W historii polskiego rolnictwa fabryka maszyn rolniczych „Agromet-Kraj” w Kutnie zajmuje szczególne miejsce, będąc synonimem produkcji siewników. Choć dziś wiele z tych maszyn to już historia, ich parametry techniczne i ceny z okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pozwalają zrozumieć ewolucję techniki rolniczej i wartość ówczesnych maszyn.
Historia produkcji maszyn rolniczych w Kutnie
Historia produkcji maszyn rolniczych w Kutnie sięga roku 1890, kiedy to Alfred Vaedtke uruchomił niewielką fabrykę, specjalizującą się w produkcji młocarń, kieratów i sieczkarni. W 1910 roku prężnie rozwijający się zakład stał się spółką akcyjną, zatrudniającą kilkaset osób. Po drugiej wojnie światowej zakład został znacjonalizowany i przez lata znany był głównie z produkcji siewników zbożowych w Fabryce Maszyn Rolniczych „Agromet-Kraj”.
Siewniki konne produkowane w Fabryce Maszyn Rolniczych „Kraj” w Kutnie
W powojennej Polsce z siewnikami jednoznacznie kojarzona była fabryka „Agromet-Kraj” w Kutnie, z której wyjeżdżała nazwyczaj szeroka gama takich maszyn. Choć pierwsze ciągniki pojawiły się na polskich polach już sto lat temu, w mniejszych gospodarstwach przez długie dekady koń był główną siłą pociągową, co determinowało zapotrzebowanie na siewniki konne.
„Ślązak” (S025)
Produkowany w Fabryce Maszyn Rolniczych „Kraj” w Kutnie „Ślązak” był w 1970 roku największym siewnikiem konnym oferowanym w Agromie. Jego szerokość robocza wynosiła równe 2 metry, co według producenta zapewniało wydajność rzędu 0,8 ha/godz. Skrzynia nasienna miała pojemność 105 litrów, a przekładnia umożliwiała wybór 72 różnych dawek wysiewu. Wyposażony był w przodek z regulowanym rozstawem kół, mieszczącym się w zakresie 1,75 do 2,24 m, wobec 2,24 m na osi tylnej.
W 1970 roku taki 2-metrowy siewnik konny kosztował 7100 złotych. Dla porównania, pszenica była wówczas skupowana średnio po 3500 zł/t, żyto po około 2400 zł/t, jęczmień 3100 zł/t i owies około 2200 zł/t.
„Opole” (S015)
Kolejnym siewnikiem z Fabryki Maszyn Rolniczych „Kraj” w Kutnie, oferowanym w „Informatorze Agromy” z 1970 roku był S015 „Opole”. Przy szerokości roboczej 1,75 m producent określił wydajność na 0,6 ha/godz. Przodek miał regulowany rozstaw kół w zakresie 1,52 - 2,02 m, wobec 1,96 m na osi tylnej. W 1970 roku taki siewnik kosztował 4600 zł. Jest to więc w przeliczeniu, na podstawie danych GUS, 1,3 tony pszenicy, 1,9 tony żyta, 1,5 tony jęczmienia lub 2,1 tony owsa.
„Kaszub” (S014)
Popularnym i oferowanym w Agromie przez wiele lat siewnikiem konnym był S015 „Kaszub”, również z FMR „Kraj” w Kutnie. Miał on szerokość roboczą wynoszącą 1,5 m i skrzynię nasienną o pojemności 76 litrów, a producent szacował wydajność na 0,5 ha/godz. Przodek był wyposażony w regulowany rozstaw kół, choć zakres nie był podany w informatorze. Wg „Informatora Agromy” z 1970 roku cena takiej maszyny wynosiła 3600 złotych, co odpowiadało około tonie pszenicy. W 1979 roku „Kaszub” kosztował 5800 zł, a w 1985 roku 30650 zł.
„Góral” (S012)
Innym popularnym modelem z FMR „Kraj” w Kutnie był S012 „Góral”. Siewnik o szerokości roboczej 1,25 m i skrzyni nasiennej o pojemności 60 litrów oferował wg producenta wydajność 0,4 ha/godz. W 1970 roku taki siewnik kosztował 3400 zł, a więc porównywalnie do tony pszenicy w skupie. W 1979 roku kosztował 5200 złotych, a w 1985 roku 40,4 tys. zł.
„Juhas” (S040)
Ostatnim siewnikiem konnym wymienionym w „Informatorze Agromy” z 1970 roku był S040 „Juhas”, produkowany w Fabryce Maszyn Rolniczych „Kraj” w Kutnie. Maszyna ta była przystosowana do pracy w trudnych górskich warunkach. Miała szerokość roboczą 0,9 m, skrzynię nasienną o pojemności 45 l i wydajność szacowaną na 0,3 ha/godz. Siewnik ważył 250 kg, a do napędu wymagany był jeden koń. Cena takiej maszyny wynosiła 3550 zł.
Siewniki ciągnikowe z Kutna i Poznania
Fabryka w Kutnie, a także inne zakłady, produkowały również siewniki dostosowane do współpracy z ciągnikami. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują modele z rodziny „Poznaniak”.
„Poznaniak”
W polskim rolnictwie nazwa „Poznaniak” jednoznacznie kojarzy się z siewnikiem mechanicznym do zbóż. Ten siewnik zbożowy stał się już legendą i jest prawdopodobnie najbardziej znanym siewnikiem mechanicznym w Polsce. Pierwsze siewniki „Poznaniak” pojawiły się na polach pod koniec lat 60. i były dostarczane do wszystkich krajów dawnego RWPG. Siewnik „Poznaniak” jest przeznaczony do rzędowego siewu nasion zbóż, strączkowych, oleistych, motylkowych i innych za pomocą kołeczkowych przyrządów wysiewających.
Wydawca „Informatora Agromy” z 1979 roku podał następujące ceny siewników ciągnikowych:
- Poznaniak S043 (ciągnikowy, 2,7 m): 20,5 tys. zł
- Mazur S052 (ciągnikowy, 4 m): 73 tys. zł
- Polanin S045 (ciągnikowy, 6 m): 99 tys. zł
- SZU-3,6 (ciągnikowy, 3,6 m): 79,5 tys. zł
W 1985 roku ceny znacząco wzrosły. „Poznaniak” S043 kosztował 63,1 tys. zł, a SZU-3,6 106 tys. zł.
„Mazur”
Siewnik „Mazur” jest przeznaczony do rzędowego siewu nasion roślin kłosowych, strączkowych, oleistych, motylkowych i innych za pomocą kołeczkowych przyrządów wysiewających. Był przystosowany do siewu zagęszczonego pszenicy nie krzewiącej się i nie wylegającej, np. odmiany Grana.
„Polanin”
Siewnik „Polanin” jest przeznaczony do rzędowego siewu nasion roślin kłosowych, strączkowych, oleistych i innych za pomocą kołeczkowych przyrządów wysiewających. Podobnie jak „Mazur”, był przystosowany do siewu zagęszczonego pszenicy nie krzewiącej się i nie wylegającej, np. odmiany Grana.
Siewnik SZU-3,6
Siewnik SZU-3,6 jest przeznaczony do wąskorzędowego siewu nasion zbóż i roślin strączkowych z równoczesnym wysiewem w rzędy granulowanych nawozów mineralnych. Siewnik współpracował z ciągnikami o mocy 50-75 KM, a w zespole nawet z czterema sztukami.
Ceny siewników i innych maszyn rolniczych w PRL-u
Aby zrozumieć wartość siewników w tamtych czasach, warto przyjrzeć się cenom z lat 1970, 1979 i 1985 oraz porównać je z cenami skupu płodów rolnych i innymi dobrami konsumpcyjnymi.
Porównanie cen z 1970 roku
| Maszyna | Cena (zł) | Odpowiednik w pszenicy (t) |
|---|---|---|
| Ślązak S025 (2 m) | 7100 | ~2 |
| Opole S015 (1.75 m) | 4600 | ~1.3 |
| Kaszub S014 (1.5 m) | 3600 | ~1 |
| Góral S012 (1.25 m) | 3400 | ~0.97 |
| Juhas S040 (0.9 m) | 3550 | ~1.01 |
Ceny skupu pszenicy w 1970 roku wynosiły średnio 3500 zł/t.
Porównanie cen z 1979 roku
| Maszyna | Cena (zł) | Cena Bizon Z056 (zł) | Cena Ursus C330 (zł) | Cena Fiat 126p (zł) |
|---|---|---|---|---|
| Góral S012 (konny, 1,25 m) | 5200 | 750 000 | 145 000 | 90 000 |
| Kaszub S014 (konny, 1,5 m) | 5800 | |||
| Poznaniak S043 (ciągnikowy, 2,7 m) | 20 500 | |||
| Mazur S052 (ciągnikowy, 4 m) | 73 000 | |||
| Polanin S045 (ciągnikowy, 6 m) | 99 000 | |||
| SZU-3,6 (ciągnikowy, 3,6 m) | 79 500 |
Ceny skupu płodów rolnych w 1979 roku:
- Pszenica: 5200 zł/t
- Żyto: 4350 zł/t
- Jęczmień: 5650 zł/t
- Owies: 3850 zł/t
Produkty pierwszej potrzeby w 1979 roku: bochenek chleba 4 zł, cukier 10,5 zł/kg, wódka 100 zł/0,5l.
Porównanie cen z 1985 roku
| Maszyna | Cena (zł) | Cena Bizon Z056 (zł) | Cena Ursus C360 (zł) | Cena Ursus C330 (zł) |
|---|---|---|---|---|
| Góral S012 (konny, 1,25 m) | 40 400 | 1 600 000 | 595 000 | 471 000 |
| Kaszub S014 (konny, 1,5 m) | 30 650 | |||
| Poznaniak S043 (ciągnikowy, 2,7 m) | 63 100 | |||
| SZU-3,6 (ciągnikowy, 3,6 m) | 106 000 |
Nowoczesny siewnik „Poznaniak” - Design i Specyfikacje
Obecna wersja siewnika „Poznaniak” to konstrukcja spełniająca najwyższe wymogi, charakteryzująca się stosunkowo lekką budową, szczególnie dedykowaną do współpracy z zawieszanymi agregatami uprawowymi.
Szerokości Robocze i Pojemność Zbiornika
Siewniki zbożowe „Poznaniak” produkowane są w trzech szerokościach roboczych:
- 2,5 metra (pojemność skrzyni 470 dm³)
- 2,7 metra (pojemność skrzyni 470 dm³)
- 3,0 metry (pojemność 510 dm³)
Największy zbiornik na ziarno może pomieścić aż 510 litrów materiału siewnego.
Niska Masa Własna i Agregowanie
Siewniki „Poznaniak” zawsze charakteryzowały się niską masą własną. Na przykład, siewnik 3,0 metrowy z redlicami stopkowymi waży tylko 620 kg. Jest to szczególnie ważne, gdy siewnik jest agregowany z agregatem zawieszanym, ponieważ zestawy te są dość długie, a główny ciężar (siewnik z załadowaną skrzynią nasienną) jest najbardziej oddalonym od ciągnika elementem zestawu. Ruchoma belka zaczepowa siewnika ułatwia jego agregowanie oraz sprawia, że maszyna lepiej zachowuje się na nierównym podłożu.
System Redlic i Regulacja Głębokości Siewu
Redlice w „Poznaniaku” umieszczone są w dwóch rzędach, a głębokość siewu może być regulowana w zakresie 0-7 cm. Siewnik zbożowy „Poznaniak” może być wyposażony w różne typy redlic:
- Lekkie redlice stopkowe na nośniku rurowym: Zalecane są na gleby lekkie i średnio-zwięzłe z małą ilością resztek pożniwnych. Posiadają specjalne obrotowe zapadki z tworzywa sztucznego, które zapobiegają zapychaniu się redlic glebą przy cofaniu maszyny.
- Redlice dwutalerzowe „V-TECH”: Są bardziej uniwersalną wersją i sprawdzą się w każdych warunkach glebowych. Posiadają talerze ustawione pod ostrym kątem do kierunku jazdy, dzięki czemu redlica jest niewrażliwa na resztki pożniwne i gorzej przygotowane pole do siewu. Do redlic talerzowych „V-TECH” można zamontować kółko dogniatająco-kopiujące (kółko dociskowe), które utrzymuje zadaną głębokość siewu. Skrajne redlice talerzowe w standardowym wyposażeniu siewnika pozwalają uzyskać zadaną głębokość pracy za kołami jezdnymi. Prosta regulacja punktowa z dociskiem sprężynowym sprawia, że ziarno położone jest na właściwej głębokości w glebie. Kółko kopiujące gwarantuje, że ziarno będzie położone na jednakowej głębokości nawet na polach mozaikowatych, a wschody roślin będą szybsze i bardziej wyrównane. Masywne mocowanie redlicy na tradycyjnym zawiasie zapewnia dobre kopiowanie terenu. Redlice posiadają także indywidualny oraz centralny docisk realizowany za pomocą indywidualnych sprężyn.
Skrzynia Przekładniowa i Znaczniki Przejazdowe
W zmodernizowanej konstrukcji znalazła się nowa bezstopniowa, trzykrzywkowa skrzynia przekładniowa z obudową z żeliwa. Mocowanie precyzyjnych elementów przekładni w takiej obudowie podnosi żywotność i dokładność jej działania. Nowe siewniki „Poznaniak” otrzymały również zmienioną konstrukcję znaczników przejazdowych. Posiadają one zabezpieczenie przeciążeniowe, które chroni ramię znacznika przed uszkodzeniami mechanicznymi w przypadku najechania na przeszkodę. Hydrauliczne znaczniki przejazdów są sterowane dwoma siłownikami i umożliwiają pozostawianie śladu przejazdu na środek ciągnika. Blokada wieszaka przewodów prowadzących materiał siewny jest pewna i łatwa w obsłudze. Dokładne mocowanie pozwala zachować odpowiednią odległość łącznika gumowego od denka aparatu wysiewającego. Umiejscowienie dźwigni denek na bocznej ścianie siewnika ułatwia regulację oraz przeprowadzenie próby kręconej.
Jak działa skrzynia biegów CVT! (Animacja)
Wyposażenie Dodatkowe i Systemy Sterowania
Bogate wyposażenie opcjonalne pozwala wyposażyć siewnik „Poznaniak” 2.7 do występujących w gospodarstwie potrzeb. Siewnik zbożowy „POZNANIAK” produkowany jest w kilku szerokościach roboczych oraz wersjach wyposażenia. Bogate wyposażenie ścieżek technologicznych pozwala skonfigurować zbożowy siewnik talerzowy dokładnie pod własne potrzeby. Na liście wyposażenia standardowego modelu 550 znajdują się m.in. dwuczęściowe, zintegrowane kółka wysiewające do zbóż i rzepaku (tzw. „0+1”).
Obecnie siewnik można wyposażyć w sterownik Starter Seed lub najnowszy komputer Pilot Seed. Sterownik Starter Seed służy głównie do automatycznego zliczania przejazdów oraz zamykania i otwierania ścieżek technologicznych pod przejazdy opryskiwaczem lub rozsiewaczem. „Poznaniaka” można wyposażyć pod indywidualne potrzeby klienta, do wyboru są dwa pakiety wyposażenia:
- Pakiet Starter Seed: zawiera sterownik Starter Seed, elektryczne ścieżki technologiczne oraz hydrauliczne znaczniki przejazdu.
- Pakiet z komputerem Pilot Seed: zamiast sterownika Starter Seed posiada komputer Pilot Seed.
Siewnik talerzowy zbożowy Unia „POZNANIAK” model 550 może zostać dodatkowo wyposażony w elektroniczny sterownik typu Starter Seed, Superior lub TicTac, które pozwalają na zliczanie przejazdów od znaczników oraz automatyczne zakładanie i planowanie ścieżek technologicznych. Krata wewnątrz zbiornika siewnika ułatwia ręczny załadunek materiału siewnego z małych worków.
Producent: UNIA
Unia to największy polski producent maszyn rolniczych, z ponad 140-letnią tradycją w produkcji sprzętu dla rolnictwa. Dzięki szerokiemu doświadczeniu i zaawansowanemu podejściu firma dostarcza nowoczesne rozwiązania rolnikom na całym świecie.
Doświadczenia użytkowników i awarie
Niektóre modele siewników, jak np. S056 „Poznaniak” czy „Poznaniak 3” (oznaczenie z roku produkcji), mogły wykazywać pewne niedoskonałości. Użytkownicy zgłaszali problemy z jakością materiałów, np. zardzewiałą blachą, lub z wytrzymałością elementów konstrukcyjnych, jak np. koła, które w stosunku do ciężaru maszyny okazywały się za słabe i wymagały spawania.
Jednym z przykładów awarii była sytuacja, gdy siewnik zaczął przerywać pracę - siał metr, a następnie przez 30 cm nie siał. Po kontakcie z producentem w Kutnie, zasugerowano wymianę skrzynki przekładniowej na regenerowaną za 500 zł. Po samodzielnym rozkręceniu skrzynki okazało się, że przyczyną problemu była pęknięta sprężynka, której koszt wraz z uszczelką i pierścieniem uszczelniającym, a także koszt wysyłki z Kutna, wyniósł około 50 zł. Zaleca się więc dokładne sprawdzenie mechanizmu przed podjęciem kosztownych decyzji o wymianie podzespołów.