W obliczu rosnącego zainteresowania nowymi gatunkami roślin owocowych, takimi jak żurawina czy borówka brusznica, pojawia się szansa na rozwój nowych plantacji w Polsce. Po sukcesie uprawy borówki wysokiej, plantacje żurawinowe również mogą zyskać na popularności.
Charakterystyka żurawiny
Żurawina to wieloletnia, niska krzewinka należąca do rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Jest blisko spokrewniona z borówką, a czasem wydzielana jest w osobny podrodzaj Oxycoccus. Owoce żurawiny, choć kwaśne i nie nadające się do spożycia na surowo, są cenione po przetworzeniu.
Roślina ta w stanie dzikim występuje na kontynentach Europy, Azji i Ameryki Północnej. W uprawie towarowej wykorzystuje się gatunek pochodzący z Ameryki Północnej ze względu na większe owoce oraz tworzenie długich pędów wegetatywnych, co ułatwia zmechanizowany zbiór owoców.
Odmiany żurawiny
Wybór odpowiedniej odmiany jest kluczowy dla sukcesu uprawy. Oto niektóre z nich, z uwzględnieniem ich cech charakterystycznych:
Odmiany wczesne i średnio późne
- ’Ben Leer’: odmiana wczesna, bardzo plenna, o średnio silnym wzroście i średniej wielkości, ciemnozielonych liściach.
- ’Stevens’: odmiana średnio późna, plenna lub bardzo plenna, o silnym wzroście i dużych, zielonkawych liściach. Owoce są średniej wielkości i drobne, kulisto-owalne, intensywnie czerwone, ze skórką przechodzącą w prawie czarną.
- ’Searles’: odmiana średnio późna, plenna, o owocach najwyżej średniej wielkości.
Odmiany późne
- ’Pilgrim’: odmiana późna, bardzo plenna, o silnym wzroście, grubych, niezbyt licznych pędach wegetatywnych i intensywnie zielonych liściach.
- ’Howes’: odmiana późna, średnio plenna, o czerwonych owocach średniej wielkości. Charakteryzuje się kulistymi, błyszczącymi, średniej wielkości czerwonymi owocami, które dobrze znoszą dłuższe przechowywanie.
- ’McFarlin’: odmiana późna, rodząca podłużne, ciemnoczerwone owoce, które są jednak krótkotrwałe i tracą na wyglądzie podczas dłuższego przechowywania.
Odmiany o intensywnej barwie owoców
- ’Earli Black’: odmiana uprawiana w USA, o bardzo intensywnej ciemnoczerwonej, błyszczącej skórce. Obecnie nie jest rozpowszechniana z powodu drobnych owoców.
Rozmnażanie żurawiny
Charakterystyczną cechą żurawiny jest łatwość wytwarzania korzeni na każdej części pędów po zetknięciu się z wilgotnym i kwaśnym podłożem. Szkółkarzy może zainteresować metoda rozmnażania polegająca na produkcji dużej liczby pędów wegetatywnych, ich wycinaniu i sporządzaniu sadzonek.
Żurawina nie zrzuca liści na zimę, a najlepszym okresem do jej rozmnażania jest późna jesień, zima lub przedwiośnie, gdy pędy nie rosną. Najpierw należy założyć matecznik, najlepiej na osłoniętym, niepodmokłym terenie, wolnym od chwastów trwałych.
Metody sadzenia sadzonek
Rośliny w mateczniku należy posadzić w rozstawie 50 x 50 cm, a nawet 50 x 80 cm, co sprzyja tworzeniu długich pędów wegetatywnych, przydatnych na sadzonki.
Sadzonkowanie
Najlepszym terminem na sadzonkowanie jest koniec zimy i przedwiośnie. Sadzonki sporządza się z pędów przechowywanych w chłodnym pomieszczeniu w wilgotnym mchu. Na zagonach polowych sadzonkuje się na przedwiośniu, gdy podłoże jest rozmarznięte. Pędy należy pociąć na 5-6-cm odcinki i umieszczać w podłożu tak, aby pąki liściowe były skierowane ku górze.
Przed umieszczeniem sadzonek w podłożu należy w dolnej części (na długości około 3-4 cm) oberwać liście, pozostawiając tylko te, które znajdą się nad powierzchnią.
Sadzonki można ukorzeniać na zagonach polowych w rozstawie 4 x 5-6 cm lub większym. Można również wykorzystać zimne lub ogrzewane tunele foliowe albo szklarnie. Bezpośrednie sadzonkowanie do doniczek, w których rośliny pozostaną do czasu posadzenia na plantacji, również jest możliwe.
Przy rozmnażaniu żurawiny nie ma potrzeby stosowania substancji wzrostowych. Wystarczy zapewnić torf o odpowiednim pH (3,0-4,0), dostarczać wodę i po ukorzenieniu słabo nawozić rośliny azotem. Podłoże nie może być zbyt wilgotne.
Warunki glebowe i nawożenie
Żurawina jest rośliną przystosowaną do ubogich, bagiennych gleb, wymagającą podłoża o bardzo niskim pH, optymalnie w zakresie 3,5-4,0. Najlepiej sprawdzają się gleby kwaśne, wilgotne, torfowe lub pobagienne, ale roślina poradzi sobie również na glebach piaszczystych.
Kluczowe jest zapewnienie odpowiedniego poziomu wilgotności, ponieważ żurawina ma płytki system korzeniowy i źle znosi przesuszenie. Jednocześnie doskonale toleruje okresowe zalanie, zwłaszcza zimą i wiosną, co chroni ją przed mrozem.
Nawożenie powinno być umiarkowane, podobnie jak w przypadku borówki wysokiej, z użyciem nawozów wieloskładnikowych o kwaśnym odczynie, stosowanych od maja do lipca. Nadmierne nawożenie może zaszkodzić roślinie.
- Azot: 60-80 kg N/ha, najlepiej w formie siarczanu amonowego.
- Potas: w przypadku stosowania torfu wysokiego, wskazane jest dodatkowe nawożenie siarczanem potasu.
- Fosfor: zaleca się superfosfat.
Ważne jest również zapewnienie roślinom miejsca nasłonecznionego i osłoniętego od wiatrów, co ma wpływ na wybarwienie owoców.
Pielęgnacja i ochrona
Podstawowe zabiegi pielęgnacyjne obejmują niszczenie chwastów i odpowiednie podlewanie. W przypadku matecznej plantacji zaleca się umiarkowane nawożenie siarczanem amonowym.
Żurawina jest odporna na mrozy, zwłaszcza pod okrywą śnieżną. W bezśnieżne zimy może przemarzać, dlatego na profesjonalnych plantacjach stosuje się zimowe zalewanie.
Najczęstsze choroby żurawiny wynikają z zbyt wysokiego pH gleby, nadmiernego nawożenia lub podlewania twardą wodą.
Rośliny można odmłodzić przez przycinanie wiosenne „na jeża”. Po kilku latach od posadzenia płożące pędy mogą osiągać znaczną długość.
Zastosowanie żurawiny
Owoce żurawiny mają właściwości lecznicze. Są pomocne w leczeniu zakażeń układu moczowego, anginy, gorączki i mogą zapobiegać chorobom nowotworowym. Wzmacniają pracę organizmu.
Żurawina jest również rośliną miododajną i odporną na choroby, co czyni ją doskonałym wyborem do uprawy ekologicznej.
Sadzarki do rozsady
Produkcja warzyw z rozsady jest popularnym rozwiązaniem, a do precyzyjnego wysadzania roślin na dużych powierzchniach wykorzystuje się specjalistyczne sadzarki. Maszyny te mogą być półautomatyczne i różnią się zespołami wysadzającymi.
Sadzarki tarczowe (talerzowe)
Stosowane do wysadzania rozsady z odkrytym systemem korzeniowym, np. kapusty, sałaty, pomidorów, truskawek. Składają się z redlic żłobiących bruzdy, tarcz wysadzających i kółek ugniatających. Pracownik wkłada sadzonkę między obracające się tarcze, które przenoszą ją do bruzdy.
Sadzarki chwytakowe
Przeznaczone do wysadzania rozsady rwanej oraz innych ukorzenionych i nieukorzenionych sadzonek. Wyposażone są w niezależne sekcje z chwytakami, które pobierają sadzonki i umieszczają je w glebie. Mogą wysadzać sadzonki w kostkach torfu.
Sadzarki karuzelowe
Przeznaczone do sadzonek uprawianych w paletach wielokomórkowych. Charakteryzują się dokładnością i szybkością sadzenia. Posiadają karuzelę z metalowymi kubkami, do których pracownik wkłada rośliny. Są szybsze od sadzarek chwytakowych i polecane do wysadzania rozsady z bryłką korzeniową.
Sadzarki kubełkowe
Wykorzystywane do wysadzania rozsady z palet wielokomórkowych. Elementem roboczym są obracające się tarcze z luźno zawieszonymi kubeczkami. Pracownicy umieszczają sadzonki w kubeczkach, które następnie wbijają się w glebę.