Siewniki to maszyny rolnicze różnego typu, o różnej konstrukcji, przeznaczone do wysiewu nasion, ziaren roślin, takich jak zboża, trawy, kukurydza, buraki, czy międzyplony. Charakteryzują się różnymi szerokościami roboczymi i zastosowanymi rozwiązaniami, które są dostosowane do rodzaju uprawy gleby i sposobu samego siewu.
Siewniki można podzielić ze względu na sposób umieszczania materiału siewnego: w glebie lub na powierzchni gleby. W ten sposób wyróżniamy siewniki rzędowe (z wysiewem do gleby), posiadające redlice wysiewające (stopkowe lub talerzowe), oraz siewniki rzutowe, które wysiewają materiał siewny rzutowo, czyli na powierzchnię gleby. Siewniki rzędowe dzielą się na siewniki zbożowe (uniwersalne, przede wszystkim do zbóż, roślin drobnonasiennych typu rzepak, grubonasiennych typu groch, bobik) oraz siewniki punktowe.
Siewniki punktowe: precyzja w siewie buraków
W uprawach wymagających szczególnej precyzji, takich jak buraki cukrowe, kukurydza czy słonecznik, kluczową rolę odgrywają siewniki punktowe (siewniki precyzyjne). Równe rozmieszczenie nasion w rzędzie to fundament dla wyrównanego rozwoju roślin. Siewniki punktowe można podzielić ze względu na podział i dystrybucję ziarna na:
- Siewniki punktowe mechaniczne: najczęściej stosowane do punktowego wysiewu buraka otoczkowanego, rzepaku otoczkowanego i cykorii.
- Siewniki punktowe pneumatyczne (podciśnieniowe lub nadciśnieniowe): są bardziej uniwersalne i służą do wysiewu szerokiej gamy upraw rzędowych, w tym kukurydzy, słonecznika, buraka cukrowego, fasoli, soi, rzepaku, sorgo, grochu i bobiku.
W praktyce rolniczej do siewu kukurydzy stosowane są głównie siewniki punktowe pneumatyczne, które pracują dobrze bez względu na kształt i wielkość nasion. Ich wadą jest bardziej złożona budowa w porównaniu do siewników mechanicznych oraz wyższe zapotrzebowanie na moc ciągnika ze względu na napęd dmuchawy.
Konstrukcja i nowoczesne rozwiązania
Sercem siewnika punktowego jest aparat rozdzielający ziarno. W siewnikach pneumatycznych dużą rolę odgrywa instalacja pneumatyczna: z jednej strony podciśnienie przysysa ziarno do otworów tarczy wysiewającej (np. w siewnikach Monosem, Gaspardo, Arbos, Matermacc), a z drugiej strony zapewnia również transport podzielonego ziarna do gleby (np. w siewnikach Vaderstad).
Producenci coraz częściej proponują siewniki z dozownikiem napędzanym elektrycznie oraz siewniki z dzielonymi zbiornikami, na przykład z osobną komorą na materiał siewny i osobną na nawóz granulowany. Nowoczesne siewniki oferują również dostęp do funkcji Rolnictwa Precyzyjnego dzięki zaawansowanej elektronice w standardzie ISOBUS. Na wyświetlaczu terminala uniwersalnego ISOBUS jest wyświetlana aplikacja z modułu ECU siewnika, umożliwiając precyzyjny wysiew materiału siewnego w określonej dawce i miejscu.
Przygotowanie siewnika do pracy: klucz do sukcesu
Błędy popełnione podczas siewu takich roślin uprawnych, jak buraki cukrowe, kukurydza czy słonecznik, są nieodwracalne i odbijają się na wschodach oraz plonach. Dlatego gruntowne sprawdzenie i odpowiednie przygotowanie siewnika do pracy przed sezonem jest niezwykle ważne.
Siewnik Poznaniak pszenica ozima ustawianie.
Wnikliwy przegląd maszyny
Przegląd siewnika najlepiej rozpocząć od zapoznania się z jego instrukcją obsługi, w której znajdziemy najważniejsze informacje na temat kontroli, przygotowania do siewu, tabele wysiewu i wzorniki ustawień. Regularna kontrola, przynajmniej raz w sezonie, da pewność, że siew zostanie wykonany prawidłowo. Kontroli powinny podlegać wszystkie elementy robocze siewnika, zwracając uwagę na stopień ich zużycia i poprawność działania:
- Ogólna ocena: Sprawdzenie pęknięć, zgięć na zespołach, wycieków oleju, stanu ogumienia oraz dokręcenia śrub i nakrętek. Elementy trwale uszkodzone należy wymienić.
- Redlice: Szczególną uwagę trzeba zwrócić na stopień zużycia redlic, a zwłaszcza ich części roboczej. Zużyte redlice tracą pierwotny kształt, co prowadzi do niewłaściwej głębokości siewu lub zbyt szerokiej bruzdki, a w konsekwencji do nierównomiernego rozmieszczenia nasion. Zużyte redlice należy wymienić. Aby zapobiec nadmiernemu zużyciu, talerz powinien pracować na głębokości większej o 1-15 cm niż czubek redlicy.
- Inne elementy ruchome: Tarcze, kółka dociskowe, znaczniki, zagarniacze, łańcuchy napędowe. Należy nasmarować łańcuchy i odpowiednio je napiąć. Łożyska należy skontrolować pod kątem zużycia; jeśli występują zbyt duże luzy lub ślady korozji, powinno się je wymienić.
- Smarowanie: W siewnikach, w których piasty redlic wysiewających wyposażone są w smarowniczki, należy pamiętać o podaniu smaru po przepracowaniu ok. 300 ha, zaś w przypadku innych elementów ruchomych, jak znaczniki, zaczep czy wahacze - po zasianiu ok. 100 ha.
- Ciśnienie w oponach: Sprawdzenie ciśnienia w oponach wału zagęszczającego oraz w kołach jezdnych jest kluczowe dla równomiernego zagęszczenia gleby i utrzymania założonej dawki wysiewu.
Dobór i ustawienie tarcz wysiewających
Następnie należy dobrać tarcze wysiewające i przełożenia układu napędowego. Jest to szczególnie istotne przy mechanicznym systemie wysiewu, gdyż nieprawidłowo dobrane tarcze mogą powodować przepusty lub wysiew podwójny. Optymalną odległość wysiewanych nasion w rzędzie ustala się na podstawie zalecanej obsady roślin, wysiewanej odmiany, siły kiełkowania i aktualnych warunków glebowo-klimatycznych. Przełożenia układu napędowego tarcz i liczbę otworów na tarczach należy dobrać w taki sposób, aby uzyskać wymaganą odległość nasion w rzędzie lub najbliższą, zgodnie z tabelą dostępnych w siewniku odległości między nasionami.
Regulacja siewników pneumatycznych
W maszynach o pneumatycznym systemie wysiewu dodatkowo dobiera się, zgodnie z zaleceniami producenta, wartość wytwarzanego przez wentylator podciśnienia lub nadciśnienia w układzie pneumatycznym, zależnie od konstrukcji siewnika i położenia zgarniacza nadmiaru nasion. Ponadto w siewnikach pneumatycznych należy sprawdzić szczelność komór i przewodów ciśnieniowych, które nie powinny być pozaginane. Należy zwrócić uwagę na opaski zaciskowe na przewodach, łączące wentylator z sekcjami wysiewającymi. Wskaźnik ciśnienia musi być sprawny.
Podczas regulacji ciśnienia w układzie pneumatycznym wpływ na jego wartość mają obroty silnika ciągnika (WOM), co bezpośrednio jest związane z wyborem przełożenia w skrzyni biegów w celu uzyskania zalecanej prędkości roboczej. Przyczyną nierównomiernej pracy wentylatora wpływającego na wartość ciśnienia w komorze siewnika jest najczęściej luźny pasek wieloklinowy, którego napięcie należy odpowiednio wyregulować (ugięcie paska nie powinno przekraczać około 10 mm). W siewnikach podciśnieniowych ważne jest również ustawienie zgarniaczy nadmiaru nasion, uwzględniając ich wielkość i zalecenia producenta siewnika. Zgarniacz jest ustawiony prawidłowo, jeśli w każdym otworze znajduje się jedno nasionko.
Próba wysiewu i norma wysiewu
Czynnością, której nie powinniśmy pominąć przy przygotowaniu siewnika mechanicznego do siewu, jest przeprowadzenie próby wysiewu, czyli tzw. próby kręconej. Choć zajmuje sporo czasu i często trzeba ją wykonać kilka razy, warto się pomęczyć, aby uzyskać prawidłową obsadę roślin na 1 hektarze.
- Przed rozpoczęciem próby należy ustalić liczbę obrotów koła siewnika, którą będziemy musieli wykonać w trakcie jej trwania (np. dla siewnika o szerokości roboczej 2,7 m, liczba obrotów korbą na 1 hektar wynosi 3290, a liczba obrotów koła jezdnego na 1 hektar - 1900 dla Poznaniaka 6 SO43/3B).
- Zasypujemy skrzynię ziarnem, upewniając się, że ziarno znajduje się również w gniazdach wysiewających (najlepiej obrócić jednokrotnie wałek wysiewający, a następnie wsypać zboże z rynienek z powrotem do siewnika).
- Następnie wykonujemy odpowiednią liczbę kręceń, po czym ważąc zsypane z rynienek ziarno. Jeżeli uzyskana masa nie różni się o więcej niż 2% od zalecanej dawki, próbę należy uznać za udaną.
Próba kręcona daje również możliwość obserwacji działania siewnika i wykrycia ewentualnych zmian w wypadaniu ziarników. Dobrze jest też sprawdzić przy tej okazji ustawienia gniazd, za pomocą wzornika.
Określanie normy wysiewu
Najważniejszą sprawą jest określenie ilości materiału siewnego, jaki zamierzamy wysiać na hektar. Aby to prawidłowo określić, powinniśmy uwzględnić m.in. MTN (masę tysiąca nasion) oraz zdolność kiełkowania. Jeśli materiał siewny nabyliśmy w kilogramach, a norma wysiewu podana na etykiecie jest w sztukach ziaren na 1 m², należy pomnożyć wartość zalecanej obsady roślin przez MTN, a otrzymany wynik podzielić przez zdolność kiełkowania. W przypadku materiału siewnego z własnego gospodarstwa należy samemu wyznaczyć dane, zwracając szczególną uwagę na czystość ziaren. W praktyce rolnicy rzadko wykonują tę czynność, dlatego do „wykręconej” ilości ziarna należy zawsze dodać około 5%, które będą uwzględniać poślizg koła na polu.
Ustawienie znaczników: precyzja na polu
Każdy siewnik jest wyposażony w ręczny lub hydrauliczny przerzutnik znaczników bocznych, które służą do wyznaczenia trasy następnego przejazdu ciągnika. Często różnica w wysiewie pojawia się, gdy znacznik jest źle ustawiony. Znaczniki należy ustawić tak, aby odstępy między pasami siewnymi przy kolejnym przejeździe siewnika odpowiadały szerokościom międzyrzędzi. Pasem siewnym (Ss) nazywa się odległość między skrajnymi redlicami.
Regulacji dokonuje się, znając różnicę pomiędzy szerokością (S) skrajnych sekcji siewnika a rozstawem (L) kół ciągnika. Długość znacznika prawego (ZP) i lewego (ZL) mierzy się od skrajnego lewego i prawego rzędu do śladu zostawionego na polu i wyznacza się ze wzoru:
ZP = ZL = 75 cm + (S - L)/2
Przy tak ustawionych znacznikach ciągnik prowadzi się raz prawym, raz lewym kołem po śladzie znacznika. Niektórzy producenci oferują możliwość regulacji znaczonego w glebie śladu poprzez zmianę pochylenia samego talerza względem powierzchni gleby lub nacisku jego oddziaływania. Ponadto niektóre siewniki wyposażane są w znaczniki przejazdów, składane „do pionu” za pomocą siłowników hydraulicznych, sterowanych przez operatora z kabiny ciągnika. W kontekście pytań użytkowników, często praktykowane jest ustawienie znacznika na środek traktora lub maski, co bywa dużo wygodniejsze.
Pamiętaj, aby siewnik opuszczać do siewu w czasie jazdy ciągnikiem do przodu, aby zapobiec zapychaniu się redlic glebą.
Ustawienie głębokości siewu i umieszczenia nawozu
Ostatnią czynnością, którą należy wykonać już na polu, jest ustawienie głębokości pracy redlic wysiewających i zagarniacza. Parametry te dobiera się w zależności od warunków panujących na polu. W większości siewników jest możliwość indywidualnego ustawienia docisku redlic wysiewających poprzez zmianę położenia sprężyn dociskowych.
- Głębokość umieszczenia nasion: Reguluje się dwutorowo, tj. bezstopniowo kręcąc korbą lub stopniowo - śrubą w otworach. Dla redlicy zespolonej z przednim kołem podporowym zmianie podlega położenie tylnego koła dociskowego formującego bruzdkę; przy siewie płytszym należy obniżyć tylne koło. Jeśli siewnik posiada redlicę zespoloną z tylnym kołem dociskowym, regulacji dokonuje się za pomocą przedniego koła podporowego.
- Skala nastawy: Dużym ułatwieniem przy bezstopniowej regulacji jest obecność skali nastawy na elementach sekcji, co pozwala na ograniczenie kontroli głębokości pracy do jednej sekcji, a następnie w takim samym zakresie wyregulowanie pozostałych.
- Kontrola głębokości: Głębokość siewu sprawdza się po przejechaniu odcinka o długości powyżej 20-30 m, mierząc głębokość, na jakiej znajdują się odsłonięte nasiona.
- Umieszczenie nawozu: Jeśli na siewniku zainstalowany jest dozownik, nawóz powinien być wysiany mniej więcej 5 cm obok i mniej więcej 5 cm poniżej umieszczonych w glebie nasion. Należy bezwzględnie sprawdzić wzajemne położenie redlic do wysiewu nasion i nawozu i w razie potrzeby dokonać korekty.
Regulacja intensywności zagęszczania gleby, w której umieszczone są nasiona, oferowana jest tylko w niektórych siewnikach. Dokonuje się jej za pomocą zmiany położenia sprężyn w równoległoboku. Intensywność dociskania nasion do bruzdy uzyskuje się, zmieniając nacisk rolki dociskowej lub zakładając rolkę o innej szerokości.
Prędkość jazdy i poziomowanie
Prędkość jazdy podczas siewu należy każdorazowo dostosować do aktualnych warunków glebowych. Nie powinna ona przekraczać 10 km/h, a dla pneumatycznych siewników punktowych optymalna prędkość robocza mieści się od 5 do 7 km/h. Stosuje się zasadę, że im większa odległość nasion w rzędzie, tym większa może być prędkość robocza. Ważne jest, aby w czasie siewu utrzymać, w miarę możliwości, stałą prędkość, ponieważ wielkość wysiewanej dawki nasion nie zależy od prędkości jazdy.
Przed rozpoczęciem pracy na polu siewnik punktowy zawieszany należy wypoziomować. Dokonuje się tego przez zmianę długości łącznika górnego w trójpunktowym układzie zawieszenia na podstawie wskazań zawartych w instrukcji obsługi.
Problemy i rozwiązania w siewnikach
Podczas użytkowania siewnika punktowego pneumatycznego bardzo ważne jest, aby nie rozpoczynać pracy bez włączonego wałka przekaźnika mocy i bez osiągnięcia właściwego podciśnienia lub nadciśnienia. Siewniki punktowe często posiadają zabezpieczenia przeciążeniowe, które zapobiegają uszkodzeniu sekcji wysiewającej w wypadku wystąpienia ciał obcych w materiale siewnym.
Częste problemy, takie jak niewłączanie się ścieżek wysiewu (np. w Amazone D9-30 z terminalem AmaLog+) lub brak sygnału z czujnika o ilości obrotów (np. w Kuhn Planter 2 junior), wymagają szczegółowej diagnostyki. W przypadku problemów z czujnikami, kluczowe jest zidentyfikowanie brakującego elementu (np. magnesu) i jego uzupełnienie. W wypadku zużycia kół zębatych i łańcuchów w skrzyni przekładniowej powinno się je wymienić w komplecie, aby uniknąć znacznego skrócenia ich żywotności. Nierównomierne rozmieszczenie nasion w rzędzie może być również spowodowane zużytą stopką.
Chcąc efektywnie użytkować siewniki punktowe, należy pamiętać o świadomej i odpowiedzialnej ich obsłudze oraz o regularnym dostosowywaniu ich do zmiennych warunków pracy.
tags: #siewnik #do #burakow #ustawienia #znacznika