Ciągnik JUMZ-6, wyposażony w silnik D-65, uchodzi za konstrukcję wybitną pod względem wytrzymałości. Jego projektanci, wywodzący się z fabryki rakiet kosmicznych, stworzyli maszynę, która miała sprostać trudnym warunkom eksploatacji. Mimo swojej pancernej konstrukcji, w JUMZ-ach pojawiają się typowe dla wiekowych maszyn problemy związane z układem przeniesienia napędu, w szczególności ze sprzęgłem i skrzynią biegów. Artykuł ten szczegółowo omawia budowę sprzęgła oraz najczęściej występujące usterki i sposoby ich rozwiązania.
Charakterystyka Sprzęgła Dwutarczowego w JUMZ D-65
Przeniesienie napędu w ciągniku JUMZ-6 odbywało się za pomocą sprzęgła o dwóch sporej wielkości tarczach. Jest to rozwiązanie znane z innych radzieckich konstrukcji, lecz w JUMZ-ie wzmocnione. Każda z tarcz posiadała osobne łapki wycisku z indywidualną regulacją. Łożysko sprzęgła było również odpowiednio większe - trzykrotnie w porównaniu do tych stosowanych w MTZ - co pozwalało na jego regenerację.
Silnik D-65, skonstruowany w Rybińskich Zakładach Lotniczych, charakteryzował się dużą pojemnością (4940 cm³) przy stosunkowo niskiej mocy (60 KM przy 1760 obr./min) i momencie obrotowym 220 Nm. Jego budowa, celowo osłabiona pod względem mocy, zapewniała jednak niezwykłą wytrzymałość i zdolność spalania paliwa miernej jakości. Wysoka jakość materiałów i solidność wykonania sprawiały, że mechanizmy przeniesienia napędu, w tym sprzęgło, były projektowane z myślą o długowieczności.
Problemy z Przełączaniem Biegów Polowych/Szosowych
Wielu użytkowników ciągników JUMZ D-65 napotyka trudności z przełączaniem biegów między trybem polowym a szosowym. Problem ten dotyczy głównej wajchy zmiany biegów, która wymaga przesunięcia mocno w lewo i do przodu, aby włączyć tryb szosowy, lub do tyłu, aby włączyć tryb polowy. Często zdarza się, że dźwignia daje się przesunąć tylko do pewnego momentu, a dalszy ruch jest blokowany, co uniemożliwia pełne włączenie danego trybu.
W konsekwencji, jeśli dźwignia nie zostanie pchnięta do końca, skrzynia biegów pozostaje odłączona, niezależnie od tego, jaki bieg zostanie następnie wrzucony. Biegi wprawdzie "wchodzą", co jest wyczuwalne, ale ciągnik nie rusza. Jedynym wyjątkiem jest jazda na dziewiątym biegu, który jest niezależny od przełącznika polowe-szosowe. W przypadku takiej usterki, konieczne może być zdjęcie pokrywy skrzyni biegów. Zaleca się spuścić olej, unieść tył ciągnika, zdjąć pokrywę i pokręcić uniesionym kołem przy wciśniętym sprzęgle oraz kolejno wybranych biegach szosowych, aby ocenić stan zębów na kołach. Możliwą przyczyną takiej blokady może być zużycie "dwóch kół z dolnej choinki", które uległy "złomowi". Warto również sprawdzić małą dźwignię (19) przy wybieraku biegów oraz wałek (12), na który działa ta dźwignia, gdyż prawdopodobnie łączy się on z dźwignią sprzęgła.
Niesprawność Drugiego Stopnia Sprzęgła (WOM)
Kolejnym częstym problemem jest niesprawność drugiego stopnia sprzęgła, odpowiadającego za wałek odbioru mocy (WOM). Użytkownicy zgłaszają, że wałek WOM nie rozłącza się prawidłowo, nawet po regulacji na "pieskach" (zazwyczaj na 4 mm). Po dokręceniu trzech śrub wałek może się zatrzymać, ale wówczas biegi wchodzą źle.
Zasada działania drugiego stopnia sprzęgła jest kluczowa dla prawidłowego funkcjonowania WOM. Jeśli po wykręceniu trzech śrub biegi wchodzą elegancko, może to wskazywać na problem z regulacją lub zużyciem. Jeżeli na "pieskach" brakuje już zakresu regulacji, jest to zazwyczaj sygnał, że tarcze sprzęgła są do wymiany. Jeśli sprzęgło było robione stosunkowo niedawno (np. dwa lata temu), problemem może być nieprawidłowy montaż lub użycie wadliwych części. Możliwe jest, że tarcza została "krzywo na bolcach zjechana", co powoduje nieprawidłową pracę.
Remont Jumza – dzień 2 i trzy problemy na raz!
Drgania Ciągnika i Ich Związek z Układem Napędowym
Niektórzy właściciele JUMZ-ów zauważają, że ciągnik zaczyna "rzucać" całym pojazdem przy obrotach około 1600-1750 obr./min. Jest to problem, który może mieć wiele przyczyn, w tym te związane z układem napędowym. Jedną z hipotez jest brak przeciwwagi na wale korbowym w silnikach JUMZ, co prowadzi do niskich obrotów maksymalnych.
Jednak w kontekście sprzęgła i przeniesienia napędu, drgania mogą być spowodowane źle złożoną tarczą sprzęgła, która "dostaje drgań". W ciągnikach JUMZ (oraz MTZ) występuje również tłumik drgań mocowany z tarczą sprzęgła. Elementy takie jak gumowe poduszki mocujące na śrubach również odpowiadają za tłumienie drgań, a ich uszkodzenie może prowadzić do przenoszenia wibracji na cały ciągnik. Weryfikacja stanu tych elementów, a nawet samo zdjęcie tarczy sprzęgła do kontroli, może pomóc w identyfikacji problemu.
Wycieki Oleju w Okolicach Sprzęgła
Wyciek oleju z silnika, który pojawia się w okolicy sprzęgła, jest częstą usterką. Aby usunąć ten problem, konieczny jest demontaż sprzęgła oraz koła zębatego, aby uzyskać dostęp do uszczelniacza. Zgodnie z katalogiem, na czopie wału znajduje się pierścień uszczelniający o wymiarach 100x125x12 mm, który jest wbity w okrągły pierścień stalowy przykręcony do bloku silnika. W katalogach zazwyczaj podawany jest numer katalogowy, a nie same wymiary uszczelniacza, co wymaga dokładności przy zamawianiu części.
Dostępność Dokumentacji i Części Zamiennych
Mimo upływu lat, ciągniki JUMZ-6 nadal są eksploatowane, co generuje zapotrzebowanie na części zamienne i dokumentację techniczną. W Polsce działa wiele firm oferujących regenerację lub zamienniki do JUMZ-6. Co ważne, wiele części mechanicznych jest unifikowanych z modelami MTZ, co ułatwia naprawy. Ciągniki te nie wymagają zaawansowanej diagnostyki, a większość napraw może być przeprowadzona samodzielnie, co obniża koszty utrzymania. Dostępne są również katalogi części oraz instrukcje obsługi w języku polskim, które są nieocenionym źródłem informacji przy remontach silnika D-65 oraz innych podzespołów.