Rozrzutniki obornika: Kompleksowy przewodnik po starszych i nowych rozwiązaniach

Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika to kluczowa decyzja dla każdego gospodarstwa rolnego, mająca wpływ na efektywność nawożenia i kondycję gleby. Rynek oferuje szeroką gamę maszyn, od prostych konstrukcji po zaawansowane technologicznie rozwiązania. Niniejszy artykuł przybliża historię, ewolucję oraz kluczowe cechy rozrzutników obornika, ze szczególnym uwzględnieniem starszych, ale wciąż cenionych modeli oraz nowoczesnych innowacji.

Historia i rozwój rozrzutników obornika

Historia rozrzutników obornika sięga połowy XX wieku. Już w 1954 roku firma Bergmann wprowadziła na rynek pierwsze modele, takie jak M 50, M 60 i M 70, które charakteryzowały się dopuszczalną masą całkowitą 2,5 lub 3 tony i wyposażone były w jeden lub dwa poziome walce rozrzucające z zębami. Kolejne lata przyniosły dalszy rozwój:

• Lata 60.: Pojawienie się serii M 42 do M 82, oferującej większą pojemność ładunkową i podwozia jedno- i dwuosiowe. Wprowadzenie modelu M 92 o dopuszczalnej masie całkowitej 5,7 lub 6,5 tony.
• Lata 70.: Model M 102 jako dwuosiowy rozrzutnik o dopuszczalnej masie całkowitej 7,1 tony. Zastąpienie serii M 42-M 82 przez nowszą serię M 44-M 84, z większą pojemnością (od 4,9 do 7,5 m³) i wyższą dopuszczalną masą całkowitą (od 3,1 do 5,7 t).
• Lata 80.: Wprowadzenie nowej generacji rozrzutników, w tym modeli jednoosiowych (M 450, M 550, M 600 i M 700 SG) oraz resorowanych tandemowych (M 800 GTA, M 1200 i M 1600) o dopuszczalnej masie całkowitej od 4,5 do 16 ton. Seryjne wyposażenie w ślimakowy adapter rozrzucający z dwoma walcami.
• Lata 90.: Rozpoczęcie produkcji rozrzutników uniwersalnych TSW 700 i TSW 800 z dwuwalcowym adapterem rozdrabniającym i talerzowym adapterem rozrzucającym, osiągających zasięg rozrzutu do 22 m. Rozszerzenie asortymentu o modele M/TSW 1614, 1814, i 1821 o dopuszczalnej masie całkowitej do 18 ton i pojemności ładunkowej do 21 m³. Wprowadzenie systemu Pilotbox do obsługi rozrzutnika za pomocą centralnej skrzynki sterowniczej. Zastosowanie okrągłych łańcuchów stalowych o wymiarach 14x50 mm i sile zrywającej 25 t/łańcuch.
• Koniec lat 90. i początek XXI wieku: Prezentacja pierwszego rozrzutnika o szerokości nadwozia 2050 mm - TSW 1818 S. Wprowadzenie systemów wymiennych Vario umożliwiających stosowanie różnych nadwozi. Produkcja pierwszych rozrzutników z wanną stożkową wykonaną całkowicie ze stali.
• Lata 2000.: Prezentacja pierwszej maszyny samobieżnej ze sterowanym przez GPS dokładnym rozrzucaniem (na bazie Mercedesa Actros). Wprowadzenie nowych modeli, w tym rozrzutników z podwoziem hydraulicznym oraz modeli z funkcją ważenia.
• Ostatnie lata: Prezentacja pierwszego rozrzutnika niskopodłogowego oraz prototypu nowej generacji rozrzutników Xpert z całkowicie nową koncepcją konstrukcyjną i systemem ISOBUS TIM.

Nowoczesne rozwiązania w rozrzutnikach obornika

Współczesne rozrzutniki obornika, choć czerpią z dorobku starszych konstrukcji, oferują szereg innowacyjnych rozwiązań mających na celu zwiększenie wydajności, precyzji i komfortu pracy.

Rozrzutniki niskopodłogowe

W ostatnich latach na znaczeniu zyskały rozrzutniki niskopodłogowe. Ich główną cechą jest osadzona nisko między kołami jezdnymi skrzynia ładunkowa. Pozwala to na montaż dużych kół, znacznie wyższych niż w konwencjonalnych konstrukcjach. Kolejnym plusem może być niska wysokość załadunku, choć nie dotyczy to większych modeli o pojemności powyżej 12 m³. Stabilność w transporcie i pracy na zboczach to kolejne zalety, wynikające z odpowiedniego obciążenia dyszla zaczepowego. Minusem tego rozwiązania są węższe skrzynie ładunkowe, wynikające z szerokich kół umieszczonych na zewnątrz.

Układ jezdny

Układ jezdny jest jednym z kluczowych elementów rozrzutnika, poddawany ogromnym obciążeniom. Wśród nowoczesnych rozwiązań dominuje tendencja do ograniczania liczby osi. Rozrzutniki o średniej ładowności często wyposażane są w pojedynczą oś połączoną z kołami o dużej średnicy. Takie rozwiązanie oferuje:

• Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Niższe opory toczenia sprawiają, że do współpracy z takimi rozrzutnikami wystarczy ciągnik o 10-20% mniejszej mocy w porównaniu do osi tandemowej.
• Poprawiona manewrowość: Brak spychania podłoża podczas skręcania, które występuje przy układzie tandemowym.

Niemniej jednak, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, zwłaszcza gdy są wyposażone w skrętne osie. Ich główną przewagą jest możliwość umieszczenia kół pod skrzynią ładunkową, co nie ogranicza jej szerokości, a także większa stabilność jazdy dzięki zastosowaniu resorowania.

Skrzynia ładunkowa

W zakresie skrzyń ładunkowych producenci stosują różne materiały i rodzaje konstrukcji. Kluczowe są jakość stali oraz jej grubość. Wśród stosowanych rozwiązań można wymienić:

• Stal wysokogatunkowa (np. Domex): Zapewnia wysoką wytrzymałość.
• Stal trudnościeralna (np. Hardox): Stosowana na podłodze skrzyni, zwiększa odporność na ścieranie.
• Drewniane deski: Alternatywne rozwiązanie dla podłogi, stosowane np. w maszynach Metal-Fach.

W zależności od modelu, skrzynie mogą być sztywne (połączone śrubami) lub skorupowe, które zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, co jest przydatne przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

Adaptery rozrzutu

Adapter rozrzutu jest sercem maszyny, decydującym o jakości pracy i wydajności. Wyróżniamy dwie główne kategorie:

• Adaptery poziome: W nowoczesnych maszynach często występują w połączeniu z tarczami rozrzucającymi. Walce poziome rozluźniają nawóz i podają go na tarcze, co pozwala na uzyskanie szerokości pracy dochodzącej do 25 m.
• Adaptery pionowe: Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Czterowalcowe adaptery zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m, podczas gdy dwuwalcowe osiągają dwukrotnie lepsze wyniki. Wyróżniają się uniwersalnością, umożliwiając rozrzucanie kompostu, torfu, a nawet wapna.

Wyposażenie dodatkowe

Wiele kluczowych elementów wyposażenia, które zwiększają funkcjonalność i bezpieczeństwo maszyn, jest dostępnych jako opcje:

• Zasuwa adaptera (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej, chroniąc go przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania. Zapobiega również gubieniu materiału podczas transportu.
• Osłony adaptera: Chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera oraz przeciwdziałają gubieniu resztek nawozu.
• Błotniki: Zapewniają czystość maszyny i otoczenia.
• System ISOBUS: Umożliwia sterowanie maszyną z poziomu terminala ciągnika, w tym precyzyjną regulację rozrzucania i ważenie ładunku.
• Centralny układ smarowania: Automatycznie dostarcza smar do punktów smarnych, oszczędzając czas i zmniejszając zużycie części.

Wybór rozrzutnika dopasowanego do potrzeb

Dobór odpowiedniego rozrzutnika powinien uwzględniać kilka kluczowych czynników:

• Wielkość gospodarstwa i posiadane ciągniki: Moc ciągnika jest kluczowa dla efektywnej pracy z rozrzutnikiem. Rozrzutniki o ładowności 10-12 t zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM.
• Rodzaj nawozu: Maszyny z adapterem czterowalcowym sprawdzą się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, podczas gdy adapter dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny.
• Warunki terenowe: Rozrzutniki niskopodłogowe z dużymi kołami lepiej radzą sobie w trudnym, podmokłym terenie.
• Budżet: Ceny rozrzutników mogą się znacznie różnić w zależności od marki, ładowności i zastosowanych technologii.

Pamiętajmy, że regularne "dowartościowywanie" ziemi nawozami naturalnymi jest procesem niezbędnym w uprawie, wpływającym na tworzenie się próchnicy i dostarczającym niezbędnych składników odżywczych. Korzystne jest, aby obornik jak najszybciej został przykryty warstwą ziemi.

tags: #rozrzutnik #obornika #stare #dlugie