Rozrzutnik obornika: ewolucja i współczesne rozwiązania

Rozrzutniki obornika, często nazywane również roztrząsaczami, to urządzenia stosowane do dystrybucji nawozu na polach. Sprzęt ten jest wykorzystywany w rolnictwie od bardzo dawna, a jego podstawowa funkcja niewiele się zmieniła, choć sposób napędzania ewoluował od koni do ciągników rolniczych. Rozrzutniki obornika znajdują zastosowanie nie tylko w wielkich gospodarstwach rolnych, ale są również ważnym elementem wyposażenia nowoczesnego gospodarstwa rolnego, łączącym efektywność i ekonomiczność. Przyczynia się to do poprawy jakości gleby, zwiększenia plonów i efektywniejszego wykorzystania zasobów naturalnych.

Zasada działania i korzyści

Zasada działania rozrzutnika obornika polega na umieszczeniu obornika w maszynie, która następnie jest transportowana do miejsc rozrzutu. Maszyna jest zazwyczaj ciągnięta przez ciągnik i wyposażona w mechanizm umożliwiający rozrzucanie na dużym obszarze.

Korzyści wynikające z zastosowania rozrzutników obornika:

• Usprawnienie pracy: Szybkie i równomierne rozrzucanie obornika na dużych powierzchniach, co przekłada się na oszczędność czasu i wysiłku.
• Poprawa jakości gleby i plonów: Dzięki równomiernemu rozprowadzeniu obornika.
• Zwiększenie efektywności pracy: Poprawa jakości gleby i zwiększenie plonów.
• Wsparcie zrównoważonych praktyk rolniczych: Redukcja potrzeby stosowania nawozów chemicznych i promocja zdrowszego środowiska naturalnego.

W rolnictwie wykorzystuje się dużo większe rozrzutniki, zdolne pomieścić znaczne ilości nawozu. W zależności od konstrukcji, mogą one posiadać budowę jedno-, dwuosiową lub tandemową. Współczesne rozrzutniki obornika to jednostki hydrauliczne, napędzane wałem odbioru mocy. W trakcie pracy, adapter (zespół noży) obraca się, tnąc i rozrzucając nawóz. Dokładny wygląd i sposób montażu adaptera mogą się różnić w zależności od modelu.

Zastosowanie i wszechstronność

Rozrzutniki obornika mają szerokie zastosowanie, nie tylko do rozrzucania obornika, ale także kompostu, torfu czy świeżej masy roślinnej. Często wykorzystywane są również w leśnictwie i budownictwie. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep.

Nowoczesne rozwiązania w konstrukcjach rozrzutników

Obecnie producenci, zarówno zagraniczni, jak i krajowi, wprowadzają innowacyjne rozwiązania w konstrukcjach rozrzutników obornika. Nowoczesne rozrzutniki jednoosiowe charakteryzują się różnymi parametrami technicznymi, w tym wagą (od kilkuset kilogramów do kilku ton), zastosowaniem wytrzymałych materiałów, systemami regulacji rozrzutu oraz odpornością na warunki atmosferyczne.

Typy rozrzutników i ich charakterystyka

Rozrzutnik typu Tandem N-221 8T to maszyna często wybierana przez rolników ceniących sobie wysoką wydajność pracy. Konstrukcja cynkowana ogniowo, podłoga trapezowa wzmacniana o grubości 2,5 mm lub prosta o grubości 3 mm, gwarantuje niezawodność i trwałość przez wiele lat użytkowania. Do produkcji elementów przenośnika i adaptera zastosowano tylko wysokogatunkową stal, co zapewnia najwyższą jakość i bezawaryjność. Zastosowane zawieszenie typu tandem wykonane na resorach stalowych lub wahaczach gwarantuje najbardziej optymalne przeniesienie ciężaru na podłoże, eliminując nadmierne koleinowanie. Hydraulicznie unoszona ściana grodziowa oddziela ładunek w skrzyni ładunkowej od adaptera rozrzutnika. Po zastosowaniu dodatkowych nadstawek z tylną klapą hydrauliczną, pojemność skrzyni ładunkowej zwiększa się do 17 m³, co jest niespotykane na rynku w tej klasie ładowności i umożliwia wykorzystanie rozrzutnika jako wysokowydajnej samowyładowczej przyczepy objętościowej.

Jednoosiowy rozrzutnik N-221 jest zmodyfikowaną wersją rozrzutnika 6t na podwoziu typu TANDEM, przy zachowaniu takiej samej ramy i skrzyni. Całkowicie cynkowana ogniowo konstrukcja i podłoga o grubości 3 mm gwarantują niezawodność i trwałość przez wiele lat użytkowania. Do produkcji elementów przenośnika i adaptera zastosowano tylko wysokogatunkową stal, co gwarantuje najwyższą jakość i bezawaryjność. Maszyna dedykowana jest wszystkim gospodarstwom rolnym poszukującym sprawdzonych, wydajnych i trwałych maszyn. Hydraulicznie unoszona ściana grodziowa oddziela ładunek w skrzyni ładunkowej od adaptera rozrzutnika.

Solidna podstawa: układ jezdny

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep.

Tendencje w układach jezdnych

• W najnowszych konstrukcjach obserwuje się tendencję do ograniczania liczby osi. O ile jeszcze niedawno rozrzutniki o średniej ładowności dostępne były głównie z układem tandemowym, o tyle obecnie wśród największych firm dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym, podobnym do stosowanego w oponach ciągnikowych.
• Rozwiązanie z dużymi, pojedynczymi kołami ma dwie główne zalety:
  • Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika to z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
  • Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.

Mimo tych zalet, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne. Dodatkowo, układy tandemowe zapewniają wyższą stabilność jazdy, często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu. Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle.

Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci, jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Przestrzeń do wykorzystania: skrzynie ładunkowe

Skrzynie ładunkowe rozrzutników charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Trwałość maszyny zależy od jakości stali i grubości blachy.

Przykłady konstrukcji skrzyń ładunkowych:

• Metaltech RO 10 i 10+: Blacha o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze, wykonana ze stali Domex (ściany) i Hardox (podłoga).
• Brochard: Skrzynie wykonane ze stali Domex, z blachą o grubości 3 mm na ścianach i 4 mm na podłodze.
• Pronar N 161/2 Heros i Metal-Fach N280/2: Grubość ścian wynosi 3 mm. W modelu Metal-Fach N280/2 zastosowano podłogę z drewnianych desek, co ma być trwałym rozwiązaniem w agresywnym środowisku nawozów.

Tradycyjne skrzynie ładunkowe umożliwiają transport innych materiałów. Model Metal-Fach N280/2 wyróżnia się otwieranymi burtami, co pozwala na jego wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy. Pozostałe modele posiadają burty sztywne lub skrzynie skorupowe, które zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

Producenci zachęcają do wykorzystywania rozrzutników do różnorodnych zadań. Standardem jest zdejmowany adapter i możliwość dokupienia nadstawek, przydatnych przy transporcie materiałów objętościowych.

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości.

W większości modeli krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie co w tradycyjnych układach jezdnych, ze względu na głębokość skrzyni. Firma A-Lima-Bis zastosowała w modelach Evo Spreader 10 i Evo Spreader 12 skrzynię samonośną, do której przymocowane są koła. Pozwoliło to na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m, co ułatwia napełnianie maszyny za pomocą miniładowarek lub małych ciągników z ładowaczem czołowym. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m.

Duże koła umieszczone na zewnątrz skrzyni ładunkowej ograniczają miejsce podjazdu do niej, co może prowadzić do uszkodzenia krawędzi skrzyni podczas załadunku. Niektórzy producenci, jak Sipma i Pronar, stosują drewniane listwy na górnej krawędzi skrzyni, aby temu zapobiec.

Wewnątrz skrzyni: przenośnik i zabezpieczenia

Kluczowym elementem wyposażenia skrzyni ładunkowej jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości.

Zabezpieczenie przewożonego materiału:

• Zasuwy (ściana grodziowa): Płyta wsuwana między walce adaptera a skrzynię ładunkową, zabezpieczająca adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców. Zapobiega to przeciążeniom mechanizmu napędu. W przypadku braku zasuwy, przy pełnym załadowaniu, może dojść do zadziałania mechanizmów przeciwprzeciążeniowych lub przyspieszonego zużycia sprzęgła. Zasuwa chroni również przed gubieniem materiału podczas transportu. W modelach Metal-Fachu zasuwa wyposażona jest w gumowe pióro uszczelniające. Zasuwa, wysunięta do góry podczas pracy, chroni ciągnik przed odpryskami obornika.
• Osłony adaptera: Zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne (Metal-Fach), inni pełne osłony z blachy (Unia Group Tytan). Zewnętrzna osłona adaptera zapobiega gubieniu resztek obornika i chroni osoby postronne przed kontaktem z jego zębami.

Do każdego zastosowania: adapter rozrzutu

Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika. Wyróżniamy dwie główne kategorie adapterów: poziome i pionowe, z dalszym zróżnicowaniem w ich obrębie.

Typy adapterów:

• Adaptery poziome: Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego. Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m (np. Pronar N262 Herkules 12) i 12-24 m (Unia Group Apollo 14). Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.
• Adaptery pionowe: Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery Sipmy ze zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi 16 cm. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. W rozrzutnikach Brochard serii EV 2000 walce z nożami mają średnicę 100 cm, a w maszynach Joskin Ferti-CAP - 108 cm. Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, natomiast dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna.

Adaptery w N276 Falcon

Standardowo rozrzutnik wyposażony jest w pionowy adapter rozrzucający o szerokości 1,5 metra, z dwoma wirnikami i wymiennymi ostrzami ze stali HARDOX 450. Zapewnia to wysoką trwałość i odporność na zużycie. Szerokość rozrzutu wynosi do 12 metrów. Dolne talerze z łopatkami zapewniają równomierne rozprowadzanie materiału. Udoskonalona konstrukcja zmniejsza ryzyko zapychania.

Opcjonalnie dostępny jest adapter poziomy ZENI z dwiema tarczami i poziomymi ostrzami, idealny do rozdrabniania przefermentowanego obornika, zapewniający szerokość rozrzutu do 12 metrów.

Wymagania mocy dla ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum.

Przykładowe zapotrzebowanie na moc:

• Najmniejsze zapotrzebowanie mocy deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym.
• Joskin Tornado 3 (12 t): Minimalne zapotrzebowanie mocy wynosi 120 KM.
• Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami: Wymaga ciągnika o mocy co najmniej 130 KM. 10-tonowa odmiana potrzebuje o 10 KM mniej.

Wiele zależy od warunków panujących na polu.

Przydatne dodatki: wyposażenie opcjonalne

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego.

Warto dopłacić za:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe: Zwykle szersze, ale znacznie droższe.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.

Wszyscy producenci oferują możliwość założenia innych niż standardowe kół, zazwyczaj szerszych i droższych.

Wyposażenie dodatkowe dla N276 Falcon

• Nadstawa siatkowa 400 mm
• Nadstawa siatkowa 600 mm
• Deflektory hydrauliczne z możliwością regulacji do adaptera pionowego 1,5 m i 2 m - 2 szt. (dopłata)
• Podwójny przegub otwierania klapy tylnej
• Dyszel amortyzowany hydraulicznie
• Stopka nożycowa - N276/1, N276
• Oko dyszla Ø40, Oko dyszla obrotowe Ø50, Oko dyszla kulowe K80
• Koła 580/70 R38 - 2 szt. - N276/1, N276
• Koła 650/75R32 - 2 szt.

Sterowanie i systemy

Sterowanie w N276 Falcon

Rozrzutniki N276 Falcon posiadają hydrauliczną zasuwę skrzyni ładunkowej. Standardowo montowana jest siatkowa osłona adaptera i boczne blachy ograniczające wyrzut boczny.

Modele Falcon (6t i 8t) oferują elektroniczne sterowanie podłogą za pomocą panelu w kabinie ciągnika, z przyciskami „+/-” do regulacji prędkości przenośnika. W standardzie znajduje się system sterowania podłogą za pomocą pokrętła, zapewniający płynne dostosowanie prędkości przenośnika.

Zaawansowane systemy sterowania

• System MF-S-Control w wersji DigiDevice: Umożliwia precyzyjne nawożenie, optymalizację kosztów, tworzenie i analizę danych dotyczących plonów.
• System MF-S-Control w wersji ISOBUS: To zaawansowane narzędzie Rolnictwa 4.0, umożliwiające zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby. Zapewnia dwukierunkową wymianę danych w czasie rzeczywistym, monitorowanie i kontrolę dawki, automatyczne wyłączanie taśmy oraz dostosowanie pracy do prędkości maszyny. Posiada certyfikat zgodności AEF.

Rozrzutnik N276 FALCON i Falcon Premium

N276 FALCON to rozrzutnik zaprojektowany z myślą o wymagających użytkownikach. Modele N276 (6 t i 8 t) wyposażono w mechaniczne podpory. Rozrzutnik posiada nowoczesną, skorupową i wąską skrzynię ładunkową, umożliwiającą precyzyjne rozprowadzanie materiału.

Konstrukcja oparta jest na wytrzymałym, jedno-rzędowym przenośniku podłogowym łańcuchowym (łańcuch NK14 o zrywalności 21 ton), co zapewnia niezawodność i długowieczność. Napinanie łańcucha odbywa się poprzez przesuwanie wałka z łożyskiem samonastawnym w bocznych prowadnicach, z podwójnym mocowaniem śrub.

Standardowe wyposażenie obejmuje składaną drabinkę po lewej stronie skrzyni oraz wewnętrzną drabinkę ułatwiającą obserwację i bezpieczne wejście do wnętrza. Rozrzutnik posiada standardową nadstawkę przednią. Opcjonalne boczne nadstawy siatkowe (400 mm lub 600 mm) zwiększają pojemność skrzyni.

Wersje Falcon Premium (10t, 12t, 14t) wyposażone są w:

• Wskaźnik podnoszenia zasuwy.
• Robocze oświetlenie (jeden szperacz wewnątrz skorupy, dwa z tyłu przy adapterze), zapewniające widoczność podczas załadunku i rozładunku.

tags: #rozrzutnik #typ #221 #rok #1961