Rozrzutniki obornika z amortyzacją hydrauliczną: przegląd i rozwiązania rynkowe

Współczesne rolnictwo stawia przed maszynami rolniczymi wysokie wymagania, zarówno pod względem wydajności, jak i komfortu pracy oraz trwałości. Rozrzutniki obornika, będące kluczowym elementem w nawożeniu organicznym, również ewoluują, oferując coraz bardziej zaawansowane rozwiązania konstrukcyjne. Jednym z nich jest amortyzacja hydrauliczna, która znacząco wpływa na komfort, stabilność i efektywność pracy maszyny.

Konstrukcja i ewolucja rozrzutników

Na trwałość rozrzutnika bardzo duży wpływ mają użyte materiały. Wszyscy producenci zapewniają o ich wysokiej jakości, ale zazwyczaj niechętnie dzielą się informacjami np. na temat użytych materiałów. Do danych, które udostępniają, należy grubość użytej blachy do budowy skrzyni ładunkowej. Najczęściej ma ona 3 mm w przypadku ścian i 4 mm dla podłogi. Tak jest np. we wszystkich modelach Brocharda, które są dostępne w wersjach o ładowności od 8 do 27 t. Podobną grubość blachy mają 12- i 14-tonowe rozrzutniki Pronaru. Z kolei szerokoskrzyniowy model 10-tonowy tego producenta (N162/2) oba te elementy ma wykonane z materiału o grubości 3 mm, a wąskoskrzyniowy NV161 niezależnie od ładowności, która może wynosić od 6,75 do 14 t, zarówno podłogę, jak i ściany ma 4-milimetrowe. Taką grubość ścian mają też rozrzutniki Metaltech.

Samonośna konstrukcja

W ostatnich latach sporym zmianom uległa koncepcja budowy podstawowych elementów rozrzutników, takich jak rama, skrzynia ładunkowa i układ jezdny. Elementem scalającym rozrzutnik, tak jak większość maszyn, jest rama. Przymocowane do niej są elementy układu jezdnego i skrzynia ładunkowa, dlatego jej trwałość pozwala na ewentualny remont rozrzutnika i wymianę różnych części do niej przymocowanych. Rama zwykle jest wykonana ze stalowych profili prostokątnych i raczej trudno zarzucić któremuś producentowi zbyt delikatne jej wykonanie.

Jednak nie wszystkie rozrzutniki posiadają ramę. W takim przypadku jej rolę przejmuje skrzynia ładunkowa, która pełni także funkcję nośną. Dlatego musi być ona wykonana solidniej niż w przypadku, gdy jest mocowana na ramie. Brak ramy może skutkować też innymi konsekwencjami. Po pierwsze, taka konstrukcja upraszcza budowę maszyny, co teoretycznie powinno wpłynąć na jej niższą masę i cenę. Patrząc jednak na dane techniczne, trudno dostrzec tę zależność. Po drugie, skrzynia ładunkowa znajduje się niżej, co poprawia stabilność i obniża krawędź załadunku. To ostatnie ma znaczenie szczególnie przy użyciu do napełniania rozrzutnika miniładowarki albo małego ciągnika z ładowaczem czołowym. Konstrukcję samonośną mają m.in. rozrzutniki serii Bergmann Xpert, gdzie podwozie zostało zintegrowane z dyszlem zaczepowym bez zastosowania dodatkowej ramy nośnej. Firma Metaltech również proponuje nowe rozwiązania w produkowanych rozrzutnikach obornika, gdzie nadwozie samonośne osadzone jest na kołach o dużej średnicy, co zapewnia zwartą budowę, dobrą stabilność, obniżoną masę i zwrotność.

Rodzaje skrzyń ładunkowych

Dostępne są dwa główne rodzaje skrzyń ładunkowych: tradycyjne, szerokie skrzynie oraz wersje wąskie. Te pierwsze cechuje przede wszystkim uniwersalność - pozwalają na łatwiejsze zamienienie rozrzutnika w przyczepę objętościową, a w przypadku niektórych mniejszych modeli także na otwieranie burt, np. w 6-tonowym Pronarze N161 czy trzech wersjach (6, 8 i 10 t ładowności) rozrzutnika N-280 z Metal-Fachu. W przypadku skrzyń wąskich, mniejszą szerokość muszą kompensować pozostałe wymiary. W związku z tym, mimo niżej umieszczonej podłogi, krawędź załadunku znajduje się zazwyczaj wyżej niż w maszynach wyposażonych w szeroką skrzynię. Przykładowo: w 10-tonowym rozrzutniku RO 10 z Metaltechu znajduje się ona na wysokości 2,53 m, a w Apollo 13 Premium z Unii na wysokości 2,96 m. Dla porównania górna krawędź burty w szerokoskrzyniowym N280/2 z Metal-Fachu znajduje się na wysokości 2,35 m, a w Tytanie 13 TD Premium z Unii mającym także szeroką skrzynię - na wysokości 2,65 m. Od tej reguły są jednak wyjątki, np. szerokoskrzyniowy Ferti-Cap zmusza operatora do podniesienia łyżki ładowacza o 16 cm. Jedne z najniższych krawędzi załadunku spośród wszystkich prezentowanych modeli mają również rozrzutniki wąskoskrzyniowe Pichon.

Skrzynie można też podzielić ze względu na typ budowy, a konkretnie połączenie jej elementów. Najbardziej zyskująca popularność budowa skorupowa zapewnia większą wytrzymałość i szczelność od pozostałych wersji. Zmniejsza również liczbę trudnych do wyczyszczenia miejsc, które są jednocześnie podatne na powstawanie korozji. To wszystko powinno wpłynąć na jej wysoką trwałość. Oczywistą wadą jest mała uniwersalność rozrzutnika wyposażonego w taką skrzynię ze względu na utrudniony dostęp do niej z boku. Budowa skorupowa jest najczęściej związana z wąskimi skrzyniami. Wśród ich szerokich odpowiedników jest ona rzadziej spotykana, najczęściej w największych maszynach.

Skrzynia burtowa pozwala na bardziej różnorodne wykorzystanie rozrzutnika. Umożliwia otwarcie jej boków oraz zróżnicowanie materiałów stosowanych do jej budowy. Jest to wykorzystywane m.in. w rozrzutniku N280/2 z Metal-Fachu, w którym podłoga skrzyni ładunkowej jest wykonana z drewna. Na uniwersalność rozrzutnika wpływają także możliwość zastosowania nadstawek i demontaż adaptera. Z tym ostatnim nie ma problemu w żadnym modelu, ale fabrycznymi nadstawkami może pochwalić się jedynie część producentów. Należą do nich: Alima-Bis, Joskin, Metal-Fach, Pichon oraz Unia Group. Ciekawostką jest proponowana przez Unię nadstawka objętościowa.

Pomimo specyficznej budowy, skrzynia ładunkowa rozrzutnika RO firmy Metaltech ma konstrukcję zapewniającą dużą ładowność. Zależnie od modelu, przy wysokości skrzyni w zakresie od 1100 do 1400 mm, może ona pomieścić ładunek o objętości od 8 do 16 m³ w wersji podstawowej (bez nadstaw), istnieje możliwość dołożenia nadstaw o wysokości 350 mm. Zaletą rozrzutnika jest także jego wytrzymałość, która wynika z zastosowanego materiału na poszycie ścian oraz sposób ich wyprofilowania. Blachy Strenx® w porównaniu do stali standardowej oferują większą wytrzymałość. Profilowanie zostało poprawione, aby umożliwić lepszy przesuw materiału w stronę wałków adaptera.

Zabezpieczenie antykorozyjne

Solidne zabezpieczenie antykorozyjne ma duży wpływ na możliwość długiej eksploatacji maszyny. Bez wątpienia takim jest ocynk. Standardowo wszystkie elementy nieruchome mają w ten sposób zabezpieczone rozrzutniki Pichon. Opcjonalnie cynkowanie swoich maszyn oferuje Joskin i Alima-Bis. W przypadku 10-tonowego rozrzutnika Evo Spreader 10 polskiego producenta trzeba za to dopłacić ok. 15 tys. zł.

Układ jezdny i amortyzacja

Na komfort pracy w szczególności ma wpływ odpowiednio dobrany układ jezdny oraz amortyzacja dyszla. Zawieszenie standardowo posiada regulację, która umożliwia dopasowanie środka ciężkości w zależności od rodzaju przewożonego materiału, jego masy, współpracującego ciągnika oraz ukształtowania terenu.

Amortyzacja hydrauliczna osi

Jednym z kluczowych innowacji w rozrzutnikach obornika jest zastosowanie amortyzacji hydraulicznej. Większe warianty, w tym Bergmann Xpert 5.24 i 6.34, oferowane były z hydrauliczną amortyzacją osi. W rozrzutnikach o mniejszej ładowności zawieszenie dyszla opiera się na resorach piórowych z dodatkowymi odbojami, a przy większych tonażowo rozrzutnikach zawieszenie dyszla jest hydrauliczne. Zapewnia to lepsze tłumienie wstrząsów, łatwiejszą kontrolę pracy, dzięki czemu praca z rozrzutnikiem jest bardziej komfortowa. Amortyzacja hydrauliczna przekłada się na bardziej równomierny rozrzut. Solidny rozrzutnik mimo pracy w niesprzyjającym środowisku może posłużyć długie lata.

Większość producentów oferuje rozrzutniki zarówno z tradycyjnym podwoziem typu tandem, jak i wersje jednoosiowe z dużymi kołami. Zaletą konstrukcji typu tandem jest niewielka średnica kół, które mogą zmieścić się pod skrzynią, nie ograniczając jej szerokości. Modele te standardowo mają amortyzację osi, co zapewnia większą stabilność jazdy podczas przejazdów transportowych. W maszynach jednoosiowych producenci oferują zamiast tego amortyzowany dyszel. Podobnie jak przy kołach w rozrzutnikach na tandemie amortyzacja dyszla również realizowana jest przez resor piórowy. W rozrzutnikach Metaltech, Metal-Fach oraz Joskin dyszel jest wyposażony w poprzeczny resor paraboliczny. Natomiast w maszynach Brocharda, Pichona i Unii do zmniejszania przeciążeń również został wykorzystany resor piórowy, ale ustawiony wzdłużenie i pozbawiony typowego, łukowatego wygięcia. Pozwala to wyginać się mu zarówno w górę i w dół.

Skrętne osie i ogumienie

W przypadku rozrzutników z układem jezdnym typu tandem występuje problem ze spychaniem ziemi podczas ostrych manewrów. Zaradzić można temu, wybierając z listy wyposażenia dodatkowego skrętne osie. Niestety, tylko niektórzy producenci je oferują, m.in. Brochard, Joskin i Unia Group. Powyższego problemu nie mają rozrzutniki z pojedynczą osią, co pozytywnie powinno także wpłynąć na ich trwałość ze względu na brak naprężeń z tym związanych. Dodatkowo dzięki dużym kołom, które mają mniejsze opory toczenia, maszyny takie potrzebują o 10-15 proc. mniej mocy niezbędnej do uciągu.

Producenci udostępniają różne wersje ogumienia, np. w Metal-Fachu N274 zakładane w podstawowej wersji opony 600/55-26,5 można zastąpić ogumieniem 650/65-30,5. Szerokie ogumienie, mimo że bardzo pożądane na polu, w czasie przejazdów po drogach publicznych może być problemem ze względu na zwiększanie przez nie szerokości maszyny. Ciekawostką w przypadku układu jezdnego jest przestawna oś jezdna oferowana przez Metaltech w maszynach RO. W zależności od modelu rozrzutniki Xpert pracują na ogumieniu od 800/45 R26.5 do 750/60 R30.5.

Adaptery rozrzucające i systemy kontroli

Jakość pracy rozrzutnika zależy głównie od adaptera rozrzutu. Rozrzutniki w wersji standardowej wyposażone są w adaptery z pionowymi wałkami rozrzucającymi. Każdy adapter standardowo ma zamontowany stół poprawiający jakość i równomierność rozrzutu dla sypkich materiałów. Niepewna sytuacja na rynku zachodnim związana z COVID-19 i brak ciągłości dostaw od partnerów zmusiła firmę Metaltech na wdrożenie własnej linii produkcyjnej adapterów rozrzucających. Są to adaptery o giętych zwojach zapewniających dokładne rozdrabnianie oraz większą szerokość rozrzutu. Użyta wysokogatunkowa stal do produkcji adapterów zapewnia bardzo dużą wytrzymałość. Zwoje zakończone są wymiennymi nożami ze stali Hardox® o grubości 10 mm. Adapter wyposażony jest w centralne smarowanie łożysk górnych.

Typy adapterów

1. Dwuwalcowe pionowe: Obecnie najpopularniejsze, idealnie współpracują z wąskimi skrzyniami, chociaż czasami są montowane także na końcu szerokich skrzyń, np. w modelu Joskin Ferti-Cap. Ich zaletą jest przede wszystkim uniwersalność, dzięki której można je wykorzystywać przy nawożeniu zarówno obornikiem, jak i kompostem, torfem czy wapnem. Mają one dużą średnicę walców, co przyczynia się do uzyskania znaczącej szerokości roboczej - zwykle jest to ok. 10 m, ale np. w rozrzutnikach Joskin Ferti-Space oraz Pichon o ładowności od 16 do 20 m³ sięga ona 12 m.
2. Hybrydowe: Jeszcze większą szerokość rozrzutu - zwykle do ok. 24 m - mają adaptery hybrydowe. Składają się one z dwóch poziomych walców obudowanych osłoną, których rolą jest rozluźnianie materiału, oraz z dwóch tarcz rozrzucających. Konstrukcja ta ma dość uniwersalne zastosowanie. Nie nadaje się jedynie do rozprowadzania materiałów włóknistych, np. obornika bydlęcego z dużym udziałem słomy. Seria Bergmann Xpert została wyposażona w adapter z poziomymi walcami rozdrabniającymi oraz dwoma talerzami rozrzucającymi o średnicy 1100 mm. Każdy talerz posiadał sześć łopatek wykonanych ze stali Hardox.
3. Czterowalcowe pionowe: Szerokoskrzyniowe rozrzutniki występują też z adapterami pionowymi zbudowanymi z czterech walców. Taką konstrukcję mają m.in. różne wersje maszyn Metal-Fach N267 i N280 oraz Pronar N162/2. Adaptery czterowalcowe polecane są do rozrzucania obornika, zwłaszcza z dużym udziałem słomy. Ich wadą jest gorsza praca z drobnym materiałem, np. wapnem.

Mechanizm rozrzucający w rozrzutniku obornika napędzany jest przez WOM, możliwość pracy od 540 obr/min. do 1000 obr/min. Duża średnica wałków pozwala na równomierne rozrzucanie nawozu. W dolnej części wałków znajdują się talerze do rozrzutu wapna, pomiotu kurzego.

Zasuwa oddzielająca

Jednym z elementów, za które również zwykle trzeba dopłacić, jest zasuwa oddzielająca wnętrze skrzyni ładunkowej od adaptera. Zapobiega ona gubieniu przewożonego materiału oraz przeciążeniom układu napędowego adaptera podczas jego uruchamiania, co przyczynia się do dłuższego okresu bezawaryjnej eksploatacji maszyny. Ceny zasuw na listach opcji zaczynają się od ok. 4000 zł.

Systemy kontroli dawki i rolnictwo precyzyjne

Skrzynie rozrzutników są opróżniane za pomocą przenośników łańcuchowo-listwowych. Dzięki standardowo stosowanemu przez producentów napędowi hydraulicznemu posiadają one bezstopniową regulację prędkości posuwu, a tym samym bezstopniową regulację dawki nawożenia. W porównaniu do serii TSW w rozrzutnikach Bergmann Xpert zmieniono system kontroli dawki. Producent wprowadził automatykę regulacji opartą na układzie wagowym, współpracującą z przenośnikiem podłogowym.

Niektórzy producenci, jak Alima-Bis, Brochard, Pichon, Joskin czy Metaltech, za dopłatą wyposażają swoje rozrzutniki w wagę i sterowanie elektroniczne, co pozwala m.in. na automatyczne dostosowywanie dawki nawożenia do zadanej wartości, co jest kluczowe dla rolnictwa precyzyjnego. W ofercie przewidziano również przygotowanie do systemów rolnictwa precyzyjnego, w tym obsługę ISOBUS.

Przykłady modeli i ich cechy

Seria Bergmann Xpert została pokazana publicznie podczas targów Agritechnica w Hanowerze, gdzie producent prezentował model Xpert 6.34 jako największy wariant w nowej rodzinie. Nowa seria została zaprojektowana jako bardziej uniwersalna, zarówno pod względem ładowności, jak i konfiguracji podwozia. Najważniejszą zmianą konstrukcyjną w serii Xpert było przejście na budowę samonośną. Podwozie zostało zintegrowane z dyszlem zaczepowym bez zastosowania dodatkowej ramy nośnej. Dopuszczalna masa całkowita rozrzutników Xpert sięga od 13 do 34 t, a maksymalna pojemność skrzyni ładunkowej - w zależności od wariantu - dochodzi do 34 m³. Producent nie opublikował oficjalnych cen detalicznych nowej serii. W internecie pojawiła się jednak ogłoszenie dotyczące modelu Bergmann Xpert 5.24, w której rozrzutnik był wyceniany na poziomie około 160-170 tys. euro netto, w zależności od konfiguracji.

EUROMILK BUFFALO RX 1850 HD+ to nowoczesny rozrzutnik obornika o pojemności 18 m³, zaprojektowany z myślą o średnich i dużych gospodarstwach rolnych oczekujących wysokiej wydajności, trwałości oraz uniwersalności zastosowań. Zdejmowany adapter rozrzucający typ 50: wykonany ze stali S355J2+N, masa adaptera: 1 150 kg, prędkość wałków: 480 obr./min, wałki Ø 324 mm, grubość ścianek 7,1 mm, noże tnące HARDOX 12 mm - 28 sztuk.

Rozrzutnik obornika naszej firmy pozwala zastąpić dwie maszyny w gospodarstwie: rozrzutnik nawozów organicznych i rozrzutnik wapna. Rozrzutnik jest rozładowywany metodą przemieszczania przedniej ścianki oraz części podłogi.

Podsumowanie

Rodzimi producenci nie ustępują w zakresie rozwiązań czołowym światowym markom, na równi z nimi walcząc o miejsce w gospodarstwie polskiego rolnika. Wybór konkretnego modelu zależy przede wszystkim od sposobu wykorzystania go. Jeśli chcemy kupić uniwersalną maszynę, lepiej zdecydować się na model szerokoskrzyniowy z dwuwalcowym adapterem. Jeśli jednak priorytetem jest stabilność, komfort pracy i precyzja, szczególnie przy dużych tonażach i w trudnym terenie, rozrzutnik z amortyzacją hydrauliczną staje się inwestycją, która szybko się zwraca poprzez zwiększoną wydajność i mniejsze obciążenie ciągnika oraz operatora.

tags: #rozrzutnik #z #amortyzacja #hydraulicznym