Wywrotki Scania to pojazdy projektowane z myślą o ciężkich zadaniach w sektorze budowlanym i wydobywczym. Producent oferuje szeroki zakres konfiguracji, w tym modele z napędem 8x4 i 8x6, aby sprostać różnorodnym wyzwaniom. Prezentowana analiza skupia się na ogólnej charakterystyce wywrotek Scania, a także szczegółowo przedstawia dane techniczne solidnego modelu Scania G540 XT B8x4HZ, który doskonale obrazuje możliwości tej marki w trudnych warunkach.
Konstrukcja i Zabezpieczenia Scania XT
Seria Scania XT została zaprojektowana z myślą o trwałości i odporności na uszkodzenia. Zderzak w Scania XT zapewnia doskonałą ochronę podzespołów z przodu pojazdu, ograniczając nieplanowane przestoje i kosztowne naprawy kabiny oraz podwozia. Jednocześnie zwiększa pole manewru dzięki większemu kątowi skrętu. Solidne lusterka XT mają wytrzymałą chropowatą powierzchnię odporną na zadrapania.
W zakresie bezpieczeństwa i funkcjonalności, łatwo dostępny przedni sworzeń holowniczy zapewnia największą na rynku siłę holowania - 40 ton. Uchwyt do holowania ukryto pod odchylaną tablicą rejestracyjną, co umożliwia szybkie skorzystanie z niego w razie potrzeby. W tym samym miejscu zamocowano odchylany stopień, ułatwiający np. oczyszczenie szyby przedniej.

Podwozie i Zawieszenie
Wywrotki nie zawsze muszą zmagać się z ekstremalnie trudnym terenem. Na wielu budowach drogi dojazdowe są w miarę dobrze przygotowane, a wówczas bardziej istotna jest możliwość dowiezienia jak największej ilości materiałów niż terenowe zdolności ciężarówki. Scania, w zależności od konfiguracji, może być mistrzem ładowności i komfortu.
Z tyłu często stosuje się zawieszenie pneumatyczne (dwie poduszki na oś), które jest lżejsze od typowego, stosowanego w wywrotkach, zawieszenia resorowego o 150-200 kg. Przedstawiciele Scanii zapewniają, że nie pogarsza to wytrzymałości tylnego wózka, który nadal ma udźwig 26 ton, a jednocześnie zwiększa ładowność pojazdu. Można zamówić także pneumatyczne zawieszenie przednie. W niektórych egzemplarzach zastosowano tradycyjne - resorowe, ale zmodernizowane, np. z dwoma piórami zamiast trzech. Ta konstrukcja jest równie wytrzymała, umożliwiając skonfigurowanie osi 9-tonowej, przy czym prezentowany pojazd ma osie 8-tonowe. Zaletą dwupiórowych resorów jest ich lżejsza waga i większa podatność na ugięcie, co przekłada się na lepsze wybieranie nierówności i większy komfort jazdy.
ManKamentem zawieszenia pneumatycznego jest jego nieco opóźniona reakcja na nierówności w porównaniu do klasycznego zawieszenia, co może niekiedy pogorszyć trakcję. Jednakże, testy w kopalni kruszywa potwierdziły, że Scania XT w tej wersji dobrze radzi sobie z pełnym ładunkiem i bez ładunku w mniej ekstremalnych warunkach.

Układ Napędowy i Osiągi
Scania jest wyposażona w mocne jednostki napędowe. W przypadku modelu G540 XT B8x4HZ zastosowano 6-cylindrowy silnik o mocy 540 KM przy 1800 obr/min i maksymalnym momencie obrotowym 2700 Nm dostępnym już od 1000 obr/min. Dzięki temu Scania może poruszać się z pełnym ładunkiem po stwarzającym duży opór podłożu, utrzymując silnik na niskich obrotach, co przekłada się na płynną jazdę bez wysiłku i hałasu.
Napęd przenoszony jest przez 14-biegową skrzynię ze zautomatyzowanym sterowaniem Scania Opticruise. Elementy przenoszące moment obrotowy w skrzyni zostały wzmocnione, co zwiększyło jej masę o zaledwie 40 kg w stosunku do standardowej wersji, przy zachowaniu obudowy bez zmian. Zastosowano również mocniejszy wał o większym przekroju. Napędzane są dwie tylne osie, a w piastach zastosowano zwolnice. Standardowo dostępne są również blokady mechanizmów różnicowych: międzyosiowa i osiowe. Przełożenie przekładni głównej wynosi 7,63:1.
Wsparcie terenowe
Opony konstrukcyjne na tylnych osiach zapewniają lepszą przyczepność. Kiedy pod kołami robiło się bardziej miękko, kierowcy korzystali z blokad - międzyosiowej i mechanizmów różnicowych tylnych mostów. Włącza się je sekwencyjnie, pokrętłem, co zapewnia zawsze właściwą kolejność. Można je włączać w trakcie powolnej jazdy, a nawet tak jest lepiej niż na postoju. Warto to zrobić przed wjechaniem na trudny odcinek. Kiedy włączona jest blokada międzyosiowa, można dodatkowo poprawić trakcję, dociążając przednią oś tylnego wózka. Efekt ten uzyskuje się poprzez regulację ciśnienia w układzie zawieszenia pneumatycznego, obsługiwaną przyciskiem na desce rozdzielczej.
Sebastian Kukawski, trener Szkoły Jazdy Scania Polska, doradza, jak pokonywać najwygodniej wzniesienia, np. podczas wyjeżdżania ze żwirowni. Jeśli pojazd jest wyposażony w tempomat, warto wyłączyć kontrolę trakcji, podnieść obroty silnika do poziomu maksymalnego momentu obrotowego (od około 1000 obr./min w tej wersji), włączyć odpowiedni bieg na cały podjazd i pozwolić pojazdowi spokojnie wspinać się.
Układ hamulcowy
Na zjazdach pomocny okazuje się wydechowy, dwuzakresowy hamulec silnikowy, który może włączać się automatycznie, wspomagając hamowanie. Działanie podstawowego układu hamulcowego również jest niezawodne. Hamowanie wspomaga także retarder R4100. Hamulce są bębnowe, odpowiednie do pracy w terenie.

Komfort i Ergonomia Kabiny
Mimo zamontowania górnego wlotu powietrza, w kabinie jest cicho i komfortowo niemal jak w ciągniku długodystansowym. Scania oferuje kabiny serii G, w tym nieco dłuższą kabinę dzienną. W kabinie zadbano o szczegóły: na progu zamocowano antypoślizgową wykładzinę, a dywaniki, wykładziny i tapicerkę wykonano z materiałów łatwych do utrzymania w czystości (m.in. winyl).
Fotel kierowcy, pneumatycznie zawieszony, z regulacją pochylenia i wysokości siedzenia, z wydłużaniem siedzenia oraz z regulacją podparcia na plecach na dwóch wysokościach, oferuje standard zbliżony do pojazdów długodystansowych. Regulacja ustawienia kierownicy ma duży zakres. Szyby sterowane są elektrycznie - impulsowo. W kabinie znajduje się sporo schowków i uchwytów na kubki. Składane siedzenie pasażera można „przerobić” na stolik. Na zamocowanym na tylnej ścianie aluminiowym wsporniku można powiesić siatki lub pojemniki na odzież zmienną czy narzędzia. Pod nim znajduje się leżanka - miejsce do krótkiego wypoczynku. Po złożeniu leżanka zasłania znaczną część okna w tylnej ścianie, ale w wypadku akurat takiej zabudowy o wysokich ścianach nie ma to istotnego znaczenia.
W kabinie, mimo jej wysokiego zawieszenia (wejście po czterech stopniach), kierowca nie musi jej często opuszczać, gdyż system Brigade pozwala mu obserwować załadunek z wnętrza. Na tylnej zewnętrznej ścianie kabiny zamocowano uchwyt ułatwiający wejście między kabinę a zabudowę. Antypoślizgowy stopień z boku kabiny i reling na jej dachu to wygoda i bezpieczeństwo m.in. w czasie sprawdzania ładunku w skrzyni. Do tego dochodzi drabinka przy zabudowie.

Zabudowa Wywrotki i Systemy Wspomagające
Prezentowana wywrotka została wyprodukowana przez firmę KH-Kipper. Jest to model W1MV, przeznaczony do pracy w ciężkich warunkach, np. w kopalni odkrywkowej czy kamieniołomie. Podłogę i burty wykonano ze stali trudnościeralnej Hardox 500 Tuf.
Wyposażenie elektroniczne wywrotki jest uproszczone; nie ma przewidującego tempomatu czy funkcji eco-roll, a także systemu stabilizacji toru jazdy ESP. Lecz zautomatyzowana skrzynia biegów ma trzy tryby pracy: standardowy, power i off-road. Dopracowane sterowanie sprawia, że tryby te dobrze spełniają swoje funkcje i mogą być bardzo przydatne, szczególnie kierowcom mniej doświadczonym w jeździe terenowej.
Dodatkowe ekrany urządzeń ułatwiających eksploatację zamontowano na tablicy rozdzielczej. Przy szybie jest monitor kamery Brigade, umożliwiający obserwację wnętrza skrzyni ładunkowej oraz cofania. Niżej, przy tunelu, znajduje się monitor hydrauliki Hyva. Firma Hyva dostarczająca hydraulikę do wywrotki, uzupełniła ją o system Hyva Smart nadzorujący pracę wywrotki. Do jego obsługi służy osobny ekran dotykowy. Podstawowe menu obejmuje cztery zestawy funkcji. Jedną z nich jest możliwość podglądu położenia pojazdu względem podłoża. Jest to możliwe przy niskiej prędkości i pozwala ustawić wywrotkę w taki sposób, aby opróżnić skrzynię, nie ryzykując wywróceniem ciężarówki. System ma zresztą w pamięci graniczne wartości wychylenia wzdłużnego i poprzecznego podwozia i jeśli zostaną przekroczone, nie dopuści do uniesienia kipra. Urządzenie Hyvy pozwala również określić masę ładunku i zapamiętuje ją, tworząc statystyki dotyczące wydajności pracy pojazdu.

Ładowność i Dane Techniczne (na przykładzie Scania G540 XT B8x4HZ)
Zaletą tak skonfigurowanego pojazdu jest jego mała masa własna - w tym przypadku jest to nieco ponad 14 ton, podczas gdy przeciętnie podobne wywrotki ważą około 15 ton. Ma w tym swój udział także lekka zabudowa oraz pneumatyczne zawieszenie, co oznacza większe możliwości przewozowe i poprawia komfort jazdy.
Wywrotka Scania o technicznej masie całkowitej 60 ton może być korzystną alternatywą dla wozidła w określonych zastosowaniach. Jej ładowność wynosi 37,6 t, oczywiście poza drogami publicznymi. Ponieważ dopuszczalna masa całkowita to 34 tony, po takich drogach można przewieźć Scanią 11,6 t.
Scania G540 XT B8x4HZ to projekt ulepszany od 2013 roku, głównie na podstawie doświadczeń z Rosji i Ukrainy, co zaowocowało wzmocnionym układem przeniesienia napędu i zawieszeniem. Wywrotka w udany sposób łączy niezwykle wytrzymałą konstrukcję z dopasowanym do zadań wydajnym układem napędowym oraz najnowszymi rozwiązaniami zwiększającymi kompleksowo funkcjonalność pojazdu.
Szczegółowe dane techniczne Scania G540 XT B8x4HZ:
| SCANIA G540 XT B8x4HZ | |
|---|---|
| WYMIARY I MASY | |
| DMC (adm.) | 34 t |
| Masa własna | 22,4 t |
| Ładowność (adm.) | 11,6 t |
| Rozstaw osi | 4750 mm |
| UKŁAD NAPĘDOWY | |
| Typ silnika | DC13 166 L01 |
| Liczba i układ cylindrów | R6 |
| Pojemność | 12,7 dm3 |
| Maksymalna moc | 540 KM (397 kW) przy 1800 obr/min |
| Maksymalny moment obrotowy | 2700 Nm przy 1000-1300 obr/min |
| Skrzynia biegów | GRSO935R, 12+2 ze sterowaniem Opticruise |
| Przełożenie przekładni głównej | 7,63:1 |
| GWARANCJA I PRZEGLĄDY | |
| Przeglądy | Maksymalnie co 90 tys. km |