Zakładanie ścieżek technologicznych w uprawach polowych, zwłaszcza zbóż, jest kluczowe dla precyzyjnego wykonywania zabiegów nawożenia mineralnego i chemicznej ochrony roślin. Prawidłowo wykonane ścieżki zapewniają efektywność i minimalizują straty w plonach. Szerokość ścieżki technologicznej powinna być dopasowana do szerokości roboczej posiadanego opryskiwacza, ponieważ jest to parametr trudny do zmiany. W przypadku rozsiewaczy nawozów mineralnych szerokość roboczą można łatwo regulować, zmieniając nastawy w zależności od rozsiewanego nawozu. Aby ścieżki miały pożądaną szerokość, siewnik musi mieć szerokość roboczą, której wielokrotność da szerokość roboczą opryskiwacza.
Dobór szerokości siewnika i opryskiwacza
Kluczowe jest skoordynowanie szerokości roboczej siewnika z opryskiwaczem. Dla przykładu, siewnikiem o szerokości 2,7 metra można wykonać ścieżki pod opryskiwacz 12 metrów. Jeśli opryskiwacz ma 10 metrów, konieczne może być dołożenie dysz na stronę, aby uzyskać 11 metrów szerokości roboczej. Siewnik Poznaniak o szerokości 2,7 metra może wymagać pewnych adaptacji. Jeżeli siewnik ma redlice o rozstawie 10,8 cm, dwa całe rzędy zajmują 5,4 cm. Odejmując trzy lejki, środek ciągnika wypada na 47 lejku, co daje środek na 5,07 metra. W przypadku siewnika 3-metrowego, opryskiwacz 15-metrowy pasuje idealnie. Dla opryskiwaczy o szerokości 18 metrów lub 21 metrów również można dopasować siewnik 3-metrowy bez konieczności siania połową siewnika.
Ścieżki dla opryskiwaczy o różnej szerokości
- Dla opryskiwaczy o szerokości 12 metrów lub 18 metrów, rozpoczęcie siewu połową siewnika, a następnie co czwarty przejazd ze ścieżkami za kołami, to skuteczna metoda.
- Dla opryskiwacza 12 metrów, siewnikiem 2,5 metra: 5 przejazdów po 2,5 metra daje 12,5 metra, co oznacza różnicę 0,5 metra. Można to skorygować, zakładając, że siewnik zachodzi na każdym przejeździe o 10 cm, co daje 2,4 x 5 = 12 metrów.
Metody wykonywania ścieżek
Istnieje kilka praktycznych metod tworzenia ścieżek technologicznych:
- Metoda "na oko" i praktyczne sprawdzenie: Polega na przejechaniu opryskiwaczem po polu, a następnie zamykaniu rurek w siewniku według wyznaczonego śladu. Jest to dobre rozwiązanie dla długich i wąskich pól.
- Zaczynanie połową siewnika: Jeżeli liczba ścieżek jest parzysta (np. 12 m, 18 m, 24 m), należy zacząć siew połową siewnika, a kolejne przejazdy wykonywać już całym siewnikiem. W przypadku 18 metrów, zaczyna się połową, następnie dwa pełne siewniki, a trzeci siewnik będzie ze ścieżką.
- Zamykanie redlic: Można zamknąć dwie redlice na jedno koło podczas jednego przejazdu, a wracając, stworzyć ścieżkę na drugie koło. W siewniku Poznaniak 2,7 m z opryskiwaczem 15 m i rozsiewaczem 15 m, należy zamykać lejki co 5,5 siewnika na przejazd opryskiwaczem, co daje 11 siewników na dwa przejazdy.
- Zamykanie lejków "na zapadki aparatów": Niektórzy rolnicy stosują proste siłowniki dwustronnego działania lub zapadki aparatów do zamykania lejków.
- Zastosowanie GPS: Zakładanie ścieżek za pomocą GPS jest prostsze i bardziej niezawodne.
Dla siewnika o szerokości 2,25 m i opryskiwacza 12 m, przy rozstawie redlic co 15 cm, należy wykonać 5 przejazdów. Przy trzecim siewniku należałoby zamknąć redlice naprzeciwko kół.
Szerokość opon ciągnika a efektywność ścieżek technologicznych
Oprócz szerokości siewnika i opryskiwacza, kluczowym aspektem jest również dobór ogumienia ciągnika i opryskiwacza. Im węższe ogumienie, tym mniejsza powierzchnia ścieżek i tym samym mniejsza powierzchnia wyłączona z uprawy. Powszechnie stosuje się dwa komplety kół - szerokie i wąskie. Ścieżki technologiczne zakłada się z uwzględnieniem szerokości kół wąskich. Zabiegi jesienne i pierwsze wiosenne wykonuje się na szerokich kołach, a następnie zmienia się je na wąskie, aby chronić rośliny w wyższych fazach rozwojowych. Należy jednak pamiętać, że zmiana kół jest czasochłonna i kosztowna.
Zyski z wąskiego ogumienia
Zyski wynikające z zastosowania wąskiego ogumienia zależą od kilku czynników:
- Szerokość ścieżek (równa szerokości roboczej opryskiwacza).
- Plon z hektara oraz cena jednostkowa plonu.
Przyjęto dwa rozmiary opon do obliczeń:
- Wąska: 270/95R44
- Szeroka: 600/65R38
Obliczenia przedstawiono w poniższej tabeli, ilustrującej wartości powierzchni ścieżek dla różnych szerokości:
| Szerokość ścieżki technologicznej (m) | Długość odcinka na 1 ha (m) | Powierzchnia ścieżek dla opony wąskiej (m²) | Powierzchnia ścieżek dla opony szerokiej (m²) |
|---|---|---|---|
| 15 | 666,67 | 1799,99 (ok. 1800) | 3959,99 (ok. 3960) |
| 18 | 555,56 | 1500,01 (ok. 1500) | 3300,01 (ok. 3300) |
| 21 | 476,19 | 1285,71 (ok. 1286) | 2828,57 (ok. 2829) |
| 24 | 416,67 | 1125,00 (ok. 1125) | 2475,00 (ok. 2475) |
| 27 | 370,37 | 1000,00 (ok. 1000) | 2200,00 (ok. 2200) |
| 30 | 333,33 | 900,00 (ok. 900) | 1980,00 (ok. 1980) |
| 36 | 277,78 | 750,00 (ok. 750) | 1650,00 (ok. 1650) |
| 44 | 227,27 | 613,64 (ok. 614) | 1350,00 (ok. 1350) |
Jak wynika z tabeli, im szersza ścieżka technologiczna, tym krótsza długość odcinka do przejechania na hektar. Powierzchnia ścieżek jest ponad dwukrotnie większa dla opony szerszej, niezależnie od szerokości belki. Opona 600/65R38 jest 2,2 razy szersza od 270/95R44. Powierzchnia ścieżki technologicznej dla opony wąskiej przy szerokości ścieżki 21 metrów i opony szerokiej przy ścieżce 44 metry jest porównywalna. Wraz ze wzrostem szerokości ścieżki maleje różnica powierzchni ścieżek między stosowaniem opony szerokiej i wąskiej. Dla najmniejszej szerokości belki różnica wynosi 4,4%, a dla 44 metrów zaledwie 1,5%.
Czas zmienić opony! Jakie wybrać - NOWE czy UŻYWANE?
Wpływ na plon i zysk
Stosowanie kół wąskich w popularnej szerokości ścieżki technologicznej 18 metrów, zarówno dla pszenicy, jak i rzepaku, generuje przyrost zysku około 200 zł na hektarze. Obliczenia spadku plonu i zysku dla pszenicy i rzepaku są przedstawione w poniższych tabelach (dane teoretyczne).
| Szerokość ścieżki (m) | Powierzchnia ścieżek (m²/ha) - opona wąska | Spadek plonu pszenicy (kg/ha) | Spadek zysku pszenicy (zł/ha) | Powierzchnia ścieżek (m²/ha) - opona szeroka | Spadek plonu pszenicy (kg/ha) | Spadek zysku pszenicy (zł/ha) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 15 | 1800 | 90 | 90 | 3960 | 198 | 198 |
| 18 | 1500 | 75 | 75 | 3300 | 165 | 165 |
| 21 | 1286 | 64 | 64 | 2829 | 141 | 141 |
| 24 | 1125 | 56 | 56 | 2475 | 124 | 124 |
| 27 | 1000 | 50 | 50 | 2200 | 110 | 110 |
| 30 | 900 | 45 | 45 | 1980 | 99 | 99 |
| 36 | 750 | 38 | 38 | 1650 | 83 | 83 |
| 44 | 614 | 31 | 31 | 1350 | 68 | 68 |
| Szerokość ścieżki (m) | Powierzchnia ścieżek (m²/ha) - opona wąska | Spadek plonu rzepaku (kg/ha) | Spadek zysku rzepaku (zł/ha) | Powierzchnia ścieżek (m²/ha) - opona szeroka | Spadek plonu rzepaku (kg/ha) | Spadek zysku rzepaku (zł/ha) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 15 | 1800 | 72 | 108 | 3960 | 158 | 237 |
| 18 | 1500 | 60 | 90 | 3300 | 132 | 198 |
| 21 | 1286 | 51 | 77 | 2829 | 113 | 170 |
| 24 | 1125 | 45 | 68 | 2475 | 99 | 149 |
| 27 | 1000 | 40 | 60 | 2200 | 88 | 132 |
| 30 | 900 | 36 | 54 | 1980 | 79 | 119 |
| 36 | 750 | 30 | 45 | 1650 | 66 | 99 |
| 44 | 614 | 25 | 38 | 1350 | 54 | 81 |
Przyjęcie, że powierzchnia ścieżek na 1 hektarze wynosi pomiędzy 3 a 3,5%, jest zadowalające. Na tej podstawie można obliczyć optymalną szerokość wąskiego ogumienia.
| Szerokość ścieżki (m) | Szerokość opony (cm) dla 3% powierzchni ścieżek | Szerokość opony (cm) dla 3.5% powierzchni ścieżek |
|---|---|---|
| 15 | 45 | 52 |
| 18 | 38 | 44 |
| 21 | 32 | 38 |
| 24 | 28 | 33 |
| 27 | 25 | 29 |
| 30 | 23 | 27 |
| 36 | 19 | 22 |
| 44 | 16 | 18 |
Technologie wspierające efektywność
Rozwój technologii, takich jak CTIS (Central Tire Inflation System), odgrywa istotną rolę w optymalizacji użytkowania maszyn rolniczych. CTIS osiąga wartość rynkową około 0,15 miliarda USD w 2025 roku, z prognozowanym wzrostem do 0,2 miliarda USD do 2033 roku, co oznacza roczny wzrost na poziomie około 4%. Wzrost liczby urządzeń rolniczych wyposażonych w CTIS poprawia efektywność i redukuje ugniatanie gleby.
Zalety wąskich opon specjalistycznych
Specjalistyczne wąskie opony ze stalowym opasaniem chronią uprawy przy dużym obciążeniu, wzmacniając strukturę ogumienia, zwiększając stabilność i zmniejszając wpływ przejazdów na rozwój roślin. Są one szczególnie polecane tam, gdzie istnieje ryzyko uszkodzeń międzyrzędowych, ponieważ łączą solidność z elastycznością, wspierając ochronę gleby, zwiększając efektywność pracy i ochronę roślin.
Dobór opon a ochrona gleby
Dobór opon ma kluczowe znaczenie dla ochrony gleby, wydajności pracy i bezpieczeństwa sprzętu. Odpowiednie ogumienie poprawia trwałość maszyny i chroni glebę przed degradacją. Zaleca się wybieranie opon dopasowanych do warunków polowych i ciężaru maszyny, co zmniejsza nacisk roboczy i ogranicza degradację gleby.
Siewniki czterometrowe i ich transport
Na rynku dostępnych jest wiele siewników o szerokości roboczej czterech metrów, oferowanych przez firmy takie jak Amazone, Kuhn, Kverneland, Poettinger, Maschio czy Unia Group. Największym problemem tych maszyn jest brak możliwości złożenia ich do transportowych trzech metrów. Jedynym wyjściem jest wybór siewników uniwersalnych lub kombinacji ze zbiornikiem przednim. Obecnie nie ma mechanicznego siewnika szerszego niż 3 metry, który umożliwiałby składanie do transportu poniżej tej granicy. Firmy nie opracowały również transportu wzdłużnego.
Wielokrotne kombinacje siewników
Siewniki mechaniczne czterometrowe są niewiele droższe od wersji 3-metrowych. Na przykład Amazone D9 Super w wersji 4-metrowej jest droższe od wersji 3-metrowej o około 16 000 zł. Firmy takie jak Unia Group i Amazone oferują podwojone lub potrojone kombinacje siewników mechanicznych. Przykłady to Mazur, łączący dwa mechaniczne siewniki na wspólnej ramie, czy Amazone D9 60 Super (6 m szerokości), składający się z dwóch siewników 3-metrowych na wspólnej ramie. Najszerszy siewnik mechaniczny, D9 12000-2T Super, ma szerokość roboczą 12 m i składa się z trzech D9 4000 Super. Jest on zaczepiany do ciągników o mocy około 240 KM. Środkowy siewnik wyposażony jest w system zakładania ścieżek technologicznych w rytmie 12, 24 lub 36 m. W stanie złożonym szerokość transportowa wynosi około 6 metrów.
Siewniki pneumatyczne z możliwością składania
W siewnikach pneumatycznych można znaleźć sprzęt z możliwością składania z 4 na 3 metry do transportu. Są to zazwyczaj siewniki uniwersalne lub kombinacje uprawowo-siewne ze zbiornikiem zawieszonym na przednim TUZ. Dzięki temu minimalna moc ciągnika dla Terrasem C4 wynosi 140 KM, a dla Kuhn Speedliner 4000 maksymalna moc to 201 KM. W przypadku kombinacji z przednim zbiornikiem, moc ciągnika jest mniej istotna niż udźwig przedniego TUZ (np. dla większego zbiornika Avant firmy Amazone potrzeba prawie 5 ton udźwigu).