Rozrzutnik obornika z adapterem pionowym 2-walcowym – kompleksowy przewodnik

Rozrzutnik obornika to kluczowa maszyna rolnicza, stosowana w prawie każdym gospodarstwie hodowlanym, odgrywająca istotną rolę w procesie nawożenia i użyźniania pól. Jej prosta budowa sprawia, że części zamienne są zazwyczaj łatwo dostępne i stosunkowo niedrogie w porównaniu do innych maszyn rolniczych. Rozrzutnik obornika, przypominający wyglądem dużą przyczepę doczepianą do traktora, ewoluował od konstrukcji dwuosiowych do nowoczesnych, jednoosiowych modeli z dużymi kołami, które zwiększają ładowność i zmniejszają opory tarcia, umożliwiając pracę nawet ze słabszymi ciągnikami.

Budowa i zasada działania rozrzutnika obornika

Głównym elementem rozrzutnika jest skrzynia ładunkowa, której wytrzymałość i odporność na korozję są kluczowe. Producenci oferują skrzynie wykonane z blachy o różnej grubości (od 4 mm do 8 mm) i odporności korozyjnej. Wewnątrz skrzyni znajduje się przenośnik łańcuchowy, zazwyczaj dwurzędowy, sterowany hydraulicznie. Jego zadaniem jest podawanie materiału do adaptera rozrzucającego, który za pomocą obracających się elementów (noży, wałków) tnie i rozprowadza nawóz po polu. Wałki adaptera mogą być umieszczone pionowo lub poziomo, w zależności od rodzaju nawozu. Rozdrobniony nawóz opuszcza skrzynię przez tylną lub boczną burtę. Moment obrotowy na wałku adaptera jest przenoszony za pomocą napędu z ciągnika. Rozrzutniki obornika są uważane za proste i mało awaryjne maszyny, co przekłada się na niski koszt ich utrzymania. Wiele sklepów rolniczych oferuje części zamienne, umożliwiając rolnikom samodzielne przeprowadzanie napraw.

Adaptery w rozrzutnikach obornika - ewolucja i rodzaje

Do niedawna powszechnie stosowane w małych rozrzutnikach (do kilku ton ładowności) adaptery poziome o klasycznej konstrukcji powoli odchodzą już do lamusa. Z uwagi na rosnące zapotrzebowanie na wydajność maszyn, a także dążenie do minimalizacji liczby przejazdów i tym samym ugniatania gleby, obecnie stosuje się rozrzutniki o znacznie większej szerokości roboczej.

Adapter pionowy 2-walcowy - uniwersalność i wydajność

W gospodarstwach rolnych zdecydowanie najbardziej popularnym rozwiązaniem jest adapter z walcami umieszczonymi pionowo. Występuje on w dwóch podstawowych konfiguracjach: 4-walcowej i 2-walcowej.

Adapter pionowy 2-walcowy to najbardziej uniwersalne rozwiązanie, doskonale radzące sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych, w tym obornikiem świeżym, słomiastym, mokrym, wapnem czy pomiotem ptasim. Dwa szerokie pionowe walce oraz zamocowane u dołu duże talerze z łopatkami pozwalają osiągnąć kilkunastometrową szerokość rozrzutu, do około 12 m, przy zachowaniu bardzo dobrej równomierności. Ten typ adaptera zapewnia niezawodność, mniejsze ryzyko zatorów i stabilną pracę na stokach dzięki pionowym wałkom. Konstrukcje te charakteryzują się długą żywotnością i bardzo dobrze radzą sobie z obornikiem bydlęcym oraz innymi typami obornika. Możliwość rozsiewu wapna, torfu i innych sypkich materiałów sprawia, że jest to najbardziej wszechstronny typ adaptera stosowanego we współczesnych rozrzutnikach.

Adapter pionowy 4-walcowy

Ta konfiguracja, rzadziej stosowana, charakteryzuje się niewielką szerokością roboczą rzędu 4-6 m, lecz zapewnia wysoką przepustowość i dobrze sobie radzi nawet z wyjątkowo trudnym do rozdrobnienia obornikiem. Cztery pionowe walce wraz z zamocowanymi u dołu talerzami pozwalają osiągnąć kilkumetrową szerokość rozrzutu. Równomierność rozrzutu jest gorsza niż w adapterze dwuwalcowym, ponieważ tuż za rozrzutnikiem leży więcej obornika niż po bokach. Ten typ adaptera nadaje się do obornika od trzody chlewnej oraz bydlęcego. Może oferować mniejsze zapotrzebowanie mocy, jednak czasem bywa ograniczony w przypadku niektórych rodzajów nawozów, np. wapna, i może być bardziej podatny na zapychanie.

Adaptery poziome i tarczowe

Nowoczesne adaptery z walcami poziomymi to zaawansowane konstrukcje, zapewniające dokładne rozdrobnienie masy oraz znaczną szerokość rozrzutu. Same walce poziome nie służą już do wyrzutu masy na pole, a jedynie do jej rozdrobnienia i rozluźnienia. W związku z tym pracują one pod zamkniętą osłoną, która kieruje strumień nawozu na tarcze. Z tego względu rozrzutniki wyposażone w takie adaptery świetnie sprawdzają się podczas nawożenia przefermentowanym obornikiem (łatwym do rozdrobnienia), a także do rozsiewu wapna. Adapter tarczowy z 2-bębnowym adapterem poziomym ślimakowym służy do rozrzucania przegniłego obornika (bez świeżej słomy), wapna, szlamu, kompostu, torfu na szerokość do 20 m. Ten typ adaptera najczęściej stosowany jest do rozrzucania obornika od drobiu oraz szlamu z biogazowi.

Adapter rozdrabniający, zwany także bijakowym, wykorzystuje jeden poziomy walec, ale wyposażony w wahliwie zawieszone bijaki (na łańcuchach), które wirując z dużą prędkością dokładnie rozbijają nawet twarde bryły wapna. Całość jest zamknięta w obudowie, która wspomaga proces rozdrabniania, a także skierowuje strumień materiału na poziome tarcze rozsiewające, podobne do tych stosowanych w adapterach z poziomymi walcami. Tego typu adapter świetnie sprosta wymaganiom rolników wysiewających wapno, torf czy szlam, jednak nie nadaje się do obornika, zwłaszcza bydlęcego.

Kryteria wyboru rozrzutnika obornika

Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika powinien być podyktowany kilkoma kluczowymi czynnikami, aby zapewnić optymalne dopasowanie do potrzeb gospodarstwa:

1. Wielkość i charakterystyka gospodarstwa

• Wielkość gospodarstwa: Im większe gospodarstwo, tym większa powinna być pojemność rozrzutnika, aby zminimalizować liczbę przejazdów.
• Intensywność produkcji zwierzęcej: Gospodarstwa z dużą obsadą zwierząt generują więcej obornika, co wymaga większej pojemności i wydajności maszyny.
• Rodzaj upraw: Różne uprawy mogą wymagać specyficznego sposobu nawożenia, co wpływa na wybór adaptera.

2. Parametry techniczne maszyny

• Pojemność i ładowność: Należy dopasować do ilości nawozu, który będzie przewożony i rozrzucany. Pojemność może wahać się od kilku do kilkudziesięciu metrów sześciennych, a ładowność od kilku do kilkudziesięciu ton. Rozrzutniki mają skrzynie o pojemności od 8,6 m³ do 14,4 m³, dzięki czemu można optymalnie dostosować zakup do wielkości gospodarstwa rolnego.
• Rodzaj adaptera wysiewającego: Kluczowy element wpływający na jakość i sposób rozrzutu.
• Typ podwozia: Jednoosiowe lub dwuosiowe (tandem).
• Rodzaj materiału i technologia zabezpieczenia skrzyni: Odporność na korozję i wytrzymałość materiałów konstrukcyjnych są niezwykle ważne ze względu na agresywne środowisko pracy.

3. Rodzaj adaptera wysiewającego

Adapter jest sercem rozrzutnika, odpowiedzialnym za sposób i jakość rozrzutu nawozu. Dostępne są różne typy, z których adapter pionowy 2-walcowy jest ceniony za swoją uniwersalność i efektywność.

Typy podwozia rozrzutników

Wybór podwozia ma znaczący wpływ na stabilność, manewrowość i nacisk na glebę. Przy wyborze rozrzutnika bardzo ważny jest rodzaj podwozia, na jaki się zdecydujemy.

Podwozie jednoosiowe

Rozrzutnik jednoosiowy na dużym kole jest najbardziej zwrotną konstrukcją i co bardzo ważne, w mniejszym stopniu ingeruje w podłoże niż podwozia typu tandem, które nie mają osi skrętnej. Jedną oś na dużych kołach polecałbym szczególnie, jeśli w gospodarstwie obornikuje się użytki zielone. Na uwrociach uszkodzenia darni są mniejsze niż w sztywnych tandemach lub ich prawie nie ma. Rozrzutnik jednoosiowy na dużym kole jest również trudniej utopić na gruncie ornym, widać to zwłaszcza na uwrociach, gdzie koła w tandemie pchają ziemię i robią koleiny. Im większe koła, tym łatwiej się one toczą, zwłaszcza w mokrym terenie. Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności (np. od 2,5 do 3,5 tony, choć dostępne są też modele o większych gabarytach). Doskonale sprawdza się w niewielkich gospodarstwach, zapewniając łatwość manewrowania i odpowiednie dociążenie ciągnika. Przy pracach polowych i na łąkach korzystniej jest wybrać model jednoosiowy, ponieważ opony zużywają się wolniej, a podczas zawracania na polu można uniknąć tworzenia bruzd. W swojej okolicy obserwuję coraz więcej maszyn jednoosiowych na dużym kole. Zazwyczaj więksi producenci mleka wymieniają stare rozrzutniki typu tandem na większe maszyny na jednej osi.

Podwozie dwuosiowe (Tandem)

Najczęściej wybierane do rozrzutników o dużej ładowności, przeznaczonych do pracy w średnich i dużych gospodarstwach. Zapewnia lepszą stabilność, ponieważ dwie osie równomiernie rozkładają ciężar. Mniejszy nacisk na glebę dzięki dystrybucji masy na więcej kół. Wyższa wydajność dzięki mniejszej liczbie przejazdów. Większy komfort jazdy dzięki resorowaniu obu osi. Rozrzutniki dwuosiowe, nazywane także tandemami, są uważane za najbardziej uniwersalne rozwiązanie, łączące większą pojemność z dobrą manewrowością i stabilnością. Rozrzutniki na podwoziu tandem bez osi skrętnej są nadal prostą i stosunkowo tanią konstrukcją. Takie maszyny mają swoje wady, ale po zdemontowaniu adaptera świetnie nadają się do transportu materiałów objętościowych (zielonki z kukurydzy, traw, żyta na kiszonkę). Duża powierzchnia podłogi w połączeniu z nadstawkami daje sporą pojemność takiej „przyczepy objętościowej” przy stosunkowo kompaktowych gabarytach.

Podwozie z osiami skrętnymi

Tandem/tridem z skrętnymi osiami łączy zalety typowego tandemu z zaletami rozrzutników na jednej dużej osi, zapewniając dodatkowo lepszą zwrotność i mniejsze uszkodzenia podłoża. System tandemowy z resorowaniem i opcjonalnymi osiami skrętnymi zapewnia stabilność i komfort pracy, szczególnie na nierównym terenie.

Rozrzutniki niskopodłogowe

W ostatnich latach zyskały na znaczeniu rozrzutniki niskopodłogowe. Ich główną cechą jest nisko osadzona między kołami jezdnymi skrzynia ładunkowa. Pozwala to na montaż dużych kół, znacznie wyższych niż w konwencjonalnych konstrukcjach z kołami pod skrzynią. Dodatkową zaletą może być niska wysokość załadunku (choć nie dotyczy to największych modeli). Rozrzutniki niskopodłogowe charakteryzują się również stabilnością w transporcie i pracy na zboczach dzięki wystarczającemu obciążeniu dyszla zaczepowego. Wadą może być zmniejszona szerokość skrzyni ładunkowej wynikająca z szerokich kół umieszczonych na zewnątrz.

Technologie i rozwiązania stosowane w rozrzutnikach

Nowoczesne rozrzutniki obornika wykorzystują szereg innowacyjnych rozwiązań, które zwiększają ich wydajność, niezawodność i komfort użytkowania:

• Samonośna skrzynia ładunkowa: Ułatwia czyszczenie i konserwację.
• Duża klapa konserwacyjna: Umożliwia łatwy dostęp do przenośnika podłogowego.
• Szerokie ogumienie: Chroni przed nadmiernym zagęszczeniem gleby.
• Solidne łańcuchy przenośnika podłogowego: Wytrzymałość na zerwanie rzędu 15-25 ton zapewnia niezawodność.
• Hydrauliczny napęd przenośnika: Zapewnia płynny i kontrolowany transport materiału do adaptera.
• Adaptery z regulowanym prześwitem: Pozwalają na optymalne dostosowanie do rodzaju rozrzucanego materiału.
• Klapka adaptera rozrzucającego z regulacją wysokości i kąta nachylenia: Umożliwia precyzyjne ustawienie punktu podawania materiału na talerze rozrzucające, co przekłada się na dokładny rozrzut.
• Zabezpieczenie sprężynowe: Chroni adapter przed uszkodzeniami spowodowanymi przez zanieczyszczenia.
• Autorski System Hydraulicznej Ściany Przesuwnej: Rozładunek odbywa się poprzez przesuwanie przedniej ścianki wraz z częścią podłogi, co zapewnia płynny, równomierny rozładunek i eliminuje ryzyko zatorów.
• Funkcja 2w1: Po demontażu adaptera, rozrzutnik może służyć jako przyczepa objętościowa do transportu kiszonki, zboża czy sieczki. Przystawka objętościowa, oferowana przez wielu producentów, to unoszona hydraulicznie tylna burta, która oferuje kilka dodatkowych metrów sześciennych przestrzeni ładunkowej. W gospodarstwach ukierunkowanych na produkcję bydła takie rozwiązanie może okazać się zarówno bardzo wygodne, jak i ekonomiczne.
• Ocynk ogniowy całej konstrukcji: Zapewnia kompleksową ochronę przed korozją.
• Uszczelki gumowe tylnej ściany: Gwarantują szczelność i zapobiegają wyciekom.
• Homologacja: Umożliwia legalne poruszanie się po drogach krajowych z nawozem lub płodami rolnymi.
• Zasuwa skrzyni/gilotyna: Wielu producentów zasuwę skrzyni/gilotynę ma w swoich cennikach jako opcję o wartości około 3-4 tys. złotych netto, ale zdecydowanie zaleca się dopłacić do tej opcji.
• Amortyzacja dyszla: Niestety nie zawsze jest to standard. W modelach o ładowności 10-12 ton i więcej przedstawiciele handlowi zdecydowanie zalecają branie maszyny z amortyzacją. Dopłaty do tej opcji to sporo pieniędzy, 4-6 tys. złotych netto.
• Własna hydraulika rozrzutnika: Opcja droga, ale o tyle ciekawa, jeśli z rozrzutnikiem ma współpracować kilka ciągników (np. maszyna w grupie producenckiej) i nie chcemy mieszać olejów w ciągniku.
• Systemy wagowe: Pozwalają na ważenie materiału zgromadzonego w skrzyni ładunkowej i bieżące kontrolowanie dawki wyrzucanego nawozu przez operatora. Dzięki takiemu rozwiązaniu użytkownik może z dużą dokładnością ustalać dawki składników pokarmowych, jakimi zasilane są uprawy.

Przegląd wybranych modeli i producentów

Rozrzutniki Bergmann serii M i uniwersalne TSW

Firma Bergmann oferuje rozrzutniki obornika z serii M, które są oparte na skrzyni o konstrukcji samonośnej, dostępne w wersjach jednoosiowych i tandemowych. Charakteryzują się one pionowym adapterem 4-walcowym, przeznaczonym do rozrzucania obornika słomiastego. Seria M zaprojektowana jest z myślą o małych gospodarstwach, które dysponują małymi ciągnikami i małymi polami, charakteryzując się dbałością o wykonanie, szczegóły i niezawodność. Model M 1080 to jednoosiowy rozrzutnik z masywnym podwoziem i stabilnym kołem podporowym. Modele M 2120 E (jednoosiowy) / M 2120 T (tandem) są dostępne z adapterem pionowym SW o prześwicie 1300 mm (4 pionowe walce). Modele M 2120 SX E / M 2120 SX T są wyposażone w adapter pionowy SX o prześwicie 1400 mm (4 wzmocnione pionowe walce). Największy model serii M - M 4190 - jest na osi tandemowej, z opcjonalnym zaczepem amortyzowanym i bogatym wyborem zawieszenia.

Bergmann oferuje również rozrzutniki uniwersalne z serii TSW, np. TSW 2120 E (jednoosiowy) i TSW 2120 T (tandem). W tych modelach dostępny jest adapter rozrzucający poziomy SM z talerzowym adapterem rozrzucającym (2 talerze o średnicy 900 mm, każdy z 4 regulowanymi łopatkami). Jakość rozrzutników Bergmann serii M potwierdzają certyfikaty niemieckiego instytutu DLG na równomierność rozrzutu i unikalność konstrukcji.

Rozrzutniki Jastech MEGA

Firma Jastech specjalizuje się w rozrzutnikach dwuosiowych, uznając je za optymalne rozwiązanie dla większości polskich gospodarstw. Wyróżniają się one autorskim systemem hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej, który zapewnia płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów. Seria MEGA zaprojektowana jest dla średnich i dużych gospodarstw prowadzących intensywną produkcję zwierzęcą. Standardowo stosowany jest adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI, ceniony za uniwersalność (obornik świeży, słomiasy, mokry, wapno, pomiot ptasi), niezawodność i stabilną pracę na stokach. Mechanizm rozrzucający napędzany jest przez WOM (540-1000 obr/min), z talerzami do rozrzutu wapna i pomiotu kurzego w dolnej części wałków.

• MEGA 27: Kompaktowy dwuosiowy rozrzutnik o pojemności 27 m³, idealny dla średnich gospodarstw. Posiada funkcję 2w1 (po demontażu adaptera można używać jako przyczepę objętościową).
• MEGA 33: Bestseller dla średnich i dużych gospodarstw, oferujący jeszcze większą pojemność i wydajność.
• MEGA 45 Maximus: Flagowy, największy i najbardziej zaawansowany model, przeznaczony dla dużych gospodarstw i firm usługowych.

Konstrukcja Jastech MEGA cechuje się wysoką jakością wykonania, obejmującą ocynk ogniowy całej ramy, wzmocnienie profili zamkniętych, uszczelki gumowe oraz certyfikowane spawy.

Rozrzutnik obornika N267

Model N267, z ładownością do 8 ton i podwoziem typu tandem, wyposażony jest w czterobębnowy adapter pionowy nachylony do przodu, który gwarantuje równomierny i szeroki rozrzut obornika. Bębny obracają się przeciwbieżnie parami i są wyważane w celu minimalizacji drgań. Zastosowano wymienne, przykręcane zęby wykonane z wysokogatunkowej stali. Maszyna posiada zaczep dolny typu HITCH z możliwością regulacji oraz sprzęgło przeciążeniowe cierne dla zabezpieczenia napędu. Standardowo wyposażona jest w podnoszoną hydraulicznie, uszczelnioną gumowym piórem klapę tylną, która zapobiega wysypywaniu się materiału podczas transportu. W celu zapewnienia synchronizacji klapy zastosowano synchronizator łańcuchowy. Dodatkowe zabezpieczenia obejmują demontowaną siatkę chroniącą bębny adaptera podczas ruchu po drogach oraz drewniane listwy osłaniające burty podczas załadunku. Istnieje możliwość zastosowania nadstawek pełnych lub siatkowych o wysokości 500 mm, zwiększając uniwersalność maszyny. Sterowanie odbywa się za pomocą hydrauliki dwusekcyjnej lub jednosekcyjnej i cięgien bowdena, co pozwala na jednoczesne podłączenie innych urządzeń sterowanych hydraulicznie do ciągnika.

Wskazówki przed zakupem rozrzutnika

Zakup nowego rozrzutnika

Zakup nowego rozrzutnika obornika to znacząca inwestycja, często podyktowana zapotrzebowaniem na konkretną funkcjonalność, awarią lub zużyciem dotychczasowego urządzenia. Przy wyborze należy kierować się:

• Mocą i możliwościami ciągnika: Rozrzutnik musi być dopasowany do mocy dostępnego traktora.
• Wielkością skrzyni załadunkowej: Powinna być dostosowana do potrzeb gospodarstwa.
• Kształtem skrzyni: Niektóre modele, np. typu "Jamnik", charakteryzują się dużą pojemnością i specyficzną, podłużną budową.
• Parametrami terenu: Rodzaj podwozia powinien być dopasowany do ukształtowania terenu.
• Rodzajem materiału, który będzie rozrzucany: Wpływa na wybór adaptera.
• Technologią zabezpieczenia skrzyni: Odporność na korozję i wytrzymałość materiałów.
• Dodatkowym wyposażeniem: Możliwość rozbudowy o funkcjonalności ułatwiające pracę, takie jak elektronika, systemy wagowe, własna hydraulika, amortyzacja dyszla, ściany przesuwne, cynkowanie, plastikowe błotniki, deflektory, gilotyna, szersze ogumienie, nadstawki, nadstawki objętościowe.
• Homologacją: Jeśli planowany jest transport po drogach publicznych.
• Gwarancją producenta i dostępnością serwisu: Szczególnie ważne w przypadku zakupu maszyn od polskich producentów.

Kupując nową maszynę, poza ceną, warto zwrócić jeszcze uwagę na jakość wykonania. Nie wszystko da się dostrzec gołym okiem, dlatego warto wcześniej poszukać użytkowników modeli, które nas interesują i zapytać o opinię. Warto także spojrzeć na jakość i grubość użytych materiałów oraz zastosowane przekładnie. Dobrze jest zwrócić uwagę na regulację naciągu łańcuchów, punkty smarowania, liczbę rzędów łańcuchów przenoszących obornik i ich grubość.

Warto pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika, w zależności od jego wyposażenia, może stanowić dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne (np. z działania PROW 2014-2020).

Zakup używanego rozrzutnika

Przy zakupie używanego rozrzutnika obornika kluczowe jest dokładne sprawdzenie stanu technicznego:

• Układ przeniesienia napędu: Stan wału przegubowo-teleskopowego (czy nie jest wgnieciony, czy osłona jest cała).
• Przenośnik podłogowy: Sprawdzenie działania WOM przy pełnej prędkości roboczej rozrzutnika.
• Adapter rozrzucający: Stan bębnów, wałków i zębów.
• Podwozie i układ jezdny: Stan osi, resorów, opon.
• Skrzynia ładunkowa: Widoczne ślady korozji, uszkodzenia blachy.
• Układ hydrauliczny: Sprawdzenie szczelności przewodów i działania siłowników.

tags: #rozrzutnik #obornika #z #adapterem #pionowym #2