Kluczowe Aspekty Trwałości i Konstrukcji Rozrzutnika Obornika
Solidny rozrzutnik, mimo pracy w niesprzyjającym środowisku, może posłużyć długie lata. Jedną z kluczowych kwestii branych pod uwagę przy wyborze rozrzutnika do obornika jest jego trwałość. Wpływ na nią mają głównie podstawowe elementy takie, jak: rama, skrzynia ładunkowa i układ jezdny. W ostatnich latach sporym zmianom uległa koncepcja budowy tych elementów.
Rama vs. Konstrukcja Samonośna
Elementem scalającym rozrzutnik, tak jak większość maszyn, jest rama. Przymocowane do niej są elementy układu jezdnego i skrzynia ładunkowa, dlatego jej trwałość pozwala na ewentualny remont rozrzutnika i wymianę różnych części do niej przymocowanych. Rama zwykle jest wykonana ze stalowych profili prostokątnych i raczej trudno zarzucić któremuś producentowi zbyt delikatne jej wykonanie.
Nie wszystkie rozrzutniki posiadają ramę. W takim przypadku jej rolę przejmuje skrzynia ładunkowa, która pełni także funkcję nośną. Dlatego musi być ona wykonana solidniej niż w przypadku, gdy jest mocowana na ramie. Brak ramy może skutkować też innymi konsekwencjami. Po pierwsze, taka konstrukcja upraszcza budowę maszyny, co teoretycznie powinno wpłynąć na jej niższą masę i cenę, choć patrząc na dane techniczne, trudno dostrzec tę zależność. Po drugie, skrzynia ładunkowa znajduje się niżej, co poprawia stabilność i obniża krawędź załadunku. To ostatnie ma znaczenie szczególnie przy użyciu do napełniania rozrzutnika miniładowarki albo małego ciągnika z ładowaczem czołowym.
Typy Skrzyń Ładunkowych: Szerokie, Wąskie i Skorupowe
Dostępne są dwa główne rodzaje skrzyń ładunkowych. Pierwsza to tradycyjne, szerokie skrzynie, których zaletą jest przede wszystkim uniwersalność - pozwalają na łatwiejsze zamienienie rozrzutnika w przyczepę objętościową, a w przypadku niektórych mniejszych modeli także na otwieranie burt, np. w 6-tonowym Pronarze N161 czy trzech wersjach (6, 8 i 10 t ładowności) rozrzutnika N-280 z Metal-Fachu.
W przypadku drugiego rodzaju skrzyń, czyli wersji wąskich, mniejszą szerokość muszą kompensować pozostałe wymiary. W związku z tym, mimo niżej umieszczonej podłogi, krawędź załadunku znajduje się zazwyczaj wyżej niż w maszynach wyposażonych w szeroką skrzynię. Przykładowo: w 10-tonowym rozrzutniku RO 10 z Metaltechu znajduje się ona na wysokości 2,53 m, a w Apollo 13 Premium z Unii na wysokości 2,96 m. Dla porównania górna krawędź burty w szerokoskrzyniowym N280/2 z Metal-Fachu znajduje się na wysokości 2,35 m, a w Tytanie 13 TD Premium z Unii mającym także szeroką skrzynię - na wysokości 2,65 m. Od tej reguły są jednak wyjątki, np. jedne z najniższych krawędzi załadunku spośród wszystkich prezentowanych modeli mają również rozrzutniki wąskoskrzyniowe Pichon.
Skrzynie można też podzielić ze względu na typ budowy, a konkretnie połączenie jej elementów. Najbardziej zyskująca popularność budowa skorupowa zapewnia większą wytrzymałość i szczelność od pozostałych wersji. Zmniejsza również liczbę trudnych do wyczyszczenia miejsc, które są jednocześnie podatne na powstawanie korozji. To wszystko powinno wpłynąć na jej wysoką trwałość. Oczywistą wadą jest mała uniwersalność rozrzutnika wyposażonego w taką skrzynię ze względu na utrudniony dostęp do niej z boku. Budowa skorupowa jest najczęściej związana z wąskimi skrzyniami, choć wśród ich szerokich odpowiedników jest ona rzadziej spotykana, najczęściej w największych maszynach.
Skrzynia burtowa pozwala na bardziej różnorodne wykorzystanie rozrzutnika. Umożliwia otwarcie jej boków oraz zróżnicowanie materiałów stosowanych do jej budowy. Jest to wykorzystywane m.in. w rozrzutniku N280/2 z Metal-Fachu, w którym podłoga skrzyni ładunkowej jest wykonana z drewna. Na uniwersalność rozrzutnika wpływają także możliwość zastosowania nadstawek i demontaż adaptera. Z tym ostatnim nie ma problemu w żadnym modelu, ale fabrycznymi nadstawkami może pochwalić się jedynie część producentów. Należą do nich: Alima-Bis, Joskin, Metal-Fach, Pichon oraz Unia Group. Ciekawostką jest proponowana przez Unię nadstawka objętościowa.
Materiały i Zabezpieczenia Antykorozyjne
Na trwałość rozrzutnika bardzo duży wpływ mają użyte materiały. Wszyscy producenci zapewniają o ich wysokiej jakości, ale zazwyczaj niechętnie dzielą się informacjami np. na temat użytych materiałów. Do danych, które udostępniają, należy grubość użytej blachy do budowy skrzyni ładunkowej. Najczęściej ma ona 3 mm w przypadku ścian i 4 mm dla podłogi. Tak jest np. we wszystkich modelach Brocharda, które są dostępne w wersjach o ładowności od 8 do 27 t. Podobną grubość blachy mają 12- i 14-tonowe rozrzutniki Pronaru. Z kolei szerokoskrzyniowy model 10-tonowy tego producenta (N162/2) oba te elementy ma wykonane z materiału o grubości 3 mm, a wąskoskrzyniowy NV161 niezależnie od ładowności, która może wynosić od 6,75 do 14 t, zarówno podłogę, jak i ściany ma 4-milimetrowe. Taką grubość ścian mają też rozrzutniki Metaltech.
Solidne zabezpieczenie antykorozyjne ma duży wpływ na możliwość długiej eksploatacji maszyny. Bez wątpienia takim jest ocynk. Standardowo wszystkie elementy nieruchome mają w ten sposób zabezpieczone rozrzutniki Pichon. Opcjonalnie cynkowanie swoich maszyn oferuje Joskin i Alima-Bis. W przypadku 10-tonowego rozrzutnika Evo Spreader 10 polskiego producenta trzeba za to dopłacić ok. 4000 zł.
Jednym z elementów, za które również zwykle trzeba dopłacić, jest zasuwa oddzielająca wnętrze skrzyni ładunkowej od adaptera. Zapobiega ona gubieniu przewożonego materiału oraz przeciążeniom układu napędowego adaptera podczas jego uruchamiania, co przyczynia się do dłuższego okresu bezawaryjnej eksploatacji maszyny. Ceny zasuw na listach opcji zaczynają się od ok. 4000 zł.
Układ Jezdny i Opony
Większość producentów oferuje rozrzutniki zarówno z tradycyjnym podwoziem typu tandem, jak i wersje jednoosiowe z dużymi kołami. Zaletą konstrukcji typu tandem jest niewielka średnica kół, które mogą zmieścić się pod skrzynią, nie ograniczając jej szerokości. Modele te standardowo mają amortyzację osi, co zapewnia większą stabilność jazdy podczas przejazdów transportowych. W maszynach jednoosiowych producenci oferują zamiast tego amortyzowany dyszel. Podobnie jak przy kołach w rozrzutnikach na tandemie amortyzacja dyszla również realizowana jest przez resor piórowy. W rozrzutnikach Metaltech, Metal-Fach oraz Joskin dyszel jest wyposażony w poprzeczny resor paraboliczny. Natomiast w maszynach Brocharda, Pichona i Unii do zmniejszania przeciążeń również został wykorzystany resor piórowy, ale ustawiony wzdłużnie i pozbawiony typowego, łukowatego wygięcia. Pozwala to wyginać się mu zarówno w górę, jak i w dół.
W przypadku rozrzutników z układem jezdnym typu tandem występuje problem ze spychaniem ziemi podczas ostrych manewrów. Zaradzić można temu, wybierając z listy wyposażenia dodatkowego skrętne osie. Niestety, tylko niektórzy producenci je oferują, m.in. Brochard, Joskin i Unia Group. Powyższego problemu nie mają rozrzutniki z pojedynczą osią, co pozytywnie powinno także wpłynąć na ich trwałość ze względu na brak naprężeń z tym związanych. Dodatkowo dzięki dużym kołom, które mają mniejsze opory toczenia, maszyny takie potrzebują o 10-15 proc. mniej mocy niezbędnej do uciągu.
Producenci udostępniają różne wersje ogumienia, np. w Metal-Fachu N274 zakładane w podstawowej wersji opony 600/55-26,5 można zastąpić ogumieniem 650/65-30,5. Szerokie ogumienie, mimo że bardzo pożądane na polu, w czasie przejazdów po drogach publicznych może być problemem ze względu na zwiększanie przez nie szerokości maszyny. Ciekawostką w przypadku układu jezdnego jest przestawna oś jezdna oferowana przez Metaltech w maszynach RO.
Mechanizmy Rozrzutu i Sterowanie
Przenośnik Podłogowy
Skrzynie rozrzutników są opróżniane za pomocą przenośników łańcuchowo-listwowych. Dzięki standardowo stosowanemu przez producentów napędowi hydraulicznemu posiadają one bezstopniową regulację prędkości posuwu, a tym samym bezstopniową regulację dawki nawożenia. Niektórzy producenci, jak Alima-Bis, Brochard, Pichon, Joskin czy Metaltech, za dopłatą wyposażają swoje rozrzutniki w wagę i sterowanie elektroniczne, co pozwala na precyzyjne zarządzanie procesem nawożenia.
Adaptery Rozrzutu: Typy i Zastosowania
Jakość pracy rozrzutnika zależy głównie od adaptera rozrzutu. Obecnie najpopularniejsze są adaptery dwuwalcowe pionowe, które idealnie współpracują z wąskimi skrzyniami, chociaż czasami są montowane także na końcu szerokich skrzyń, np. w modelu Joskin Ferti-Cap. Ich zaletą jest przede wszystkim uniwersalność, dzięki której można je wykorzystywać przy nawożeniu zarówno obornikiem, jak i kompostem, torfem czy wapnem. Mają one dużą średnicę walców, co przyczynia się do uzyskania znaczącej szerokości roboczej - zwykle jest to ok. 10 m, ale np. w 12-tonowym Pronarze N162/2 rozrzut wynosi 12 m, a w 27-tonowym Brochardzie Dragon 12000 - do 15 m.
Jeszcze większą szerokość rozrzutu - zwykle do ok. 24 m - mają adaptery hybrydowe. Składają się one z dwóch poziomych walców obudowanych osłoną, których rolą jest rozluźnianie materiału, oraz z dwóch tarcz rozrzucających. Konstrukcja ta ma dość uniwersalne zastosowanie. Nie nadaje się jedynie do rozprowadzania materiałów włóknistych, np. świeżej gnojowicy.
Szerokoskrzyniowe rozrzutniki występują też z adapterami pionowymi zbudowanymi z czterech walców. Taką konstrukcję mają m.in. różne wersje maszyn Metal-Fach N267 i N280 oraz Pronar N162/2. Adaptery czterowalcowe polecane są do rozrzucania obornika, zwłaszcza z dużym udziałem słomy. Ich wadą jest gorsza praca z drobnym materiałem, np. wapnem.
Rozrzutniki wyposażone w pochylony do przodu czterowalcowy adapter pionowy, gwarantują równomierny rozrzut obornika na szerokość od 6 do 8 m. Dwa walce oraz zamocowane duże talerze z czterema łopatkami, pozwalają osiągnąć kilkunastometrową szerokość rozrzutu przy zachowaniu bardzo dobrej równomierności.
Rozrzutniki Obornika Unia: Przegląd i Porównanie
Unia Group to polska firma z tradycją. Swoje produkty wytwarzają w czterech fabrykach, które do niedawna działały jako osobne jednostki, a które połączone w jedną markę pod nazwą UNIA GROUP, na stałe wpisały się rynek jako dobre jakościowo i niedrogie maszyny. Polska marka Unia od wielu lat rozwija linię rozrzutników obornika pod nazwą Tytan, która obejmuje maszyny jedno- i dwuosiowe, w różnych konfiguracjach adapterów.
Seria Tytan Premium
Seria rozrzutników TYTAN PREMIUM łączy w sobie zalety zawieszenia tandem oraz adapteru dwuwalcowego, który zapewnia płynny przepływ masy oraz równomierny rozsiew nawozu na znacznej szerokości. Każdy polski rolnik zna serie Tytan Premium. Charakterystyczny szeroki adapter pionowy z talerzami wspawanymi w walce na dole, idealnie nadaje się do wielu zastosowań. Można nim rozrzucać materiały sypkie takie jak: wapno, torf, kurzak, jak i materiały ciężkie np. obornik z długą słomą.
W rozrzutnikach TYTAN hydrauliczny napęd przenośnika podłogowego przekazuje przekładnia zaprojektowana dla przenoszenia dużych obciążeń. Zastosowanie hydraulicznego napędu przenośnika podłogowego zapewnia równomierne podawanie materiału. Rozrzutniki TYTAN wyposażone są w przenośnik składający się z czterech łańcuchów. Rozrzutniki TYTAN mogą zostać wyposażone w zależności od wymagań klienta w górny lub dolny zaczep.
UNIA Tytan 18 TD Premium – Presentation at work [EN]
Unia Apollo 13 Premium i Tytan 13 TD Premium: Porównanie
Wiosną na polach w okolicy Poznania w szranki stanęły dwa rozrzutniki firmy Unia: Apollo 13 Premium i Tytan 13 TD Premium. Obie maszyny można załadować maksymalnie 13 tonami obornika. Różni je natomiast układ jezdny: Apollo to maszyna jednoosiowa (ogumienie 580/70 R38) z tzw. wąską skrzynią, z kolei Tytan zawieszony jest na tandemie z ogumieniem o rozmiarze 500/60-22,5. Mimo różnej konstrukcji skrzyni ładunkowej, wyznaczone do redakcyjnego porównania adaptery mają takie same parametry.
Seria Tytan TD Premium to rozbudowane konstrukcje, oferujące dobrą jakość wykonania, solidne parametry użytkowe oraz dostępność szerokiego osprzętu opcjonalnego. Rozrzutnik ten oferuje dobre połączenie niedużej masy własnej i wysokiej wydajności. Model ten dobrze sprawdza się przy pracy na większych areałach, oferując sporą pojemność skrzyni i przyzwoitą szerokość roboczą adaptera. Duże koła gwarantują stabilność jazdy również na nierównych polach.
Metodologia Testów
Ocenę rozrzutników obornika rozpoczęto od pomiarów równomierności rozkładu nawozu na polu. Opory przetaczania zmierzono za pomocą cyfrowego siłomierza FB100k o zakresie pomiarowym do 100 kN, rejestrując wartości 10 razy na sekundę. Siłomierz został zainstalowany w sztywnym holu, za pomocą którego przeciągano ciągnik współpracujący z testowanym rozrzutnikiem obornika. Odcinek pomiarowy mierzył 200 m i był pokonywany czterokrotnie, po dwa razy w każdym kierunku, aby wykluczyć wpływ ewentualnego nachylenia terenu. Przed rozpoczęciem pomiarów w identycznych warunkach zmierzono opory przetaczania samego ciągnika holującego rozrzutniki. Pomiary wykonano dla pustych rozrzutników oraz po napełnieniu ich 9 t obornika.
Pomiar równomierności rozkładu poprzecznego obornika przeprowadzono, wzorując się na normie PN-EN 13080, z tą różnicą, że norma wymaga zastosowania kuwet pomiarowych o wymiarach 0,5 × 0,5 m, zastosowano natomiast kuwety o dwukrotnie większej długości, czyli o rozmiarze 1,0 × 0,5 m. Przed rozpoczęciem pomiarów ustalono trzykrotnie gęstość usypową obornika bydlęcego pobranego z różnych punktów pryzmy. Zgodnie z zaleceniami normy przyjęto, że obornik będzie rozrzucany z prędkością roboczą wynoszącą 4 km/h, a przejazd nad zestawem kuwet będzie powtarzany czterokrotnie w celu uśrednienia wyników. Chcąc uniknąć przesuszenia obornika i wynikającej z tego utraty masy, kolejne przejazdy były realizowane bezpośrednio po sobie, a ważenie zawartości kuwet następowało bezpośrednio po ostatnim przejeździe. Podczas pomiarów 18 kuwet było rozmieszczonych symetrycznie względem toru ruchu ciągnika holującego rozrzutnik, po 9 na każdą stronę, co oznacza, że pomiarami objęto pas rozrzutu o szerokości 18 m. Dla każdego rozrzutnika przeprowadzono pomiar z nastawami mającymi zapewnić dawkę nawozową na poziomie 10 t/ha oraz 30 t/ha.
Wybór Rozrzutnika Obornika: Czym Się Kierować?
Rozrzutniki obornika pozostają podstawowym narzędziem do nawożenia naturalnego - proste w obsłudze, uniwersalne i stosunkowo tanie w utrzymaniu. W dobie rosnących cen nawozów mineralnych coraz więcej gospodarstw decyduje się na wykorzystanie dostępnego na miejscu obornika jako pełnowartościowego nawozu organicznego. Na rynku znajdziemy dziś bogatą ofertę rozrzutników - od lekkich modeli jednoosiowych po duże, dwuosiowe konstrukcje z zaawansowaną elektroniką.
Wybierając rozrzutnik obornika, warto dobrze przeanalizować realne potrzeby gospodarstwa. Dla rolników, którzy pracują na areale do 50 ha i stosują obornik sezonowo, lepszym rozwiązaniem będzie maszyna o ładowności 4-8 ton, jednoosiowa, z prostym adapterem i hydraulicznym posuwem. Na rynku nie brakuje modeli dostosowanych do każdego profilu użytkownika, od kompaktowych Cynkometów, przez średnie konstrukcje Unii i Metaltechu, po większe maszyny Pronar i Joskin.
Przegląd Modeli Rozrzutników Obornika Innych Producentów
Pronar
Firma Pronar od lat rozwija segment rozrzutników obornika, wprowadzając kolejne generacje maszyn o zróżnicowanej ładowności i konstrukcji.
Pronar N161
Mimo swojej niewielkiej masy, model N161 posiada solidną ramę oraz stosunkowo nisko zawieszoną skrzynię, co ułatwia załadunek.
- Masa własna: ok. 3200 kg
Pronar N162/2
N162/2 to typowy „średniak” w ofercie producenta - kompaktowy jak na maszynę z adapterem pionowym, ale jednocześnie oferujący bardzo dobrą pojemność skrzyni i wysoką wydajność rozrzutu. Pionowe wirniki o dużej średnicy pozwalają na precyzyjne i równomierne rozrzucenie materiału nawet przy wyższej wilgotności nawozu.
- Masa własna: ok. 4400 kg
Pronar NV161
To solidna konstrukcja o dużej szerokości skrzyni i wysokim momencie obrotowym na adapterze.
Joskin
Rozrzutniki Joskin kojarzone są głównie z dużymi maszynami o przeznaczeniu usługowym, jednak w ofercie producenta znajdziemy również modele stworzone z myślą o mniejszych gospodarstwach.
Joskin Volumex 900
Kompaktowe rozmiary i obniżony środek ciężkości sprawiają, że model ten doskonale nadaje się do pracy w gospodarstwach z ciasną zabudową oraz na terenach pagórkowatych.
- Objętość skrzyni: ok. 9 m³
Joskin 5011
Model 5011 to maszyna dla gospodarstw średnich, które oczekują nieco większej pojemności i bardziej efektywnego rozrzutu przy dłuższych przejazdach. Adapter V z pionowymi walcami umożliwia pracę z szeroką gamą nawozów - od świeżego obornika, przez kompost, po odpady organiczne.
Metal-Fach
Białostocki Metal-Fach oferuje jedną z bardziej zróżnicowanych gam rozrzutników obornika na polskim rynku. Znajdziemy w niej zarówno lekkie konstrukcje jednoosiowe, jak i solidne maszyny tandemowe, dostępne z różnymi adapterami.
Metal-Fach N267 Hornet
N267 Hornet to wytrzymała konstrukcja o podwyższonej sztywności, przystosowana do długotrwałej eksploatacji w trudnych warunkach. Zastosowanie pionowego adaptera pozwala na precyzyjny rozrzut nawet przy większej wilgotności nawozu. Producent przewidział również opcje doposażenia.
Metal-Fach Falcon
Falcon zapewnia wysoki komfort pracy i dobre parametry robocze. Kompaktowa konstrukcja pozwala na manewrowanie w wąskich przejazdach, a zastosowany adapter dobrze radzi sobie z różnymi rodzajami nawozu organicznego.
Metaltech
Marka Metaltech znana jest z maszyn o nieskomplikowanej, ale bardzo solidnej budowie.
Metaltech Tango 8 Ocynk
Tango 8 Ocynk to maszyna stworzona z myślą o wytrzymałości i niskich kosztach eksploatacji. Grube blachy oraz rama ze skrzynią zabezpieczona ocynkiem (jako pierwszy rozrzutnik w historii Metaltech) sprawiają, że model ten dobrze znosi intensywną eksploatację, również w warunkach zimowych.
- Masa własna: ok. 3300 kg
Cynkomet
Firma Cynkomet oferuje rozrzutniki przeznaczone głównie dla gospodarstw małych i średnich, ceniących prostą, trwałą konstrukcję oraz łatwość obsługi. Wyróżnikiem maszyn tej marki jest stalowa konstrukcja zabezpieczona cynkowaniem ogniowym, a także szeroka gama dostępnych adapterów.
Cynkomet N235/1 Herkules
- Objętość skrzyni: ok. 4,5 m³
- Wysokość załadunku: ok. 2,05 m
Cynkomet N235/2 Herkules
- Objętość skrzyni: ok. 5,5 m³
- Wysokość załadunku: ok. 2,15 m
Cynkomet N235/3 Herkules
To maszyna dla rolników oczekujących większej pojemności i komfortu jazdy przy zachowaniu kompaktowych wymiarów.
tags: #rozrzutnik #obornika #unia #5t #nowy