Wielu przedsiębiorców, niekoniecznie prowadzących firmy transportowe, dostrzega potrzebę przewozu osób lub rzeczy na własne potrzeby. Taki niezarobkowy przewóz funkcjonuje zazwyczaj jako dodatek do głównej działalności firmy. Aby go realizować zgodnie z prawem, należy spełnić szereg określonych wymagań i dopełnić niezbędnych formalności.
Czym jest transport na potrzeby własne?
Transport na potrzeby własne to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych, przeznaczony do krajowego lub międzynarodowego przewozu ludzi bądź rzeczy, wykonywany jako dodatek do głównej działalności gospodarczej. Nie ma znaczenia, czy pojazd jest załadowany, czy pusty, ani czy znajdują się w nim pasażerowie. Kluczowe jest spełnienie kilku warunków, aby przewóz mógł być uznany za transport na potrzeby własne:
- Przedsiębiorca musi posiadać tytuł prawny do wykorzystywanych pojazdów.
- Pojazdy są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników.
- Przejazd nie jest realizowany w ramach głównej działalności w zakresie usług turystycznych.
- Przedsiębiorca ma prawo dysponowania przewożonymi rzeczami i przewozi je z siedziby firmy lub do siedziby firmy na własne potrzeby.
- Przedsiębiorca przewozi pracowników lub ich rodziny.
Przepisy regulujące transport na potrzeby własne
Nawet przewożąc osoby lub rzeczy na potrzeby własne, przedsiębiorcy podlegają Ustawie o Transporcie Drogowym z dnia 6 września 2001 roku. Ten akt prawny reguluje wszystkie kwestie związane z transportem drogowym, w tym również z niezarobkowym przewozem drogowym.
Zaświadczenie na przewozy drogowe
Jeżeli niezarobkowy przewóz jest realizowany pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, przepisy zobowiązują przedsiębiorcę do uzyskania stosownego zaświadczenia. Ma ono na celu potwierdzenie zgłoszenia takiego przewozu jako dodatku do podstawowej działalności, zgodnie z art. 33 Ustawy o Transporcie Drogowym.
Dodatkowo, w każdym zgłoszonym pojeździe, przez cały czas trwania przewozu, powinien znajdować się wypis z zaświadczenia.
Kiedy przepisy ustawy nie mają zastosowania?
Istnieją okoliczności, w których przepisy Ustawy o Transporcie Drogowym nie mają zastosowania do przewozów na potrzeby własne:
- Nieodpłatny przewóz osób, jeśli realizowany jest pojazdem lub zespołem pojazdów przeznaczonych konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą.
- Nieodpłatny przewóz rzeczy realizowany samochodem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony.
Niezbędne formalności i procedura uzyskania zaświadczenia
Aby uzyskać wymagane zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne w krajowym transporcie drogowym, należy złożyć wniosek do starosty właściwego dla siedziby firmy. W przypadku transportu międzynarodowego, zaświadczeniem zajmuje się Główny Inspektor Transportu Drogowego.
Wymagane dokumenty
Do wniosku o wydanie zaświadczenia należy dołączyć następujące dokumenty:
- Wniosek o wydanie zaświadczenia.
- Oświadczenie o zobowiązaniu się do zatrudnienia kierowcy lub kierowców spełniających warunki określone w art. 6 ust. Ustawy o Transporcie Drogowym.
- Zaświadczenie o niekaralności.
- Wykaz pojazdów samochodowych, którymi zamierza się realizować przewozy.
- Dowód wpłaty za uiszczenie opłat administracyjnych.
W dokumencie oświadczenia należy potwierdzić zamiar zatrudnienia kierowców spełniających określone warunki, w tym m.in. niekaralność prawomocnym wyrokiem za przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, a także za nieudzielanie innej osobie środka odurzającego celem osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.
Opłaty
Opłatę za wydanie zaświadczenia należy wpłacić na konto starostwa, w którym składany jest wniosek. Jeśli przedsiębiorca działa przez pełnomocnika, musi również uiścić opłatę za pełnomocnictwo na konto urzędu miasta lub gminy, właściwego dla siedziby starostwa. Numer konta można znaleźć na stronie internetowej danego urzędu.
Terminy i korekty
Jeśli wniosek o wydanie zaświadczenia zawiera braki formalne, urząd wezwie przedsiębiorcę do ich poprawienia. Na korekty będzie co najmniej 7 dni. Zaświadczenie na przewozy drogowe na potrzeby własne jest ważne bezterminowo.
W przypadku zmiany danych firmy lub innych informacji podanych we wniosku, należy złożyć do starostwa wniosek o zmianę zaświadczenia.
W razie niezadowolenia z decyzji, przysługuje prawo do odwołania w ciągu 14 dni od dnia jej otrzymania. Można również zrezygnować ze składania odwołania.
Nieważność zaświadczenia
W przypadku wykonywania przewozu niezgodnie z wydanym zaświadczeniem, starosta stwierdzi jego nieważność w drodze decyzji.
Jeśli przedsiębiorca zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej lub przewozu drogowego, musi przechowywać dokumenty i inne nośniki informacji przez okres jednego roku od dnia zaprzestania przewozu drogowego.
Wymagania dla kierowców
Transport na potrzeby własne, podobnie jak każdy inny przewóz, podlega stosownym regulacjom. Przedsiębiorca może samodzielnie realizować przewóz lub zatrudnić kierowcę, który spełnia następujące warunki:
- Ma ukończone 21 lat.
- Posiada stosowne uprawnienia do kierowania pojazdem.
- Ukończył szkolenie okresowe lub kwalifikację wstępną (lub wstępną przyspieszoną) i uzyskał wpis kodu 95 do prawa jazdy.
- Nie ma przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.
Czas pracy kierowcy i tachograf w przewozach niezarobkowych
Obowiązek przestrzegania norm czasu pracy kierowcy i rejestrowania go na tachografie dotyczy również przewozów niezarobkowych, jeśli dopuszczalna masa całkowita pojazdu lub zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony. W takich sytuacjach obowiązuje Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 oraz Ustawa o czasie pracy kierowców. Zarówno kierowca, jak i przedsiębiorca są zobowiązani do przestrzegania czasu pracy i używania tachografu.
Przedsiębiorca realizujący transport na potrzeby własne ma obowiązek zatrudnienia kierowcy jedynie na podstawie umowy o pracę. Ponadto, musi wystąpić do PWPW o wydanie karty firmowej, a po jej otrzymaniu zablokować nią tachograf.
Przewóz towarów niebezpiecznych (ADR)
W przypadku przewozu materiałów niebezpiecznych, pojazdy samochodowe lub zespoły pojazdów (z wyłączeniem motocykla lub zespołu pojazdów złożonego z motocykla i przyczepy) muszą spełniać dodatkowe wymagania. Zespół pojazdów może mieć tylko jedną naczepę lub przyczepę.
Pojazdy i ich wyposażenie
- W Polsce dopuszcza się przewóz paliwa do silników Diesla, materiałów utleniających stosowanych jako nawozy sztuczne lub materiałów trujących stosowanych jako środki ochrony roślin, zespołem pojazdów składającym się z ciągnika rolniczego i przyczepy. Warunkiem jest przewożenie tych towarów w opakowaniach i w niewielkich ilościach, dla których w umowie ADR nie przewiduje się obowiązku oznakowania pojazdu.
- Wszystkie pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 ton, zarejestrowane po raz pierwszy od 1 stycznia 1998 roku, powinny mieć ogranicznik prędkości ustawiony w taki sposób, aby pojazd nie mógł przekroczyć prędkości 90 km/h.
- Według przepisów Kodeksu drogowego, każdy samochód ciężarowy o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony i ciągnik samochodowy, dla którego określono dopuszczalną masę całkowitą zespołu pojazdów powyżej 3,5 tony, powinny być wyposażone w homologowany ogranicznik prędkości, montowany przez producenta lub jednostkę przez niego upoważnioną, ograniczający maksymalną prędkość do 90 km/h.
- Pojazdy samochodowe i przyczepy przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych powinny mieć układy hamulcowe spełniające wymagania Regulaminu EKG nr 13.
- Każdy pojazd do przewożenia materiałów i towarów niebezpiecznych powinien być wyposażony w odpowiedni sprzęt awaryjny oraz gaśnice, zgodnie z umową ADR (rozdziały 1.6.5.6, 8.1.4, 8.1.5). Część tego wyposażenia jest stała, a część zależy od właściwości fizykochemicznych przewożonych materiałów.
Instrukcje pisemne dla kierowcy
Instrukcje pisemne, zwane również instrukcjami wypadkowymi dla kierowcy, są wymagane dla każdego przewożonego materiału niebezpiecznego. Powinny zawierać właściwości fizykochemiczne materiału oraz sposób postępowania w razie wypadku. Instrukcje te opracowuje i dostarcza przewoźnikowi (kierowcy) nadawca materiału.
Informacje zawarte w instrukcji powinny być dostarczone przewoźnikowi w momencie zlecenia przewozu, tak aby mógł dostosować dodatkowe wyposażenie pojazdu. Same instrukcje muszą być dostarczone kierowcy najpóźniej w czasie załadunku materiału.
W przypadku kontenera, jeśli przewóz drogowy odbywa się bezpośrednio przed przewozem morskim, wymagany jest certyfikat pakowania kontenera.
Zimowe utrzymanie dróg - przykład zamówienia publicznego
Poniżej przedstawiono fragmenty specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ) dotyczące zimowego utrzymania dróg, co może ilustrować szersze aspekty związane z zarządzaniem flotą pojazdów specjalistycznych i wymogami przetargowymi w transporcie.
Przedmiot zamówienia
Przedmiotem zamówienia jest wykonywanie usług zimowego utrzymania, obejmującego m.in. odśnieżanie i zwalczanie śliskości na drogach krajowych, w tym autostradach i obwodnicach. Wskazano konkretne odcinki dróg, np. droga krajowa nr A4 (węzeł Dąbrówka - węzeł Nogowczyce - gr. woj. śląskiego) wraz z węzłami autostradowymi i drogami manewrowymi na MOP-ach.
W ramach zamówienia, wykonawca musi dysponować określonymi jednostkami sprzętowo-transportowymi, takimi jak:
- solarki o pojemności 7 m3 z możliwością automatycznego dozowania soli (4 szt.)
- pługi średnie SNK 300 i 320 (2 szt.)
Zakres zimowego utrzymania może ulec korekcie w przypadku zmian organizacyjnych, np. przejęcia autostrady A-4 przez koncesjonariusza.
Warunki udziału w postępowaniu
Wykonawcy ubiegający się o zamówienie muszą spełnić szereg warunków, w tym:
- Nie podlegać wykluczeniu z postępowania na podstawie art. 24 ust. Ustawy Pzp.
- Posiadać odpowiednie zdolności finansowe, w tym np. informację banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej potwierdzającą wysokość posiadanych środków finansowych lub zdolność kredytową.
- Być ubezpieczonym od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności.
- Dysponować określoną liczbą jednostek sprzętowo-transportowych oraz osprzętu (np. solarki nakładane, nośniki trzyosiowe, pługi jednostronne, ładowarki).
- Posiadać doświadczenie zawodowe w realizacji podobnych usług.
Składanie i ocena ofert
Oferty powinny być sporządzone w języku polskim, podpisane przez upoważnionego przedstawiciela wykonawcy. Obowiązuje zakaz składania więcej niż jednej oferty przez tego samego wykonawcę. Oferty są jawne od chwili otwarcia, z wyjątkiem informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, które jednak nie mogą dotyczyć danych podawanych podczas otwarcia ofert.
Zamawiający dokona oceny spełnienia warunków udziału w postępowaniu, a także poprawi oczywiste omyłki pisarskie i rachunkowe w ofertach. Oferty mogą zostać odrzucone w sytuacjach określonych w art. 89 Prawa zamówień publicznych.