Rozrzutnik obornika: zasada działania i budowa

Współczesne rolnictwo, choć czerpie z zaawansowanych technologicznie i innowacyjnych rozwiązań, wciąż bazuje również na maszynach i urządzeniach wykorzystujących tradycyjne metody. Jedną z takich maszyn jest rozrzutnik obornika, często nazywany również roztrząsaczem. Jego podstawowym zadaniem jest równomierne rozprowadzenie na polu naturalnego nawozu, jakim jest obornik. Stosowanie obornika to praktycznie bezpłatny sposób na podniesienie wartości użytkowych i poprawę jakości gleby.

Zasada działania i podstawowe komponenty

Rozrzutnik obornika to maszyna rolnicza, która składa się ze skrzyni z przenośnikiem podłogowym, a w jej tylnej części znajduje się urządzenie rozdrabniające i rozrzucające obornik. Podczas pracy, napędzany przez wał odbioru mocy (WOM) ciągnika lub silnikiem hydraulicznym, zespół noży zamocowany na specjalnych wałkach (tzw. adapter) obraca się, rozdrabniając i rozrzucając obornik po polu.

Przesuwanie obornika w kierunku zespołu rozrzucającego zapewnia taśma składająca się z listew napędzanych łańcuchem albo ścianki przesuwające się razem z podłogą. Roztrząsacz może służyć również do nawożenia innymi nawozami naturalnymi, takimi jak kompost, torf czy nawozy zielone (świeża masa roślinna).

Sprzęt ten jest wykorzystywany w rolnictwie od bardzo dawna. Jego podstawowa funkcja niewiele się zmieniła, choć sposób napędzania ewoluował od koni do ciągników rolniczych. Rozrzutniki obornika znajdują zastosowanie nie tylko w wielkich gospodarstwach rolnych, ale także u sadowników, którzy potrzebują urządzeń działających na mniejszą skalę.

Układ jezdny - solidna podstawa

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep. W zależności od konstrukcji, rozrzutniki mogą posiadać budowę jedno-, dwuosiową lub tandemową.

Tendencje w konstrukcji układów jezdnych

W najnowszych konstrukcjach obserwuje się tendencję do ograniczania liczby osi. O ile jeszcze niedawno rozrzutniki o średniej ładowności dostępne były głównie z układem tandemowym, o tyle obecnie wśród największych firm dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym, podobnym do stosowanego w oponach ciągnikowych.

Zalety rozwiązania z dużymi, pojedynczymi kołami:

• Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
• Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.

Zalety układu tandemowego:

Mimo zalet osi pojedynczej, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne. Dodatkowo, układy tandemowe zapewniają wyższą stabilność jazdy, często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu. Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle.

Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Skrzynie ładunkowe - przestrzeń do wykorzystania

Skrzynie ładunkowe rozrzutników charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Trwałość maszyny zależy od jakości stali i grubości blachy. Przykładowo, w niektórych modelach stosuje się blachę o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze, wykonaną ze stali Domex (ściany) i Hardox (podłoga), podczas gdy w innych grubość ścian wynosi 3 mm. Niekiedy podłoga wykonana jest z drewnianych desek, co ma być trwałym rozwiązaniem w agresywnym środowisku nawozów.

Rodzaje skrzyń i ich zastosowania

Tradycyjne skrzynie ładunkowe umożliwiają transport innych materiałów. Niektóre modele wyróżniają się otwieranymi burtami, co pozwala na wykorzystanie rozrzutnika jako tradycyjnej przyczepy. Pozostałe modele posiadają burty sztywne lub skrzynie skorupowe, które zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

Producenci zachęcają do wykorzystywania rozrzutników do różnorodnych zadań. Standardem jest zdejmowany adapter i możliwość dokupienia nadstawek, przydatnych przy transporcie materiałów objętościowych.

Specyfika skrzyń w rozrzutnikach jednoosiowych

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości.

W większości modeli krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie co w tradycyjnych układach jezdnych, ze względu na głębokość skrzyni. Niektórzy producenci stosują jednak skrzynie samonośne, do których przymocowane są koła. Pozwala to na obniżenie progu załadunku (np. do 2,1-2,15 m), co ułatwia napełnianie maszyny za pomocą miniładowarek lub małych ciągników z ładowaczem czołowym. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m.

Duże koła umieszczone na zewnątrz skrzyni ładunkowej ograniczają miejsce podjazdu do niej, co może prowadzić do uszkodzenia krawędzi skrzyni podczas załadunku. Aby temu zapobiec, niektórzy producenci stosują drewniane listwy na górnej krawędzi skrzyni.

Wewnątrz skrzyni: przenośnik i zabezpieczenia

Kluczowym elementem wyposażenia skrzyni ładunkowej jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości.

Zabezpieczenia i ich znaczenie

Ważne jest zabezpieczenie przewożonego materiału oraz samego urządzenia. Do tego celu służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą.

• Zasuwy (ściana grodziowa): To płyta wsuwana między walce adaptera a skrzynię ładunkową. Zabezpiecza ona adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców, zapobiegając przeciążeniom mechanizmu napędu. W przypadku braku zasuwy, przy pełnym załadowaniu, może dojść do zadziałania mechanizmów przeciwprzeciążeniowych lub przyspieszonego zużycia sprzęgła. Zasuwa chroni również przed gubieniem materiału podczas transportu. W niektórych modelach zasuwa wyposażona jest w gumowe pióro uszczelniające. Zasuwa, wysunięta do góry podczas pracy, chroni ciągnik przed odpryskami obornika.
• Osłony adaptera: Zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne, inni pełne osłony z blachy.

Adapter rozrzutu - do każdego zastosowania

Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika. Wyróżniamy dwie główne kategorie adapterów, z dalszym zróżnicowaniem w ich obrębie.

Adaptery poziome

Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego. Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m (np. w niektórych modelach do 12-24 m). Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.

Adaptery pionowe

Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery ze zróżnicowaną średnicą walców (np. wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi na 16 cm. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy (np. walce z nożami o średnicy 100 cm lub 108 cm).

Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, natomiast dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna.

Wymagania mocy i ciągnik do współpracy

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum, jednak dokładne zapotrzebowanie na moc może się różnić w zależności od modelu i rodzaju adaptera. Przykładowo, 10-tonowy model z 4-walcowym adapterem pionowym może wymagać mniejszej mocy, podczas gdy rozrzutnik 12-tonowy z 2 pionowymi walcami może potrzebować ciągnika o mocy co najmniej 130 KM. Wiele zależy również od warunków panujących na polu.

Przydatne dodatki: wyposażenie opcjonalne

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego. Warto dopłacić za:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej, zwiększając bezpieczeństwo i trwałość maszyny.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe: Zwykle szersze, zapewniające lepszą stabilność i mniejsze ugniatanie gleby, choć są znacznie droższe.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.

Rozrzutnik N276 FALCON i Falcon Premium - przykład nowoczesnych rozwiązań

Model N276 FALCON to rozrzutnik zaprojektowany z myślą o wymagających użytkownikach. Modele o ładowności 6 i 8 ton wyposażono w mechaniczne podpory. Posiada on nowoczesną, skorupową i wąską skrzynię ładunkową, umożliwiającą precyzyjne rozprowadzanie materiału.

Konstrukcja oparta jest na wytrzymałym, jedno-rzędowym przenośniku podłogowym łańcuchowym (np. łańcuch NK14 o zrywalności 21 ton), co zapewnia niezawodność i długowieczność. Napinanie łańcucha odbywa się poprzez przesuwanie wałka z łożyskiem samonastawnym w bocznych prowadnicach, z podwójnym mocowaniem śrub.

Standardowe wyposażenie obejmuje składaną drabinkę po lewej stronie skrzyni oraz wewnętrzną drabinkę ułatwiającą obserwację i bezpieczne wejście do wnętrza. Rozrzutnik posiada standardową nadstawkę przednią. Opcjonalne boczne nadstawy siatkowe (400 mm lub 600 mm) zwiększają pojemność skrzyni.

Wersje Falcon Premium

Wersje Falcon Premium (10t, 12t, 14t) wyposażone są w:

• Wskaźnik podnoszenia zasuwy.
• Robocze oświetlenie (jeden szperacz wewnątrz skorupy, dwa z tyłu przy adapterze), zapewniające widoczność podczas załadunku i rozładunku.

Adaptery w N276 Falcon

• Standardowy adapter pionowy: Szerokość 1,5 metra, z dwoma wirnikami i wymiennymi ostrzami ze stali HARDOX 450. Zapewnia wysoką trwałość i odporność na zużycie. Szerokość rozrzutu wynosi do 12 metrów. Dolne talerze z łopatkami zapewniają równomierne rozprowadzanie materiału. Udoskonalona konstrukcja zmniejsza ryzyko zapychania.
• Opcjonalny adapter poziomy ZENI: Z dwiema tarczami i poziomymi ostrzami, idealny do rozdrabniania przefermentowanego obornika, zapewniający szerokość rozrzutu do 12 metrów.

Sterowanie i systemy w N276 Falcon

Rozrzutniki N276 Falcon posiadają hydrauliczną zasuwę skrzyni ładunkowej. Standardowo montowana jest siatkowa osłona adaptera i boczne blachy ograniczające wyrzut boczny.

Modele Falcon (6t i 8t) oferują elektroniczne sterowanie podłogą za pomocą panelu w kabinie ciągnika, z przyciskami „+/-” do regulacji prędkości przenośnika. W standardzie znajduje się również system sterowania podłogą za pomocą pokrętła, zapewniający płynne dostosowanie prędkości przenośnika.

Zaawansowane systemy takie jak MF-S-Control w wersji DigiDevice zapewniają precyzyjne nawożenie, optymalizację kosztów oraz tworzenie i analizę danych dotyczących plonów. Natomiast System MF-S-Control w wersji ISOBUS to narzędzie Rolnictwa 4.0, umożliwiające zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby. Zapewnia on dwukierunkową wymianę danych w czasie rzeczywistym, monitorowanie i kontrolę dawki, automatyczne wyłączanie taśmy oraz dostosowanie pracy do prędkości maszyny, posiadając certyfikat zgodności AEF.

Wyposażenie dodatkowe dla N276 Falcon

• Nadstawa siatkowa 400 mm
• Nadstawa siatkowa 600 mm
• Deflektory hydrauliczne z możliwością regulacji do adaptera pionowego 1,5 m i 2 m - 2 szt. (dopłata)
• Podwójny przegub otwierania klapy tylnej
• Dyszel amortyzowany hydraulicznie
• Stopka nożycowa
• Oko dyszla Ø40, Oko dyszla obrotowe Ø50, Oko dyszla kulowe K80
• Koła 580/70 R38 - 2 szt.
• Koła 650/75R32 - 2 szt.

Rozrzutnik jednoosiowy w nowoczesnym rolnictwie

Rozrzutnik jednoosiowy jest ważnym elementem wyposażenia nowoczesnego gospodarstwa rolnego, łączącym efektywność i ekonomiczność. Przyczynia się do poprawy jakości gleby, zwiększenia plonów i efektywniejszego wykorzystania zasobów naturalnych. Obornik umieszczany jest w maszynie, która następnie jest transportowana do miejsc rozrzutu. Maszyna jest zazwyczaj ciągnięta przez ciągnik i wyposażona w mechanizm umożliwiający rozrzucanie na dużym obszarze.

Korzyści ze stosowania rozrzutników jednoosiowych:

• Usprawnienie pracy: Szybkie i równomierne rozrzucanie obornika na dużych powierzchniach, co skutkuje oszczędnością czasu i wysiłku.
• Poprawa jakości gleby i plonów: Dzięki równomiernemu rozprowadzeniu obornika.
• Zwiększenie efektywności pracy: Poprawa jakości gleby i zwiększenie plonów.
• Wsparcie zrównoważonych praktyk rolniczych: Redukcja potrzeby stosowania nawozów chemicznych, promocja zdrowszego środowiska naturalnego.

Nowoczesne rozrzutniki jednoosiowe charakteryzują się różnymi parametrami technicznymi, w tym wagą (od kilkuset kilogramów do kilku ton), zastosowaniem wytrzymałych materiałów, systemami regulacji rozrzutu oraz odpornością na warunki atmosferyczne.

tags: #rozrzutnik #obornika #kierownica #rozrzutu #sterowana #mechanicznie