Rozrzutnik obornika: kompleksowy przewodnik po wyborze i działaniu

Rozrzutniki obornika są niezastąpionym narzędziem w gospodarstwach rolnych, które stawiają na efektywne i ekologiczne nawożenie gleby. Wybór odpowiedniej maszyny jest kluczowy, aby zapewnić równomierne rozprowadzenie obornika i maksymalne wykorzystanie jego właściwości odżywczych. Wydajny rozrzutnik obornika to inwestycja, która przekłada się na efektywność i jakość prac polowych.

W obecnych czasach praca w polu jest znacznie łatwiejsza niż jeszcze kilkanaście lat temu, głównie dzięki maszynom rolniczym zastępującym pracę fizyczną rolnika. Rozrzutnik obornika spełnia bardzo ważną rolę podczas nawożenia i użyźniania pola.

Budowa i zasada działania rozrzutnika obornika

Roztrząsacz obornika to maszyna rolnicza składająca się ze skrzyni z przenośnikiem podłogowym, wyposażona w tylnej części w urządzenie rozdrabniające i rozrzucające obornik. Może przypominać dużą przyczepę doczepianą do ciągnika.

Przenośnik podłogowy i adapter

Głównym elementem rozrzutnika jest skrzynia załadunkowa, która musi pomieścić duże ilości obornika. W środku skrzyni znajduje się przenośnik łańcuchowy, zazwyczaj podwójny, z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości. Przenośnik przesuwa obornik w kierunku zespołu rozrzucającego.

Podczas pracy, napędzany przez wał odbioru mocy (WOM) lub silnikiem hydraulicznym z hydrauliki pojazdu, zespół noży zamocowany na specjalnych wałkach (tzw. adapter) obraca się, rozdrabnia i rozrzuca obornik po polu. Moment obrotowy na wałku przenoszony jest dzięki zasilaniu ciągnika. Rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię poprzez tylną lub boczną burtę.

Rodzaje adapterów

Wyróżnia się adaptery z wałami poziomymi oraz pionowymi, a ich wybór ma kluczowe znaczenie, ponieważ ma bezpośredni wpływ na wydajność maszyny oraz rodzaj materiału, jakim można nawozić.

Adaptery poziome

Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego. Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m (np. Pronar N262 Herkules 12) i 12-24 m (Unia Group Apollo 14).

Adaptery pionowe

Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery Sipmy ze zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi 16 cm. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. W rozrzutnikach Brochard serii EV 2000 walce z nożami mają średnicę 100 cm, a w maszynach Joskin Ferti-CAP - 108 cm. Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, natomiast dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna. W Jastech stawiają na sprawdzony adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI, który świetnie radzi sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych, w tym obornikiem świeżym, słomiastym, mokrym, wapnem i pomiotem ptasim, również na stokach.

Wielostronne zastosowanie rozrzutników

Rozrzutnik może służyć również do nawożenia takimi nawozami naturalnymi jak kompost, torf czy nawozy zielone (świeża masa roślinna). Często wykorzystywane są również w leśnictwie i budownictwie. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep, co potwierdza ich wszechstronność. Modele z hydraulicznym systemem przesuwu, jak Jastech MEGA 27, oferują funkcję 2w1, umożliwiając transport kiszonki, zbóż czy sieczki po demontażu adaptera.

Kluczowe czynniki przy wyborze rozrzutnika obornika

Planując zakup rozrzutnika obornika, należy wziąć pod uwagę wiele czynników, aby dopasować maszynę do potrzeb każdego gospodarstwa.

Pojemność i ładowność

Pojemność rozrzutnika obornika ma kluczowe znaczenie dla efektywności pracy. W zależności od wielkości gospodarstwa i rodzaju prac należy dobrać maszynę o odpowiedniej wielkości skrzyni ładunkowej. Na rynku można znaleźć urządzenia, które obsługują jednorazowo aż 20 ton surowca. Producenci, tacy jak Premium Trade, oferują rozrzutniki o pojemności 2,5, 3, 3,5 tony oraz 6, 8 i 9 ton na układzie jezdnym typu Tandem.

Układ jezdny

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep.

Podwozie jednoosiowe

Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności (od 2,5 do 3,5 tony). Charakteryzuje się lekkością w manewrowaniu i łatwą obsługą. Nowoczesne konstrukcje budowane są na bazie jednej osi, która wyposażona jest w duże koła zwiększające ładowność rozrzutnika. Dzięki temu zmniejszone są opory tarcia, co powoduje, że mniejsze ciągniki o słabszej mocy będą w stanie obsłużyć rozrzutnik. Rozwiązanie z dużymi, pojedynczymi kołami ma dwie główne zalety: mniejsze zapotrzebowanie na moc (ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej) oraz poprawioną manewrowość (zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania).

Podwozie dwuosiowe (tandem)

Jest to najbardziej uniwersalne rozwiązanie, łączące większą pojemność z zachowaniem dobrej manewrowości i stabilności. Ten rodzaj podwozia najczęściej wybierany jest do rozrzutników o dużej ładowności, przeznaczonych do pracy w średnich i dużych gospodarstwach. Podwozie typu tandem świetnie sprawdza się w trudnym terenie, bezproblemowo pracuje na łąkach i polach, nie powodując dużej ingerencji w podłoże. Zapewnia wyższą stabilność jazdy, często jest resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu. Mimo tych zalet, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Joskin oferuje szeroki wybór, w tym układy z pojedynczą osią (Siroko, Tornado) oraz 2- i 3-osiowe podwozia (Ferti-Cap, Ferti-Space) o ładownościach przekraczających 20 ton.

Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne.

Skrzynie ładunkowe

Skrzynie ładunkowe rozrzutników charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Trwałość maszyny zależy od jakości stali i grubości blachy. Producenci oferują skrzynie zbudowane z blachy odpornej na korozję, różnej wytrzymałości oraz grubości od 4 mm do 8 mm. Najważniejszym aspektem skrzyń jest ich wytrzymałość oraz odporność korozyjna.

• Metaltech RO 10 i 10+: Blacha o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze, wykonana ze stali Domex (ściany) i Hardox (podłoga).
• Brochard: Skrzynie wykonane ze stali Domex, z blachą o grubości 3 mm na ścianach i 4 mm na podłodze.
• Pronar N 161/2 Heros i Metal-Fach N280/2: Grubość ścian wynosi 3 mm. W modelu Metal-Fach N280/2 zastosowano podłogę z drewnianych desek, co ma być trwałym rozwiązaniem w agresywnym środowisku nawozów.

Tradycyjne skrzynie ładunkowe umożliwiają transport innych materiałów. Model Metal-Fach N280/2 wyróżnia się otwieranymi burtami, co pozwala na jego wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy. Pozostałe modele posiadają burty sztywne lub skrzynie skorupowe, które zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości. W większości modeli krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie co w tradycyjnych układach jezdnych, ze względu na głębokość skrzyni. Firma A-Lima-Bis zastosowała w modelach Evo Spreader 10 i Evo Spreader 12 skrzynię samonośną, do której przymocowane są koła, co pozwoliło na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m.

Wymagania mocy ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum. Najmniejsze zapotrzebowanie mocy deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym. Joskin Tornado 3 (12 t) wymaga minimalnie 120 KM, a Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami co najmniej 130 KM. Wiele zależy od warunków panujących na polu.

Systemy zabezpieczeń i sterowania

Kluczowym elementem wyposażenia skrzyni ładunkowej jest przenośnik łańcuchowy. Ważne jest zabezpieczenie przewożonego materiału. Do tego celu służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą. Zasuwa, wysunięta do góry podczas pracy, chroni ciągnik przed odpryskami obornika. Zewnętrzna osłona adaptera zapobiega gubieniu resztek obornika i chroni osoby postronne przed kontaktem z jego zębami. Modele Falcon (6t i 8t) oferują elektroniczne sterowanie podłogą za pomocą panelu w kabinie ciągnika, z przyciskami „+/-” do regulacji prędkości przenośnika. System MF-S-Control w wersji DigiDevice i ISOBUS to zaawansowane narzędzia Rolnictwa 4.0, umożliwiające precyzyjne nawożenie, optymalizację kosztów i zmienne dawkowanie nawozów.

Wyposażenie dodatkowe

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego. Warto dopłacić za: zasuwy, osłony lamp tylnych, szersze koła, błotniki, hydrauliczne deflektory, dyszel amortyzowany, stopka nożycowa oraz różnego rodzaju oka dyszla (Ø40, obrotowe Ø50, kulowe K80). Producenci, tacy jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Producenci i modele

Obecnie producenci, zarówno zagraniczni, jak i krajowi, wprowadzają innowacyjne rozwiązania w konstrukcjach rozrzutników obornika. Poniżej przedstawiono informacje dotyczące maszyn o ładowności 10-12 ton od producentów takich jak Joskin, Metaltech, Unia Group, Sipma, Metal-Fach, Pronar, A-Lima-Bis oraz Brochard.

• Jastech: Polski producent, oferujący rozrzutniki dwuosiowe z autorskim systemem hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej (seria MEGA 27, MEGA 33, MEGA 45 Maximus). Stawiają na adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI.
• Metal-Fach N276 FALCON i Falcon Premium: Rozrzutniki ze skorupową i wąską skrzynią ładunkową, wyposażone w pionowy adapter rozrzucający o szerokości 1,5 metra. Wersje Premium posiadają wskaźnik podnoszenia zasuwy i robocze oświetlenie.
• Bergmann, Unia: Marki godne uwagi dla rolników inwestujących w nowoczesne maszyny.

Podsumowanie

Rozrzutniki obornika to proste maszyny, które znacznie ułatwiają pracę w polu. Są one z reguły mało awaryjne, co skutkuje niskim kosztem utrzymania. Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku pozwala na dopasowanie maszyny do potrzeb każdego gospodarstwa. Przy wyborze należy wziąć pod uwagę wielkość maszyny (dopasowaną do posiadanych ciągników) oraz sposób wykorzystania, decydujący o wyborze rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma kluczowy wpływ na wydajność i jakość pracy.

Dla gospodarstw z obornikiem o dużej zawartości słomy odpowiednia będzie maszyna z czterowalcowym pionowym adapterem. Dla rolników, którzy chcą zainwestować w nowoczesne maszyny, szczególnie godne uwagi są modele marek takich jak Bergmann czy Unia.

tags: #rozrzutnik #obornika #wariator