Rozrzutniki obornika: porównanie typów, użytkowanie i kwestie prawne

Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika jest kluczowy dla efektywności prac polowych. Na rynku dostępne są różne konstrukcje, a decyzja o wyborze modelu jednoosiowego, dwuosiowego czy z podwoziem typu tandem zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj ciągnika, specyfika terenu oraz oczekiwana ładowność. Poniższa analiza przedstawia zalety i wady poszczególnych rozwiązań, doświadczenia użytkowników oraz ważne aspekty prawne związane z eksploatacją tych maszyn.

Rodzaje rozrzutników obornika i ich charakterystyka

Kluczowym elementem decydującym o funkcjonalności rozrzutnika jest typ jego podwozia. Rozróżniamy konstrukcje jednoosiowe, dwuosiowe oraz z podwoziem typu tandem, z których każdy ma swoje zalety i wady.

Rozrzutniki jednoosiowe

• Zalety:
  • Łatwiej się nim cofa i manewruje do tyłu.
  • Mogą ugrzęznąć tylko 2 koła, a nie 4, co zwiększa szanse na przejazd w trudniejszych warunkach.
  • Dają duży nacisk na tył ciągnika, co powoduje lepszy uciąg.
  • Są bardziej zwrotne, a na wysokich kołach lżej idą po polu, ponieważ większe koła łatwiej się toczą.
• Wady:
  • Polskie jednoosiowe rozrzutniki bywają wywrotne ze względu na wąski rozstaw kół.
  • Ciągnik jest dociążony tylko do momentu, gdy ładunek przesunie się na tył. Wystarczy niewielka dziura lub resztka ładunku za osią, a maszyna może się zakopać.
  • Są to rozrzutniki zazwyczaj przeznaczone dla mniejszych ciągników, np. do C330, poza pracą w terenie górzystym.

Rozrzutniki dwuosiowe

• Zalety:
  • Posiadają większą ładowność.
  • Są wygodniejsze w użytkowaniu, ponieważ nie trzeba ich opierać na kółku czy nodze po odpięciu.
  • Odpięcia nie są tak uciążliwe, gdyż nie trzeba za każdym razem ruszać kółka podporowego.
• Wady:
  • Marnie sobie radzą z mniejszymi ciągnikami, takimi jak T-25 czy C330.
  • Są gorsze na błoto, ponieważ "nie słuchają się kierowcy" i jak wjadą w koleiny, to jadą tak, jak chcą, a nie jak ciągnik wskazuje.
  • Często potrafią się wypiąć.
  • Mają skomplikowany mechanizm zwrotnicy, który bywa niezbyt trwały.
  • Wymagają więcej umiejętności w cofaniu, a jeśli jedna oś jest skrętna, manewrowanie staje się trudniejsze.

Rozrzutniki z podwoziem typu tandem

Wielu użytkowników uważa, że podwozie typu tandem jest najbardziej optymalnym rozwiązaniem, łączącym stabilność z efektywnością.

• Zalety:
  • Tandem na pewno nie siada tak szybko, gdy gleba jest mokra.
  • Lepiej się spisuje w transporcie, ponieważ nie ma tendencji do podskakiwania.
  • Głównie są to rozrzutniki o większym tonażu, co wymaga ciągnika dopasowanego do rozrzutnika.
• Wady:
  • Po tandemie bez zwrotnej osi przy ostrych nawrotach mogą zostawać bruzdy na polu, przez co bardziej narusza się wierzchnią warstwę podłoża.
  • Szybciej zużywają się opony w przypadku braku osi skrętnej.

Dopasowanie rozrzutnika do ciągnika i warunków pracy

Wybór odpowiedniego rozrzutnika jest ściśle związany z mocą i masą ciągnika oraz rodzajem terenu, na którym maszyna będzie eksploatowana.

• Moc i masa ciągnika:
  • Praktycznie do każdej mocy ciągnika jest dostępny jakiś rozrzutnik.
  • Dla ciągnika o mocy około 50 koni i masie własnej około trzech ton, jednoosiowy polski rozrzutnik to jest świat i ludzie. Przykładem jest Ursus 3512, do którego jednosiowy rozrzutnik jest rekomendowany.
  • Rozrzutnik o ładowności 6 ton wymaga ciągnika o mocy co najmniej 80 koni i masie przynajmniej czterech ton. Znajomy, posiadający 80-konnego Zetora, dobrze wybierze 6-tonowy rozrzutnik.
  • Awaryjne zapinanie dużego rozrzutnika do mniejszego ciągnika (np. 3512) jest złym rozwiązaniem na dłuższą metę, gdyż ciągnik się bardzo forsuje i łatwo można się zakopać. Maszyna przystosowana do ciągnika oznacza zdolność do pracy w każdych warunkach, a nie tylko suchych i twardych.
• Warunki terenowe:
  • Dużo zależy od terenu, na jakim się pracuje. Czasami lepiej mieć trochę większy rozrzutnik, a nie ładować na full.
  • Jeden z użytkowników latał jesienią U912 z jednoosiowym rozrzutnikiem MF o ładowności 5 ton (z nadstawami wchodziło ok. 7 ton), i choć było sucho, ciągnik "miał co robić".

Doświadczenia użytkowników i typowe problemy eksploatacyjne

Problemy z rozrzutnikami Warfama

Jeden z użytkowników zgłaszał powtarzający się problem z rozrzutnikiem Warfama. Co wyjazd wracał z jedną lub kilkoma listwami wygiętymi, zazwyczaj na środku, brzuch do góry. Nawet wzmacnianie listew nie zapobiegało ich gięciu lub łamaniu. Kwestią do weryfikacji są również koła posuwu taśm, które mogły być wyrobione.

Usterki w rozrzutnikach Cynkomet N221

Inny użytkownik od 3 lat użytkuje rozrzutnik Cynkomet N221 3/4 (lub 3-4) i dwukrotnie ukręcił mu się wał od posuwu taśm zaraz za przekładnią hydrauliczną. Taka powtarzalność awarii może wskazywać na wadliwy materiał wału lub niedostateczne jego zaprojektowanie dla obciążeń.

Drgania pompy oleju w rozrzutnikach Rolland

Kolejny użytkownik, który nabył rozrzutnik Rolland, zauważył problem z drganiami pompy oleju podczas większego obciążenia. W jego maszynie pompa wisiała jedynie na łożysku wału idącego na adapter oraz na przewodzie hydraulicznym ze zbiornika. Istnieje podejrzenie, że pompa ta powinna być zamontowana w sposób bardziej stabilny, aby zapobiec drganiom.

Rozrzutniki Tytan

Użytkownicy dyskutowali również o rozrzutnikach Tytan. Jeden z nich zastanawiał się nad modelem Tytan 10 na tandemie. Pojawiło się też pytanie, czy Tytan 14 może być jednoosiowy, co wzbudziło zdziwienie, sugerując, że ten model jest zwykle postrzegany jako większa maszyna, prawdopodobnie dwuosiowa lub tandemowa.

Aspekty prawne: wymagane uprawnienia do kierowania ciągnikiem z rozrzutnikiem

Kwestia wymaganych uprawnień do kierowania ciągnikiem rolniczym z rozrzutnikiem obornika często budzi wątpliwości. Oto zarys przepisów:

• Kategoria B prawa jazdy:
  • Zgodnie z art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, prawo jazdy kategorii B uprawnia do kierowania ciągnikiem rolniczym, pojazdem wolnobieżnym oraz zespołem złożonym z tego pojazdu i przyczepy lekkiej.
  • Przyczepa lekka to przyczepa, której dopuszczalna masa całkowita (DMC) nie przekracza 750 kg (art. 2 ust. 51 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym).
• Definicja sprzętu rolniczego i przyczepy:
  • Przepisy ogólne kodeksu drogowego (pkt 44) definiują ciągnik rolniczy jako pojazd silnikowy skonstruowany do używania łącznie ze sprzętem do prac rolnych, leśnych lub ogrodniczych, który może być również przystosowany do ciągnięcia przyczep.
  • "Przyczepa" to pojazd bez silnika, przystosowany do łączenia go z innym pojazdem.
  • Ogólna zasada jest taka, że do wszelkich urządzeń podwieszanych do ciągnika wystarczy prawo jazdy kategorii B.
  • Narzędzia rolnicze posiadające koła (np. rozrzutnik, beczkowóz, prasa do słomy, opryskiwacz) należy traktować jako przyczepy. Jeżeli jednak masa narzędzia kołowego będzie mniejsza niż 750 kg, wtedy będzie to przyczepa lekka, a kierowcy ciągnika rolniczego wystarczy kategoria B.
  • W praktyce, jeśli rozrzutnik nie ma dowodu rejestracyjnego i nie jest zarejestrowany jako przyczepa, lecz jako sprzęt rolniczy, wielu interpretuje, że wystarczy kategoria B. Jednakże, w przypadku przyczep specjalnych czy wozów asenizacyjnych o DMC przekraczającej 750 kg, oficjalne stanowisko MIiR wskazuje na ograniczenia wynikające z kat. B do przyczepy lekkiej. Należy zawsze kierować się lokalnymi przepisami i ewentualnie skonsultować z właściwymi organami.
  • Jeden z użytkowników świadczył usługi asenizacyjne ciągnikiem rolniczym z beczkowozem na podwoziu tandem o pojemności 9000 l, zatrudniając kierowcę z kategorią B, i mimo wielu kontroli drogowych nigdy nie było problemu, ponieważ beczkowóz był uznawany za maszynę rolniczą.

tags: #rozrzutnik #obornika #polski #tandem #216 #opinie