazdu, zwiększając ryzyko uszkodzenia krawędzi skrzyni ładunkowej podczas załadunku. Producenci przeciwdziałają temu, wykańczając górną krawędź skrzyni drewnianą listwą, co można spotkać w maszynach Sipmy i Pronaru.
Wewnątrz skrzyni: Przenośnik i zabezpieczenia
Kluczowym elementem wyposażenia skrzyni ładunkowej jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności zazwyczaj stosuje się przenośnik podwójny, składający się z dwóch niezależnych przenośników z dwoma łańcuchami każdy i poprzecznymi listwami.
Standardem jest hydrauliczny napęd łańcuchów, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości przesuwu. Ważne jest również zabezpieczenie przewożonego materiału podczas transportu, co realizują zasuwy i osłony adaptera, choć te elementy często wymagają dopłaty.
Zasuwa, zazwyczaj w formie płyty wsuwanej między walce adaptera a skrzynię ładunkową, chroni adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców. Ma to kluczowe znaczenie dla trwałości maszyny, zapobiegając przeciążeniom mechanizmu napędowego. Bez zasuwy, przy w pełni załadowanym rozrzutniku, uruchomienie adaptera może prowadzić do zadziałania mechanizmów przeciwprzeciążeniowych (np. śruby ścinanej), generując straty czasu na wymianę elementów zabezpieczających.
Głównym zadaniem zasuwy jest jednak zapobieganie gubieniu materiału podczas transportu. Producenci starają się maksymalnie uszczelnić tę przegrodę, np. Metal-Fach stosuje gumowe pióro, zapobiegające wyciekaniu lub wysypywaniu materiału. Gdy zasuwa jest wysunięta do góry, stanowi również ochronę dla ciągnika przed odpryskami.
Zewnętrzna osłona adaptera zapobiega gubieniu resztek obornika i chroni osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektóre firmy stosują jednak częściowe osłony lub siatki ochronne, które osłaniają jedynie tylną część adaptera, jak w przypadku maszyn Metal-Fachu. Rozrzutniki Tytan z Unii Group wykorzystują osłony z blachy pełnej.
Do każdego zastosowania: Adapter rozrzutu
Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem rozrzutnika, wpływającym na jakość pracy i wydajność. Wyróżniamy dwie główne kategorie adapterów: poziome i pionowe, które dalej dzielą się na różne podtypy.
Adaptery poziome
Podstawowym urządzeniem do rozrzucania obornika jest adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. W tym rozwiązaniu walce, odpowiednio osłonięte z otwartą dolną częścią, nie rozrzucają materiału, a jedynie rozluźniają go i podają na tarcze.
Taki zespół dozowania umożliwia stosowanie oprócz obornika, również wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Należy jednak pamiętać, że obornik nie może być zbyt słomiasty. Ogromną zaletą tego typu adapterów jest szerokość pracy, która przy niektórych materiałach może dochodzić do 25 metrów.
Rozrzutniki z takim adapterem wymagają ciągnika o mocy od 100 do 127 KM, w zależności od modelu i ładowności.
Adaptery pionowe
Najpopularniejsze adaptery pionowe mogą mieć dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 metrów, podczas gdy dwuwalcowe osiągają dwukrotnie lepsze wyniki.
Wśród zespołów czterowalcowych, urządzenia Sipmy wyróżniają się zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm z nożami), co pozwala na rozrzut na szerokość nawet 10 metrów.
Duża szerokość robocza adapterów dwuwalcowych wynika z wysokiej prędkości obwodowej walców, co z kolei jest efektem ich większej średnicy. W modelach Brochard serii EV 2000 oraz Joskin Ferti-CAP, średnica walców wraz z nożami może wynosić od 100 cm do 108 cm.
Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika. Natomiast adapter dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i pozwala na rozrzucanie kompostu, torfu, a nawet wapna.
Jaki traktor do współpracy?
Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum.
- Metal-Fach deklaruje najmniejsze zapotrzebowanie mocy dla swojego 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym.
- Joskin podaje minimalne zapotrzebowanie mocy na poziomie 120 KM dla 12-tonowego Tornado 3.
- Do współpracy z rozrzutnikiem Metaltechu RO 12 (12 t, 2 pionowe walce) potrzebny jest ciągnik o mocy co najmniej 130 KM. Jego 10-tonowa odmiana wymaga o 10 KM mniej.
Wiele zależy od warunków panujących na polu, dlatego zawsze warto sprawdzić zalecenia producenta.
Przydatne dodatki
Przy wyborze rozrzutnika obornika należy zwrócić uwagę na jego dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego, niezależnie od marki.
- Zasuwa (ściana grodziowa): Warto dopłacić za ten element, oddzielający adapter od przestrzeni ładunkowej.
- Osłona lamp tylnych: Zamyka się automatycznie po otwarciu zasuwy, chroniąc lampy przed zabrudzeniem podczas pracy na polu.
- Koła: Producenci oferują możliwość założenia kół szerszych, które zazwyczaj są droższe.
- Błotniki: Często nie są standardowym wyposażeniem, a mogą być bardzo przydatne.
Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku pozwala na wybór optymalnego rozwiązania dla każdego gospodarstwa. Przy wyborze należy priorytetowo traktować wielkość maszyny i dopasowanie do mocy posiadanych ciągników. Następnie warto zastanowić się nad sposobem wykorzystania rozrzutnika i zdecydować o rodzaju skrzyni ładunkowej oraz adaptera, który ma decydujący wpływ na wydajność i jakość pracy.
tags: #rozrzutnik #obornika #gospodzrrz