Siewnik to specjalistyczna maszyna rolnicza przeznaczona do precyzyjnego wysiewu nasion zbóż, traw i innych roślin uprawnych. Konstrukcja mechanizmu wysiewającego bezpośrednio wpływa na precyzję oraz wydajność pracy siewnika. W przypadku siewników konnych, kluczową rolę w całym procesie odgrywa koło napędowe, odpowiedzialne za aktywowanie mechanizmów siewnych.
Przeznaczenie i Rys Historyczny Siewników
Wynalazcą siewnika do zboża był brytyjski agronom Jethro Tull. Do swojej konstrukcji wykorzystał mechanizm organów kościelnych, w którym ziarno przesypywało się z drewnianych pojemników przez spłaszczone rury. Mechanizm sprężynowy rozrzucał nasiona do wydrążonych w ziemi rowków, a umieszczone za podajnikami kołki zagarniały ziemię na zasiane ziarna. W ten sposób konstrukcja Tulla umożliwiała sianie w rzędach na określonej głębokości, co było znaczącym krokiem w rozwoju rolnictwa.
Budowa i Zasada Działania Siewnika Konnego
Siewnik konny to maszyna, która w dzisiejszych czasach jest rzadziej używana w rolnictwie, jednak jej zaletą pozostaje prostota wykonania oraz dość niski koszt eksploatacji. Wszystkie typy konnych siewników składały się z tzw. siewnika właściwego oraz przodka z rozstawnymi kołami, którymi za pomocą steru kierowało się siewnikiem.
Jednym z powszechnie stosowanych mechanizmów w powojennych siewnikach, takich jak polskie Kutnowiaki KR-15 i KR-25 (opartych na przedwojennych wzorach Unia Ventzki), były trybikowe aparaty wysiewne systemu Hosiera. Wałeczkowate przyrządy wysiewające tego systemu umożliwiały wysiew dolny lub górny. Wysiew dolny polegał na tym, że obracające się wałki wygarniały nasiona ze skrzyni przez otwór w jej dnie, kierując je do przewodów nasiennych. Wygarnięte nasiona trafiały do gniazd, a następnie przewodem do redlic stopkowych, ustawionych w dwóch rzędach na ruchomych ramionach, co pozwalało na dostosowanie się do nierówności pola. Ilość wysiewu ustawiana była według tabeli, poprzez przestawienie rączki regulatora na skali. Przewody nasienne zazwyczaj były wykonane ze spiralnie skręconej blaszki.
Elementy Układu Napędowego Siewnika Konnego
Kluczowym elementem odpowiadającym za napędzanie aparatu wysiewającego jest koło napędowe, które poprzez system przekładni i łańcuchów, aktywuje mechanizmy wewnątrz siewnika. W układzie napędowym siewnika konnego można wyróżnić szereg istotnych części, które zapewniają prawidłowe funkcjonowanie maszyny:
- Koło zębate podwójne: często służy do przenoszenia napędu z głównego koła jezdnego na wałek mieszalnika. Przykładowo, koło zębate wałka mieszalnika może być napędzane przez mniejszą zębatkę (np. 18 zębów) z koła podwójnego.
- Wałek mieszalnika: na nim osadzone jest koło zębate, które często ma określoną liczbę zębów (np. 15 lub 16) i jest zamocowane na pręcie o średnicy, np. fi13mm.
- Koło zmiany kierunku siewnika konnego: element wpływający na funkcjonalność i manewrowość maszyny.
- Łańcuch: odpowiedzialny za przenoszenie napędu z koła na przekładnię siewnika.
Kalibracja Siewnika: Próba Kręcona
Ze względu na potencjalne różnice między wartościami wskazanymi w tabelach a rzeczywistymi wynikami wysiewu (spowodowane m.in. poślizgiem kół i oblepianiem ich ziemią), zalecano i nadal zaleca się przeprowadzanie tzw. próby kręconej. Jest to najskuteczniejsza metoda sprawdzenia i regulacji siewnika.
W przeszłości, przed wykonaniem próby kręconej, należało unieść siewnik i podłożyć płachtę pod redlice. Współczesne siewniki często są wyposażone w specjalne korytka, eliminujące tę potrzebę.
Obliczanie Wysiewu na 1 Hektar
Aby prawidłowo skalibrować siewnik, należy wiedzieć, ile razy koło siewnika obróci się przy zasianiu 1 hektara (10 000 m²). Ta liczba była zazwyczaj podana w tabeli, ale w razie jej zgubienia można było ją obliczyć. Na przykład, dla siewnika KR-15 o obwodzie koła 3,9 m i szerokości roboczej 1,65 m, powierzchnia zasiewana na jeden obrót koła wynosiła 3,9 m * 1,65 m = 6,435 m². Aby zasiać 1 ha, koło siewnika musiało się obrócić: 10 000 m² / 6,435 m² ≈ 1554 razy.
Ponieważ kręcenie kołem siewnika ponad 1500 razy byłoby niepraktyczne, przyjęto, że do próby kręconej wystarczy wykonać 30 obrotów kołem. Po ich wykonaniu zebrane nasiona należy zważyć, a otrzymany wynik pomnożyć razy 52. Dopuszczalne różnice w tamtym czasie wynosiły 2-3 kg. Próba kręcona nie straciła na swojej aktualności i do dziś jest najlepszą metodą regulacji siewnika.
Konserwacja i Bezpieczeństwo Użytkowania
Dla prawidłowego funkcjonowania siewnika konnego i przedłużenia jego żywotności, niezbędna jest regularna konserwacja. Agregat siewny powinien być wstępnie oczyszczony, a następnie starannie umyty po opróżnieniu skrzyni nasiennej, aby zapobiec kiełkowaniu materiału siewnego pod wpływem wody. Po umyciu maszynę należy pozostawić do wyschnięcia w przewiewnym i nasłonecznionym miejscu. Ważne jest, aby nie kierować wody bezpośrednio na instalacje elektryczne, jeśli takie występują w nowszych modelach.
Środki Smarne i Uzupełnianie Uszkodzeń
Siewnik wymaga regularnego smarowania, zwłaszcza łożysk, co powinno być wykonane po umyciu i osuszeniu maszyny. Należy zwrócić szczególną uwagę na niedrożne smarowniczki oraz luźne lub zużyte łożyska. Redlice siewnika muszą być konserwowane olejem biodegradowalnym lub dedykowanym środkiem. Ważne jest również smarowanie znaczników przejazdowych i przedwschodowych oraz wału agregatu. Należy także zwrócić uwagę na skrobaki i wał przekaźnika mocy (jeśli siewnik jest dostosowany do pracy z WOM, choć w przypadku konnego siewnika mowa jest raczej o wałach napędzających wewnętrzne mechanizmy, jak w Hosiera), gdzie znajdują się łożyska krzyżaków. Na końcu należy nasmarować łańcuch odpowiedzialny za przenoszenie napędu z koła na przekładnię siewnika.
Uszkodzenia lakieru, będące konsekwencją pracy siewnika w polu, powinny być na bieżąco uzupełniane odpowiednio dobraną farbą.
Zasady Bezpieczeństwa Podczas Pracy Siewnika
- Każdorazowo należy sprawdzić stan techniczny siewnika i ciągnika (jeśli używany do transportu).
- Przed rozpoczęciem jazdy transportowej należy umieścić z tyłu siewnika trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolno poruszający się oraz tablicę z lampami zespolonymi i światłami odblaskowymi.
- Należy upewnić się, czy w pobliżu siewnika nie znajdują się osoby niewidoczne z miejsca operatora.
- Podczas jazdy po drodze publicznej należy stosować się do przepisów ruchu drogowego. Siewniki doczepiane należy przewozić w położeniu transportowym, z podniesionymi znacznikami i innymi odchylanymi częściami.
- Zanim załaduje się ziarno, należy sprawdzić, czy w zbiorniku i aparatach wysiewających nie ma przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi itp.
- Podczas pracy należy zwracać uwagę na przeszkody w zasięgu znaczników śladów. Nie należy cofać, zawracać ani transportować siewnika, kiedy koła i redlice spoczywają na podłożu.
- Ważne! Nie wolno przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią w czasie pracy siewnika.
- Na polu z dużą ilością resztek roślinnych należy sprawdzać, czy redlice nie zapchały się i nie jest blokowany wysiew.
- Po zakończeniu pracy maszynę należy ustawić w pozycji transportowej.
Ewolucja Polskich Siewników Konnych
Pierwszymi siewnikami zbożowymi, których produkcję podjęto w Polsce po wojnie, były modele Kutnowiaki KR-15 oraz KR-25. Ich konstrukcję oparto na przedwojennym wzorze siewników Unia Ventzki, wyposażonych w wspomniane wcześniej trybikowe aparaty wysiewne systemu Hosiera. Początkowo Kutnowska fabryka „Kraj” dostarczała te dwa modele. Od 1957 roku do oferty dołączył KR-11 o szerokości 1,1 m, a także konna odmiana siewnika KR-25, wyposażona w przodek.
W 1960 roku produkcję siewników rozszerzono o model SZK-1,3 (z 13 redlicami), a następnie o SZK-1,75 (17 redlicowy). W miejsce KR-25 wprowadzono siewnik SZK-3S z wielostopniową przekładnią, co umożliwiało uzyskanie aż 72 kombinacji prędkości obrotowych aparatu wysiewającego, znacznie zwiększając precyzję wysiewu. Zmieniono również oznaczenia siewników: symbol SZK oznaczał siewnik zbożowy konny, zaś SZC - ciągnikowy. Po 1968 roku, w ramach państwowego systemu oznaczania maszyn, symbole SZK zostały zastąpione przez S0.
W 1965 roku przygotowano siewnik SZK-1,8, który wszedł do produkcji dopiero w 1971 roku jako S023. Jego odmiana górska (S038) była zaopatrzona w koła ogumione, hamulec ręczny i przegrody skrzyni. S023 stanowił najnowocześniejszą konstrukcję wśród krajowych siewników konnych, co pokazuje ewolucję i dążenie do udoskonalania mechanizmów, w tym tych związanych z kołami napędowymi i ich współpracą z innymi elementami maszyny.