W obliczu rosnących kosztów zakupu nowego sprzętu rolniczego, wielu rolników rozważa alternatywne rozwiązania, takie jak adaptacja istniejących maszyn. Jednym z popularnych pomysłów jest przerobienie rozrzutnika obornika na przyczepę rolniczą. Taka modyfikacja może być ekonomicznym sposobem na uzyskanie funkcjonalnego pojazdu transportowego w gospodarstwie. W tym artykule omówimy kluczowe aspekty, wyzwania techniczne i kwestie prawne związane z taką przeróbką.
Dlaczego warto rozważyć przeróbkę rozrzutnika?
Kupno "normalnej" przyczepy rolniczej to często znaczny wydatek, co w obecnych realiach ekonomicznych skłania do szukania oszczędności. Posiadając stary rozrzutnik, którego już nie używamy w pierwotnym celu, mamy doskonałą podstawę do wykonania na jego bazie funkcjonalnej przyczepy. Taka adaptacja może być szczególnie atrakcyjna dla osób potrzebujących specyficznych wymiarów lub cech, których trudno znaleźć w standardowych ofertach rynkowych, np. jednoosiowej przyczepy o szerokości paki 2m i długości 4-5m, idealnej do przewozu skrzyniopalet.
Wymagania dla przerobionej przyczepy
Często celem przeróbki jest stworzenie przyczepy dostosowanej do konkretnych zadań. W przypadku przewozu skrzyniopalet o wymiarach 1m/1.2/0.8m wys., kluczowe są odpowiednie wymiary paki. Optymalne założenia projektowe mogą obejmować:
- Szerokość paki: około 2.1m (do 2m i 5-10cm), co umożliwi załadunek skrzyniopalet o szerokości 1.2m. W tym celu trzeba by kupić ceownik/profil 14cm.
- Długość paki: około 4m, ewentualnie 5m. Idealnie, aby pomieścić 8 skrzyniopalet na warstwę.
- Wysokość paki: jak najniższa, np. na kole balonowym.
- Zaczep: dolny, np. do ciągnika MF 235, z możliwością zamontowania tylnego zaczepu i gniazda do drugiej przyczepy.
- Oświetlenie: tylne i przednie.
- Burta przednia: wysokość około 0.5m, z możliwością dołożenia konstrukcji (np. z profili) do wysokości 2m, służącej do mocowania palet z towarem.
- Hamulec: preferowany, dlatego plan na rozrzutnik.
Dla optymalnego rozmieszczenia ładunku istotne są wymiary rozrzutnika, takie jak wysokość podłogi od ziemi, szerokość i długość paki, a także odległość od przedniej burty do osi oraz od osi do końca paki. Przykładowo, dla skrzyni załadowanej od boku (1.2m), pożądane jest, aby od burty do osi było 2.4m, a od osi do końca 1.2m. Do tej pory użytkownik wykorzystywał dwie małe przyczepki o szerokości 1.1m (4.8m + 1m dyszla), zabierając na nie łącznie 16 skrzyniopalet, co dowodzi potrzeby większej i bardziej efektywnej platformy.
Wyzwania techniczne i modyfikacje konstrukcyjne
Przeróbka rozrzutnika wiąże się z szeregiem wyzwań technicznych. Pierwszym krokiem jest usunięcie zbędnych elementów, takich jak adapter, przekładnia, wałek, łańcuchy i taśma transportowa. Jeśli elementy te zostały przyspawane do ramy, konieczne będzie ich odcięcie za pomocą szlifierki kątowej.
Poszerzenie i wydłużenie paki
Paka typowego polskiego rozrzutnika jednoosiowego ma zazwyczaj około 1.8m szerokości. Aby uzyskać pożądaną szerokość 2m, konieczne jest poszerzenie konstrukcji. Można to zrobić, dospawując kilka metrów profila lub ceownika. Wymaga to także rozsunięcia osi. Pojawia się pytanie, czy jest to możliwe bez cięcia i ponownego spawania osi. Praktyka pokazuje, że rozsunięcie osi jest możliwe, ale wymaga cięcia i ponownego spawania, co musi być wykonane z dużą precyzją, aby zapewnić bezpieczeństwo i wytrzymałość konstrukcji. Dodatkowo trzeba zapewnić możliwość zaczepienia drugiej przyczepy, co wymaga wspawania zaczepu od dołu w przedni zaczep, a z tyłu - przyspawania drugiego zaczepu, łącząc w ten sposób tył z przodem.
Wzmocnienie konstrukcji i ładowność
Oryginalna konstrukcja rozrzutnika, choć solidna, była projektowana do specyficznych obciążeń związanych z rozrzucaniem obornika. Przewożenie innych materiałów, zwłaszcza w skrzyniopaletach, może wymagać oceny i ewentualnego wzmocnienia ramy i podłogi. Podłoga często jest jednym z pierwszych elementów ulegających korozji, dlatego jej wymiana lub wzmocnienie jest zazwyczaj koniecznością. Można przypuszczać, że oryginalna konstrukcja rozrzutnika, na zdrowych oponach 11", jest w stanie wytrzymać określoną masę, np. 3.5 tony, jak w przypadku starego rozrzutnika jednoosiowego firmy Agromet. Warto to jednak zweryfikować.
Montaż układu wywrotu (opcjonalnie)
Jeśli celem jest stworzenie przyczepy-wywrotki, konieczny jest montaż siłownika hydraulicznego. Jego zadaniem jest unoszenie i przechylanie przestrzeni ładunkowej. Miejsce montażu siłownika należy wykonać z grubych blach i umieścić w okolicach centralnej części ramy. Siłownik w górnej części ma kulę, która musi zostać wprowadzona do gniazda, zaplanowanego pod ramą części ładunkowej (kipra). Do siłownika należy podłączyć wąż hydrauliczny, którego zakończenie powinno być łatwo dostępne do podpięcia pod ciągnik. Jeśli planowana jest wywrotka 3-stronna, konieczne będzie zamocowanie specjalnych zawiasów oraz blokad po każdej stronie ramy.
Siłowniki wywrotu cz.1 tel: 666243971
Kwestie osi i zwrotności
W przypadku rozrzutników dwuosiowych, problemem może być mało zwrotny układ kierowniczy zamiast obrotnicy. Takie rozwiązania mogą utrudniać manewrowanie, co jest istotne, zwłaszcza w gospodarstwach sadowniczych, gdzie przestrzeń bywa ograniczona. Do przeróbki można użyć również przyczepy samozbierającej, ale należy sprawdzić, jaka się do tego nadaje.
Koszty i opłacalność przeróbki
Wiele osób zastanawia się, czy przeróbka jest opłacalna w porównaniu do budowy przyczepy od podstaw lub zakupu używanej. Przykładowa kalkulacja materiałów na nową pakę o długości 5m (materiały z blachą na podłodze) może wynieść około 2500 zł w firmie zajmującej się spawaniem konstrukcji. Do tego trzeba doliczyć koszt osi z kołami, ucha zaczepu, kabla 5-żyłowego, lamp tylnych i przednich, gniazda, wtyczki oraz farby. Szacuje się, że samodzielne wykonanie całości może zmieścić się w kwocie około 4000 zł, pod warunkiem posiadania rozrzutnika-bazy.
Kupno używanej, porządnej dwuosiowej przyczepy z wywrotem to koszt rzędu 5000 zł i więcej. Zatem, jeśli dysponujemy starym rozrzutnikiem i zdolnościami manualnymi, przeróbka może okazać się bardziej ekonomiczna. Należy jednak pamiętać o koszcie czasu poświęconego na pracę. Niektórzy jednak sugerują, że przeróbka jest "za dużo kombinowaniem" i lepiej "kupić przyczepę i jeździć jak gość", zwłaszcza gdy weźmiemy pod uwagę problem z rejestracją. Jednak trudno znaleźć jednoosiową przyczepę fabryczną o szerokości paki 2m i długości 3.6m do 5m, która pomieściłaby 8 skrzyniopalet na warstwę.
Aspekty prawne i rejestracja
Kwestia rejestracji przerobionego rozrzutnika jest najbardziej złożona i budzi najwięcej kontrowersji. Zgodnie z art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o Ruchu Drogowym, do ruchu dopuszczone są pojazdy posiadające dowód rejestracyjny lub pozwolenie czasowe. Rozrzutniki obornika są często traktowane jako wymienne urządzenia ciągnięte i w Polsce nie istnieje obowiązek ich rejestracji, co zostało potwierdzone w wyjaśnieniu Ministerstwa Infrastruktury z 2020 roku, wydanym na zapytanie Polskiej Izby Gospodarczej Maszyn i Urządzeń Rolniczych (PIGMiUR).
Problem pojawia się w momencie, gdy rozrzutnik zostaje całkowicie przerobiony na przyczepę. Wówczas pojazd traci cechy rozrzutnika i staje się w zasadzie nowym pojazdem, najczęściej określanym jako przyczepa typu "SAM" (samoróbka). Rejestracja takich pojazdów jest znacznie utrudniona, a w niektórych przypadkach wręcz niemożliwa ze względu na zmienione przepisy dotyczące badań technicznych. W przeszłości stacje diagnostyczne miały uprawnienia do takich badań, ale regulacje uległy zmianie. Alternatywą, choć skomplikowaną, bywa zakup "złomu z papierem" i próba przerejestrowania na jego bazie, co jest jednak rozwiązaniem ryzykownym i nie do końca legalnym. Jeden z użytkowników wskazuje, że rozrzutnik zgłoszony do rejestracji w 1980 roku, to bardzo rzadka i dziwna praktyka, co tylko potwierdza niejasności w przepisach.
Warto pamiętać, że rozrzutniki czy to obornika, czy nawozów nie są rejestrowane nawet jak okresowo pełnią funkcję przyczep, gdyż jest to ich dodatkowa funkcja i jako takie nie zostały w tym celu skonstruowane. Pozbawienie go cech rozrzutnika, by wyłącznie służył jako przyczepa, może zmienić jego status prawny. PIGMiUR podkreśla, że choć brak obowiązku rejestracji urządzeń ciągniętych jest ulgą, to ważne jest prowadzenie szeroko zakrojonych działań edukacyjnych. Prawo ulega zmianom, dlatego rolnik nabywający lub przerabiający urządzenie rolnicze powinien na nowo rozpoznać sytuację.
Wielu rolników, zwłaszcza w regionach sadowniczych (np. jabłoniowych), użytkuje takie przerobione pojazdy po drogach utwardzonych, często bez formalnej rejestracji, argumentując brak dostępności fabrycznych rozwiązań o pożądanych parametrach. Ludzie w takich okolicach jeżdżą w ten sposób i "nikt z tym nic nie robi". Należy jednak mieć świadomość ryzyka związanego z brakiem homologacji i rejestracji, zwłaszcza w przypadku kontroli drogowej lub zdarzeń ubezpieczeniowych.
Doświadczenia użytkowników
Użytkownicy, którzy dokonali podobnych przeróbek, dzielą się swoimi doświadczeniami:
- Przerobiony rozrzutnik jednoosiowy "Czarna Białostocka" na wywrotkę jest często spotykany, a opinie wskazują na jego "pancerność" po adaptacji. Jeden z użytkowników posiadał taką "pancerną wywrotkę" na dwa siłowniki, która służyła do wywrotu na boki.
- Kwestią jest, jak takie przerobione pojazdy radzą sobie z mniejszymi ciągnikami o mocy około 20 KM. Użytkownik C360 pracujący z przerobionym rozrzutnikiem na przyczepę zauważył, że takie modyfikacje mogą skutkować dużą wagą pojazdu (około 2 tony), co sprawia problemy z uciągiem, zwłaszcza na mokrym podłożu.
- Przeróbka rozrzutnika dwuosiowego na resorach (np. "Czarna Białostocka") na wywrotkę jest możliwa, choć mniej popularna niż w przypadku jednoosiowych. Głównym problemem w przypadku dwuosiówek może być mało zwrotny układ kierowniczy, a nie obrotnica.
- Wiele osób wskazuje, że C-330 może mieć problem z bezproblemowym pociągnięciem takiego rozrzutnika obornika po przeróbkach ze względu na jego zwiększoną masę.
Podsumowując, przeróbka rozrzutnika na przyczepę to rozwiązanie kuszące ekonomicznie i funkcjonalnie, zwłaszcza gdy potrzebne są niestandardowe wymiary. Kluczowe jest jednak dokładne przemyślenie aspektów technicznych i, co najważniejsze, legalnych. Przed podjęciem decyzji warto skonsultować się z odpowiednimi urzędami, aby upewnić się co do możliwości legalnego użytkowania tak zmodyfikowanego pojazdu. Myśl o pozostawieniu mechanizmów rozrzutnika (takich jak łańcuchy i taśma) i używanie go jako sztywnej przyczepy, aby uniknąć problemów z rejestracją, jest również rozważana przez użytkowników.
tags: #rozrzutnik #przerobiony #na #przyczepe