W niniejszym artykule przedstawiono zagadnienia związane ze zmianą biegów w ciągnikach rolniczych, ze szczególnym uwzględnieniem różnych typów skrzyń biegów i sposobów ich obsługi. Omówione zostaną przykłady z popularnych modeli, takich jak Ursus C-360, Ursus 1014 Turbo oraz ciągniki Kubota i Władimirec T-25.
Rodzaje skrzyń biegów w ciągnikach rolniczych i maszynach kompaktowych
Współczesne ciągniki rolnicze i maszyny kompaktowe, takie jak te produkowane przez firmę Kubota, wyposażane są w różnorodne typy przekładni, które mają kluczowe znaczenie dla efektywnej pracy i wykorzystania pełnych osiągów maszyn. Specyficzne warunki pracy tych pojazdów generują znaczne obciążenia dla skrzyń biegów. Przekładnie można klasyfikować na kilka sposobów, między innymi według sposobu sterowania i obsługi, a także konstrukcji.
Podział skrzyń biegów według sposobu sterowania i konstrukcji
W ciągnikach rolniczych można spotkać skrzynie sterowane ręcznie oraz przekładnie automatyczne. Z uwagi na konstrukcję, skrzynie dzielą się na stopniowe, posiadające wyraźnie zróżnicowane biegi i przełożenia, oraz bezstopniowe (CVT), które umożliwiają płynną zmianę przełożeń.
Skrzynie biegów w ciągnikach Kubota
Firma Kubota stosuje w swoich maszynach kilka typów przekładni:
- Mechaniczne skrzynie ręczne: Są to tradycyjne przekładnie z przełożeniami o stałych wartościach, wybierane przez operatora za pomocą dźwigni zmiany biegów. Przełożenia uzyskuje się dzięki współpracy kół zębatych o różnej średnicy i liczbie zębów. Przykładem jest mechaniczna skrzynia biegów w ciągniku rolniczym Kubota serii M4003 (z silnikami o mocy 66 lub 74 KM), która oferuje standardowo 18 biegów do przodu i 18 biegów wstecznych. Podobne skrzynie, z przełożeniami 6/2 lub 9/3, znajdziemy w miniciągnikach i ciągnikach kompaktowych Kubota serii B1. Główną zaletą przekładni manualnej jest prosta budowa, natomiast wadą jest mniejszy komfort operatora, wymagający kontroli obrotów silnika i dopasowania do nich biegu.
- Skrzynie automatyczne: Wśród nich wyróżniamy przekładnie typu PowerShift, które są skrzyniami stopniowymi sterowanymi automatycznie. Ich konstrukcja różni się od skrzyń mechanicznych, często wykorzystują dwa sprzęgła. Przykładem jest przekładnia Intelli-Shift pracująca w ciągniku Kubota serii M6001 Utility, dostępna w wersjach 24/24 lub opcjonalnie 32/32. Biegi można zmieniać ręcznie przyciskami na dźwigni lub podłokietniku. W trybie automatycznym przekładnia samodzielnie dostosowuje biegi do obciążenia ciągnika. Zalety przekładni PowerShift to brak przerw w przekazywaniu momentu obrotowego, możliwość zmiany biegów pod obciążeniem, płynność zmiany przełożeń oraz optymalizacja zużycia paliwa. Wadą jest wyższa cena wynikająca ze skomplikowanej konstrukcji.
- Przekładnie bezstopniowe (CVT): Umożliwiają płynną zmianę przełożeń bez wyraźnych stopni.
- Przekładnie hydrostatyczne: Wykorzystują układ hydrauliczny do przenoszenia napędu, charakteryzują się dużą elastycznością i precyzją sterowania.
Zmiana biegów w ciągniku Ursus C-360
W przypadku ciągnika Ursus C-360 dyskusje często dotyczą schematu ustawienia biegów, który zazwyczaj znajduje się na specjalnej tabliczce pod kierownicą. Opisany układ dźwigni zmiany biegów wygląda następująco:
- Biegi do przodu:
- 1. bieg: lewa strona, do góry
- 3. bieg: środek, do przodu
- 5. bieg: prawa strona, do przodu
- 2. bieg: środek, do tyłu
- 4. bieg: prawa strona, do tyłu
- Bieg wsteczny: lewa strona, do tyłu
Warto zaznaczyć, że w niektórych dyskusjach pojawia się informacja o schemacie z innym podziałem, np. 1/2-3/4-5/6 zamiast 1/3-2/4-5/6, co może dotyczyć różnych wersji skrzyni biegów.
Dla osób poszukujących szczegółowych informacji, pomocna może być książka serwisowa ciągnika Ursus C-360, gdzie od strony 70 znajduje się szczegółowy opis skrzyni biegów.
Zmiana biegów w ciągniku Władimirec T-25
Ciągnik Władimirec T-25 charakteryzuje się dwuwajchowym systemem zmiany biegów. Jedna dźwignia odpowiada za wybór zakresów biegów, a druga za kierunek jazdy (reduktor/rewers).
- Dźwignia główna (zakresy biegów):
- Pozycja I: umożliwia wybór biegów znajdujących się na tzw. "białych polach" schematu.
- Pozycja II: umożliwia wybór biegów znajdujących się na tzw. "czarnych polach" schematu.
- Druga dźwignia (reduktor/rewers): Służy do przełączania kierunku jazdy - przód/tył.
Ważne jest, aby pamiętać, że nie wszystkie biegi muszą być włączane w kolejności numerycznej. Biegi redukcyjne (często oznaczone jako te naprzeciwko 2 i 4 biegu) są dostępne tylko do jazdy do przodu.
Problemy ze zmianą biegów w ciągniku Ursus 1014 Turbo
Użytkownik ciągnika Ursus 1014 Turbo z 1998 roku zgłasza problemy ze zmianą biegów, szczególnie podczas jazdy. Opisywane objawy obejmują:
- Na postoju biegi wchodzą płynnie po odczekaniu 2 sekund po wciśnięciu sprzęgła. Szybkie włączanie biegów na postoju może powodować chwilowy opór lub delikatny zgrzyt.
- Podczas jazdy, zmiana biegów z niższego na wyższy (np. z 1 na 2, z 2 na 3, z 3 na 4) wymaga wyrównania obrotów silnika do około 1500 obr/min i szybkiego przełączenia. Zmiana biegów przy innych obrotach lub powolne przełączanie powoduje silne zgrzyty, a czasami uniemożliwia włączenie biegu.
- Szczególnie problematyczna jest redukcja biegów z wyższego na niższy. Przy próbie redukcji pojawia się duży zgrzyt i bieg nie chce się włączyć, niezależnie od prędkości ciągnika i obrotów silnika.
Regulacja sprzęgła i "hamulca" skrzyni biegów
W celu rozwiązania problemów, użytkownik planuje wyregulować sprzęgło, zwracając uwagę na dwie śruby regulacyjne pod kabiną:
- Śruba "rzymska": Odpowiada za regulację docisku względem tarczy sprzęgłowej.
- Śruba regulacyjna "hamulca" skrzyni biegów: Według instrukcji obsługi, "hamulec" skrzyni biegów powinien załączać się przy odległości około 2,5 cm od podłogi podczas "puszczania" pedału sprzęgła. Użytkownik nie wyczuwa dodatkowego oporu sygnalizującego załączenie hamulca.
Pojawia się pytanie, w jaki sposób można zweryfikować moment załączenia "hamulca" skrzyni biegów oraz czy wkręcanie śruby regulacyjnej faktycznie wzmacnia jego działanie.