Siewnik ciągnikowy: budowa, zasada działania i znaczenie w rolnictwie

Siewnik to kluczowa maszyna rolnicza, której głównym przeznaczeniem jest równomierny wysiew nasion zbóż, traw oraz innych roślin uprawnych. Jest to urządzenie niezbędne w procesie zasiewu, pozwalające na precyzyjne rozprowadzenie materiału siewnego na polu. Dzięki zaawansowanej technologii i konstrukcji siewniki umożliwiają rolnikom precyzyjne kontrolowanie ilości wysiewanych nasion oraz głębokości, na jaką są one umieszczane w glebie. Taka dokładność przekłada się na optymalne wykorzystanie dostępnej powierzchni pola, zwiększenie wydajności plonów oraz zapobiega konkurencji między roślinami o składniki odżywcze.

W zależności od zastosowanej konstrukcji mechanizmu, siewniki charakteryzują się zróżnicowaną precyzją i wydajnością pracy, a także dopasowaniem do rodzaju uprawy gleby i sposobu samego siewu.

Historia i rozwój siewników

Siewnik to jedna z najpopularniejszych maszyn rolniczych, znana ludzkości od setek lat. Uważa się, że wynalazcą siewnika do zboża był brytyjski agronom Jethro Tull, który jest także uznawany za twórcę pierwszych pielników. Już w 1701 roku skonstruował siewnik, który wykorzystywał mechanizm podobny do organów kościelnych. Z drewnianych pojemników ziarno przesypywało się przez spłaszczone rury, a mechanizm sprężynowy rozrzucał je do wydrążonych w ziemi rowków. Za podajnikami były umieszczone kołki, które zagarniały ziemię na zasiane ziarna. W ten sposób konstrukcja Tulla umożliwiała sianie w rzędach na precyzyjnie określoną głębokość, co było odpowiedzią na potrzebę niemarnowania wysiewanego ziarna.

Pierwsze produkowane siewniki opierały się na zasadzie zamontowania układu dozującego, najczęściej napędzanego przez koło maszyny, który napędzał część rozdzielającą ziarno. Dzięki odpowiednim przełożeniom łańcucha na kołach zębatych, a w późniejszych wersjach dzięki zastosowaniu przekładni mechanicznych, bezstopniowych czy krzywkowych, urządzenia stawały się coraz bardziej precyzyjne. Początkowo konstruowano siewniki konne, później wraz z rozwojem maszyn rolniczych i popularyzacją ciągników na polach rozpoczęto produkcję siewników ciągnikowych. Siewniki znane już od XVI wieku w nowoczesnej odsłonie nie tylko ułatwiają i przyspieszają sianie, ale także pomagają maksymalizować plony.

Budowa i ogólna zasada działania

Siewniki rolnicze to maszyny składające się z dwóch podstawowych części: zbiornika na nasiona (lub skrzyni nasiennej) oraz systemu wysiewającego. Zbiornik służy do przechowywania materiału siewnego, który następnie trafia do aparatu wysiewającego. System ten, obejmujący aparaty wysiewające i redlice rozmieszczone poprzecznie do kierunku jazdy, jest odpowiedzialny za umieszczenie nasion w glebie na odpowiedniej głębokości.

Działanie siewnika opiera się najczęściej na napędzie mechanicznym, który jest przekazywany z kół jezdnych maszyny. Obrotowe mieszadło wewnątrz zbiornika zapewnia równomierne podawanie nasion do aparatów wysiewających. Następnie nasiona są transportowane do redlic, które wprowadzają je do gleby. Cały proces jest precyzyjnie kontrolowany, co umożliwia dokładne dozowanie ilości nasion oraz ich umieszczenie na właściwej głębokości.

Przykładowy siewnik zbożowy zawieszany, z mechanicznym napędem aparatów rozdzielających ziarno, jak popularny w Polsce POZNANIAK, jest zbudowany na ramie i posiada zbiornik zasypowy na ziarno. Elementem rozdzielającym i dawkującym ziarno są aparaty kołeczkowe oraz przekładnia bezstopniowa, na której ustawia się dawkę wysiewu i na którą napęd jest przenoszony z koła jezdnego siewnika. Ze zbiornika podzielone ziarno trafia do rurek prowadzących, które doprowadzają materiał siewny do redlic stopkowych lub talerzowych, w zależności od wersji siewnika. Regulacja na ramie siewnika umożliwia ustawienie głębokości roboczej.

Rodzaje siewników

Siewniki można podzielić na różne typy w zależności od sposobu umieszczania materiału siewnego (w glebie lub na powierzchni), przeznaczenia, napędu oraz sposobu dawkowania nasion.

Podział ze względu na sposób umieszczania materiału siewnego

• Siewniki rzędowe (z wysiewem do gleby): Posiadają redlice wysiewające (stopkowe lub talerzowe) i służą do precyzyjnego wysiewu nasion w rzędach, co jest kluczowe dla uzyskania równomiernych wschodów. Są najczęściej spotykane w małych i średnich gospodarstwach.
• Siewniki rzutowe: Wysiewają materiał siewny rzutowo, czyli na powierzchnię gleby. Stosowane głównie w leśnictwie do tworzenia pasów zaporowych chroniących uprawy przed dziką zwierzyną. Często wyposażone w napęd elektryczny umożliwiający równomierne rozsiewanie nasion na dużych obszarach.

Podział siewników rzędowych

Siewniki zbożowe (uniwersalne)

Są przeznaczone przede wszystkim do siewu zbóż (pszenica, żyto, jęczmień, pszenżyto), a także roślin drobnonasiennych (np. rzepak) i grubonasiennych (np. groch, bobik, rośliny motylkowe, łubin). Mogą być wyposażone w 19, 21, 23 lub 31 redlic.

• Redlice stopkowe: Idealne do wysiewu po orce, szczególnie w warunkach mniejszej ilości resztek roślinnych. Regulacja docisku redlic pozwala na dostosowanie głębokości siewu do aktualnych warunków glebowych.
• Redlice talerzowe: Przeznaczone do pracy na ciężkich glebach oraz w warunkach dużej ilości resztek pożniwnych, gdzie obracające się talerze skutecznie sobie z nimi radzą, minimalizując ryzyko zapychania. Mogą być dodatkowo wyposażone w koła kopiujące, które pilnują odpowiedniej głębokości siewu. Ważnym elementem jest dociążenie talerzy zapewniające odpowiednie zagłębienie w glebie.

Siewniki punktowe (precyzyjne)

Służą do wysiewu upraw rzędowych, takich jak kukurydza, słonecznik, burak cukrowy, fasola, soja, rzepak, sorgo, groch, bobik, a także warzyw (np. cebula, marchew, pietruszka, buraczek czerwony). Dzielą się ze względu na podział i dystrybucję ziarna:

• Mechaniczne siewniki punktowe: Prostsze w budowie, najczęściej stosowane do punktowego wysiewu buraka otoczkowanego, rzepaku otoczkowanego i cykorii. Oferują wystarczającą precyzję do wielu typów upraw i sprawdzają się jako nadbudowy na agregatach uprawowych.
• Pneumatyczne siewniki punktowe (podciśnieniowe lub nadciśnieniowe): Charakteryzują się niezwykle wysoką precyzją wysiewu, co ma kluczowe znaczenie w uprawach wymagających dokładnego rozmieszczenia nasion. Sercem takiego siewnika jest aparat rozdzielający ziarno. Instalacja pneumatyczna odgrywa dużą rolę: z jednej strony podciśnienie przysysa ziarno do otworów tarczy wysiewającej (np. w siewnikach Monosem, Gaspardo, Arbos, Matermacc), a z drugiej strony zapewnia również transport podzielonego ziarna do gleby (np. w siewnikach Vaderstad).

Przykład siewnika punktowego pneumatycznego, podciśnieniowego: Monosem NG PLUS M z sekcjami wysiewającymi z amortyzacją Monoshox. Siewnik 8-rzędowy, na ramie TFC typu pływającego dla lepszego kopiowania ukształtowania powierzchni gleby, wyposażony w podsiewacz nawozów centralny o pojemności 1500 litrów oraz w aplikator do mikrogranulatów Microsem.

Inne typy i rozwiązania

• Siewniki nabudowane mechaniczne: Zasada działania jest bardzo podobna do siewników zawieszanych, z tą różnicą, że w trakcie jednego przejazdu następuje uprawa gleby oraz zasiew. Przykładowy siewnik zbożowy nabudowany na bronie wirnikowej.
• Siewniki pasowe (strip-till): Łączą w jednym przejeździe uprawę gleby, nawożenie i siew. Przednie rzędy talerzy przygotowują glebę, następnie odbywa się siew, a belka ugniatająca zamyka bruzdę, tworząc optymalne warunki do kiełkowania nasion. Przykładami maszyn do siewu z głęboką uprawą strip-till są Mzuri lub Czajkowski.
• Siewniki bezorkowe: Przykładem jest SKY EasyDrill, pozwalający na siew bezpośrednio w resztki pożniwne.
• Siewniki do poplonów: Są to zazwyczaj siewniki pneumatyczne o mniejszych pojemnościach zbiorników (np. 200, 300 lub 500 litrów), z wałkiem wysiewającym zasilanym przez silnik elektryczny 12V i regulacją z kabiny operatora. Ciekawym siewnikiem do poplonów jest model Unia ETA.

Przygotowanie siewnika do pracy

Sam siewnik nie ma skomplikowanej budowy, jednak praca z nim wymaga pewnych przygotowań, które wpływają na wysokość zbiorów oraz zużycie materiału do wysiewu. Przegląd maszyny powinien być wykonywany przynajmniej raz w roku, jesienią lub wiosną, aby ustalić, czy wszystkie podzespoły są sprawne i czy nie ma konieczności wymiany zużytych części.

Próba wysiewu (próba kręcona)

Przed rozpoczęciem siewu zaleca się wykonanie próby wysiewu (tzw. próby kręconej). Pozwala to na dokładne określenie ilości materiału siewnego na hektar i precyzyjne ustalenie liczby ziaren wysiewanych na jednostce powierzchni. W tym celu należy napełnić zbiornik siewnika materiałem siewnym, ustawić zastawki oraz aparat wysiewający i wyregulować ilość wysiewu na skali przekładni napędowej. Następnie mechanizm wysiewający przekręca się o określoną liczbę obrotów i waży wysiane nasiona na małej, wyznaczonej powierzchni. Metoda ta pozwala ustalić masę wysianych nasion, co jest kluczowe dla prawidłowego ustalenia dawki siewu.

Ustawienia i regulacje

• Po każdej dawce wysiewu należy wyzerować przekładnię.
• Ważne jest utrzymanie odpowiedniego ciśnienia w kołach siewnika, co pozwala ograniczyć poślizg i utrzymać zadaną dawkę wysiewu.
• Ostatnią czynnością bezpośrednio przed wysiewem jest ustalenie parametrów redlic i zagarniacza.
• Należy pamiętać o ustawieniu przerzutnika znaczników bocznych, które wyznaczają trasę kolejnego przejazdu ciągnika.

Konserwacja siewnika

Agregat siewny wymaga starannego oczyszczenia i umycia przed i po zakończeniu pracy, a także regularnego smarowania.

Czyszczenie

Przed przystąpieniem do mycia należy opróżnić skrzynię nasienną, aby zapobiec kiełkowaniu materiału siewnego pod wpływem wody. Mycie można przeprowadzić przy użyciu myjki wysokociśnieniowej, pamiętając o ostrożności, aby nie uszkodzić lakieru maszyny. Po dokładnym umyciu, siewnik powinien być pozostawiony w przewiewnym, nasłonecznionym miejscu do całkowitego wyschnięcia. Ważne: podczas mycia należy unikać kierowania strumienia wody bezpośrednio na instalacje elektryczne!

Smarowanie elementów siewnika

Po umyciu i osuszeniu maszyny, należy nasmarować łożyska. Szczególną uwagę należy zwrócić na niedrożne smarowniczki oraz luźne lub zużyte łożyska. Redlice siewnika powinny być konserwowane przy użyciu oleju biodegradowalnego lub dedykowanych środków. Należy również sprawdzić i nasmarować znaczniki przejazdowe i przedwschodowe, wał agregatu, skrobaki oraz wał przekazania mocy, gdzie znajdują się łożyska krzyżaków. Na końcu smarowany jest łańcuch odpowiedzialny za przenoszenie napędu z koła na przekładnię siewnika. Ponadto trzeba skontrolować poziom oleju w skrzyni przekładniowej oraz nasmarowanie mechanizmów.

Uzupełnianie uszkodzeń lakieru

Podczas pracy w polu mogą pojawić się rysy i uszkodzenia lakieru siewnika. W trakcie konserwacji należy je uzupełnić odpowiednio dobraną farbą, aby zapobiec korozji i utrzymać maszynę w dobrym stanie technicznym.

Bezpieczeństwo pracy z siewnikiem

Każdorazowo należy sprawdzić stan techniczny siewnika i ciągnika. Podczas pracy z siewnikiem należy zawsze przestrzegać zasad bezpieczeństwa.

Podłączanie i odłączanie siewnika

• Podczas czynności związanych z podłączaniem i odłączaniem siewnika od ciągnika, w bezpośrednim sąsiedztwie maszyn nie powinny znajdować się żadne osoby ani zwierzęta.
• Po precyzyjnym podjechaniu tyłem do siewnika i unieruchomieniu ciągnika, należy połączyć cięgna dolne, następnie górne, zabezpieczyć sworznie zawleczkami i sprawdzić prawidłowość połączeń.
• Przed zawieszeniem lub zdjęciem siewnika z trzypunktowego układu zawieszenia ciągnika, dźwignia podnośnika hydraulicznego musi być ustawiona w pozycji zabezpieczającej przed niezamierzonym podniesieniem lub opuszczeniem maszyny.
• Należy uważać, aby podczas łączenia przewodów hydraulicznych układ nie znajdował się pod ciśnieniem.
• Przed odłączeniem siewnika od ciągnika, zbiornik ziarna powinien być opróżniony.

Przejazd transportowy

• Przed rozpoczęciem jazdy z siewnikiem, należy umieścić z tyłu maszyny trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolno poruszający się, a także tablicę z lampami zespolonymi i światłami odblaskowymi.
• Należy również sprawdzić prawidłowość podłączenia przewodów zasilających i upewnić się, że w pobliżu ciągnika i siewnika nie ma osób niewidocznych z miejsca operatora, np. dzieci.
• W czasie jazdy z podniesioną maszyną, dźwignia sterowania podnośnika hydraulicznego musi być zabezpieczona przed opuszczeniem.
• Podczas jazdy po drogach publicznych należy stosować się do przepisów ruchu drogowego i transportowego. Kierujący ciągnikiem rolniczym jest obowiązany jechać bliżej prawej krawędzi jezdni, tak by ułatwić wyprzedzanie innym pojazdom.
• Siewniki doczepiane należy przewozić w położeniu transportowym. Znaczniki siewników i inne odchylane części powinny być podniesione na czas transportu.

Praca z wałem przegubowo-teleskopowym

• Wał przegubowo-teleskopowy można dołączać i odłączać wyłącznie przy wyłączonym wałku odbioru mocy i silniku ciągnika, z wyjętym kluczykiem ze stacyjki oraz z zaciągniętym hamulcem postojowym.
• Po zamontowaniu wału należy sprawdzić jego prawidłowe osadzenie, przez próbę ściągnięcia go z ciągnika i wału przyjęcia mocy maszyny.
• Przed włączeniem wałka odbioru mocy, upewnij się, że wybrana prędkość obrotowa ciągnika odpowiada dopuszczalnej prędkości obrotowej siewnika i kierunek obrotów jest właściwy.
• Ważne: zabronione jest przeciążanie wału.
• Należy pamiętać o smarowaniu części wału zgodnie z instrukcją umieszczoną na osłonie, zwracając szczególną uwagę na miejsca kontaktu ruchomych części z osłoną.

Praca siewnikiem na polu

• Ważne: zanim załadujesz ziarno, sprawdź, czy w zbiorniku i aparatach wysiewających nie ma przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi itp.
• Podczas jazdy należy zwracać uwagę na przeszkody znajdujące się w zasięgu pracy znaczników śladów.
• Nie należy cofać, zawracać ani transportować siewnika, gdy koła i redlice spoczywają na podłożu.
• Podczas nawrotów na końcu pola, redlice i zgarniacz powinny być podniesione do pozycji transportowej.
• Nie należy stawiać siewnika na podłożu podczas jazdy do tyłu.
• Na polach z dużą ilością resztek roślinnych należy regularnie sprawdzać, czy redlice nie są zapchane i czy wysiew nie jest blokowany.
• Ważne: nie wolno przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią podczas pracy siewnika.
• Po zakończeniu pracy maszynę należy ustawić w pozycji transportowej.

Nowoczesne rozwiązania i rolnictwo precyzyjne

Współczesne siewniki zbożowe są dostępne w wersjach z przekładnią dawkującą, ale coraz częściej rolnicy inwestują w siewniki z dozownikami napędzanymi elektrycznie (mających zastosowanie na przykład w pneumatycznych siewnikach zbożowych) lub z aparatami rozdzielającymi ziarno (w przypadku siewników punktowych). W przypadku siewników punktowych od jakiegoś czasu dostępne są również podsiewacze nawozów i aplikatory do mikrogranulatów napędzane elektrycznie.

Producenci coraz częściej proponują siewniki z dzielonymi zbiornikami, np. z osobną komorą na materiał siewny i osobną komorą na nawóz granulowany lub inny materiał siewny do tworzenia mieszanek siewnych (np. międzyplonów). Przykładem siewnika pneumatycznego Sulky PROGRESS P, wyposażonego w 3 zbiorniki, z przodu maszyny część przygotowująca glebę pod zasiew, wał ugniatający, a z tyłu maszyny sekcje wysiewające.

Nowoczesne siewniki dają również dostęp do funkcji Rolnictwa Precyzyjnego dzięki zaawansowanej elektronice w standardzie ISOBUS. Na wyświetlaczu terminala uniwersalnego ISOBUS jest wyświetlana aplikacja (oprogramowanie) z modułu ECU siewnika, co umożliwia dodatkowe funkcje. Dzięki takim rozwiązaniom materiał siewny zostaje wysiany tam, gdzie powinien być i w dawce, którą określił użytkownik, co maksymalizuje efektywność i plony. Jethro Tull, twórca pierwszego siewnika, byłby zadowolony widząc, jak bardzo zostały rozwinięte technicznie siewniki XXI wieku.

tags: #siewnik #ciagnikowy #rysunek