Prawidłowe wykonanie siewu nasion jest obok właściwej uprawy gleby i nawożenia podstawowym warunkiem wzrostu i rozwoju roślin uprawnych, decydującym o wielkości i jakości plonu.
Rodzaje siewników i ich charakterystyka
Na rynku dostępne są dwa główne typy siewników: mechaniczne i pneumatyczne. Każdy z nich posiada swoje zalety i wady, a wybór odpowiedniego zależy od specyficznych potrzeb gospodarstwa.
Siewniki mechaniczne
Siewniki z mechanicznymi zespołami wysiewającymi są tańsze i bardziej wydajne (wyższe prędkości robocze) od siewników pneumatycznych. Zapewniają również dokładniejszy wysiew, szczególnie nasion otoczkowanych. Są lżejsze, co umożliwia współpracę z ciągnikami o mniejszej mocy, i prostsze w obsłudze.
Siewniki pneumatyczne
Siewniki pneumatyczne odznaczają się większą uniwersalnością zastosowania. W porównaniu do siewników z mechanicznymi zespołami wysiewającymi, są bardziej przydatne do wysiewu nasion różniących się wielkością i kształtem. W gospodarstwach wielkotowarowych do siewu nasion kukurydzy, buraka cukrowego i innych roślin zalecane są głównie siewniki precyzyjne z mechanicznymi zespołami wysiewającymi.
Budowa i zasada działania siewników przedmuchowych
Siewniki przedmuchowe, znane również jako pneumatyczne, stanowią zaawansowane rozwiązanie w technice siewu, wykorzystujące strumień powietrza do precyzyjnego umieszczania nasion w glebie. Ich działanie opiera się na stworzeniu kontrolowanego podciśnienia lub nadciśnienia, które umożliwia pobranie i transport pojedynczych nasion.
Mechanizm wysiewu pneumatycznego
Głównym elementem wyróżniającym siewnik pneumatyczny od mechanicznego jest zastosowanie dmuchawy, która generuje wysoki strumień powietrza. Mechanizm dmuchawy może być napędzany od wałka WOM lub hydraulicznie, co pozwala na współpracę siewników pneumatycznych z traktorami o różnej mocy.
Podstawowa zasada działania siewnika pneumatycznego opiera się na pneumatycznym aparacie wysiewającym, który rozdziela nasiona przy pomocy podciśnienia lub nadciśnienia. Otwory w specjalnie zaprojektowanej tarczy „chwytają” pojedyncze ziarna, a odpowiednio umieszczone szczotki i zgarniacze usuwają nadmiar nasion. Następnie strumień powietrza transportuje pojedyncze nasiono przez przewód do redlicy, która umieszcza je w glebie.
Tarcza dozująca - serce aparatu wysiewającego
Kluczowym elementem pneumatycznego aparatu wysiewającego jest tarcza dozująca. Dobiera się ją do gatunku i kalibru nasion, uwzględniając średnicę, liczbę i średnicę otworów, a także grubość tarczy. Zużycie tarczy objawia się powstawaniem „fasolkowatych” otworów, zadziorów i wytartej powierzchni ślizgu, co może skutkować podwójnym pobraniem ziaren lub ich wypadaniem.
Ważne jest również, aby kontrolować stan elementów współpracujących z tarczą, takich jak pierścienie ślizgowe i pokrywy, które zapewniają stabilną odległość i szczelność. Dobrze utrzymane tarcze i pokrewne elementy są fundamentem dla pneumatycznych systemów dozowania nasion, zapewniając stałą singulację (pobieranie pojedynczych nasion).
Rola zgarniaczy i elementów uszczelniających
Szczotki i zgarniacze odpowiadają za proces „odszumiania”, czyli usuwania nadmiarowych ziaren z tarczy, dzięki czemu aparat podaje pojedyncze nasiona. Zużyte, wykruszone włókna lub zbyt mały docisk mogą prowadzić do podwójnego wysiewu i wahań normy wysiewu.
W układach pneumatycznych kluczową rolę odgrywają również elementy membranowe i elastyczne uszczelnienia, takie jak mieszki komór, gniazda węży i różnego typu uszczelniacze. Utrzymują one szczelność komory i przewodów, kompensując ruchy aparatu i redlic. Pęknięcie, przetarcie lub odkształcenie tych elementów natychmiast objawia się spadkiem podciśnienia i rozkalibrowaniem normy wysiewu.
Przewody nasienne i ich znaczenie
Gdy zmienia się norma wysiewu bez wyraźnej przyczyny, pierwsze podejrzenie pada na przewody nasienne. Nasiona i pył mogą osadzać się w ich łukach, a mikropęknięcia i nieszczelne połączenia zakłócają przepływ. Dlatego tak ważne jest sprawdzanie drożności przewodów i stanu węży, a także jakości zaciśnięcia opasek.
Sprawne przewody są warunkiem utrzymania stabilnego przepływu i podciśnienia w pneumatycznych systemach dozowania nasion.
Zaawansowane rozwiązania w siewnikach pneumatycznych
Współczesne siewniki pneumatyczne są wyposażane w szereg innowacyjnych rozwiązań, które zwiększają ich precyzję, uniwersalność i komfort obsługi.
Elektroniczne sterowanie i kontrola
Niektóre modele siewników, jak np. Fortune Seeder firmy Brastal, pracują w oparciu o własną hydraulikę i elektroniczne sterowanie z wykorzystaniem dotykowego wyświetlacza. Wyposażone są w liczne czujniki, zapewniające precyzyjną pracę na szerokości roboczej. Pozwala to na dokładny wysiew w szerokim zakresie dawek na hektar, przy wysokiej prędkości roboczej.
Elektroniczna kontrola optyczna (OEC) umożliwia operatorowi monitorowanie pracy poszczególnych sekcji wysiewających bezpośrednio z kabiny ciągnika. W przypadku wystąpienia przepustów generowany jest sygnał dźwiękowy i optyczny. System OEC dostarcza również informacji o liczbie obsianych hektarów, poziomie wysianych nasion, czasie siewu, dystansie i prędkości jazdy.
Napęd elektryczny zespołów wysiewających
Firma Kverneland Accord produkuje siewniki, których zespoły wysiewające są napędzane silnikami elektrycznymi. Prędkość jazdy jest odczytywana z impulsów od koła jezdnego, co umożliwia dokładną regulację odległości między nasionami w rzędzie. Kolejną ważną cechą jest optyczny nadzór nad wysiewem - każdy zespół wysiewający posiada czujniki informujące o braku nasion w zbiorniku lub nieprawidłowym ich wysiewie.
W siewnikach z elektrycznym napędem tarcz, pobór prądu jest niewielki (zaledwie 1 A na zespół), co eliminuje potrzebę stosowania dodatkowej prądnicy. Zasilanie odbywa się z gniazda elektrycznego ciągnika.
Systemy GPS i automatyzacja
Najnowszym rozwiązaniem stosowanym w siewnikach precyzyjnych z zespołami wysiewającymi napędzanymi silnikami elektrycznymi jest wysiew z wykorzystaniem sygnału GPS i oprogramowania GEOseed. Umożliwia to automatyczne wyłączanie poszczególnych zespołów wysiewających na uwrociach pól i klinach, co zapobiega podwójnemu wysiewowi.
GPS animation
Specyficzne rozwiązania i zastosowania
Różni producenci oferują siewniki punktowe z rozwiązaniami dostosowanymi do specyficznych potrzeb uprawowych.
Siewniki firmy Horsch
Firma Horsch oferuje siewniki precyzyjne, takie jak MaestroRC, dostępne w wersjach Maestro8RC/SW 3300S i Maestro11RC/SW7000S. Konstrukcja siewnika obejmuje ramę z trzypunktowym układem zawieszenia, do której mocowane są sekcje robocze za pomocą równoległoboków przegubowych. Zespoły wysiewające są napędzane od wspólnego wału za pomocą przekładni łańcuchowych, a napęd na wał przenoszony jest od koła jezdnego siewnika.
Sekcja wysiewająca składa się z tarczy z palcami wyposażonymi w chwytaki. Specjalna krzywka sterująca powoduje odchylanie chwytaka od tarczy w strefie pobierania nasion. Następnie nasiono wpada między odchylony chwytak a tarczę, jest dociskane sprężyną chwytaka. Nadmiar nasion jest zrzucany z powrotem do komory, a pozostałe nasiona są przenoszone i przez otwór trafiają do przenośnika łopatkowego, a następnie do kanału, którym spadają do bruzdki wykonanej przez redlicę. Takie rozwiązanie zapewnia wysoką precyzję siewu i małą wysokość wolnego spadania nasion.
Regulacja ilości wysiewu odbywa się poprzez zmianę przełożenia w przekładni przenoszącej napęd. Odległość między rzędami wynosi 75 cm, a odległość między nasionami w rzędzie można regulować w zakresie od 11 do 22 cm. Głębokość siewu można ustawić od 1,5 do 9 cm, a nacisk na redlice od 100 do 300 kg. Siewniki te są również wyposażone w podsiewacz nawozu.
Siewniki firmy Maschio-Gaspardo
Firma Maschio-Gaspardo produkuje precyzyjne siewniki punktowe, które dzięki prostej obsłudze można szybko przystosować do wysiewu nasion kukurydzy, buraka cukrowego, słonecznika, soi i rzepaku. Dostępne są w wersjach 4-, 6-, 8- i 12-rzędowych, z rozstawem rzędów 45 i 75 cm. Firma oferuje siewniki z sekcjami wysiewającymi typu SP (redlica stopkowa) i MT do wysiewu nasion w mulcz z redlicami tarczowymi.
Siewniki te mają zwartą konstrukcję, obejmującą trzypunktowy układ zawieszenia z belką nożną, do której mocowane są koła napędowo-podporowe oraz sekcje wysiewające. Napęd realizowany jest za pomocą wału Cardana, co eliminuje różnice w wysiewie między sekcjami i zapewnia dużą trwałość napędu w porównaniu do napędu łańcuchowego.
Zespół wysiewający w siewnikach Maschio-Gaspardo to tarcza z otworami o średnicy nieco mniejszej od wysiewanych nasion. W strefie nabierania nasion panuje podciśnienie, które przyssaje nasiona do otworów. Przy dalszym obrocie tarczy, w strefie działania strumienia powietrza przedmuchującego otwory, nasiona pod wpływem grawitacji spadają do bruzdki wykonanej przez redlicę. Siewnik posiada dwa wentylatory napędzane od WOM: jeden wytwarza podciśnienie, drugi zaś przedmuchuje otwory, powodując spadanie nasion.
Każda sekcja wysiewająca składa się z wózka jezdnego osadzonego na belce nożnej za pomocą równoległoboku przegubowego. Wózek wyposażony jest w dwa koła: pierwsze, znajdujące się przed redlicą, utwardza podłoże, a drugie dociśnia wysiane nasiona do dna bruzdy. Sekcja typu SP jest tradycyjną sekcją z ogumionym kołem dociskającym, opcjonalnie z dwiema tarczami rozcinającymi przed redlicą stopkową, co poprawia efekty siewu na cięższych glebach lub z większą ilością resztek pożniwnych. Sekcja typu MT posiada redlicę tarczową zespoloną z kołami kopiującymi, zapewniając precyzyjne utrzymanie nastawionej głębokości siewu nawet na nierównej powierzchni.
Wszystkie sekcje są zespolone z ramą za pomocą równoległoboku z samosmarującymi tulejami. Siewniki z sekcją SP sprawdzają się w technologiach tradycyjnych na dobrze przygotowanych polach z lżejszymi glebami, natomiast sekcje MT - w technologiach uproszczonych i na glebach mozaikowatych.
Podsiewacz nawozu
W oferowanych typach i modelach siewników istnieje możliwość zamontowania zbiorników nawozowych o różnych pojemnościach (160, 180, 280, 650 lub 1000 dm³). Wysiew nawozu odbywa się poprzez stopkowe lub tarczowe redlice.
Historia i rozwój siewników
Siewnik jest maszyną rolniczą wykorzystywaną do wysiewu różnorodnych roślin, od zbóż po warzywa i rośliny okopowe. Pierwsze siewniki zaczęto używać w Polsce już w XIX wieku, co znacząco ułatwiło i przyspieszyło prace polowe. Do lat 60. XX wieku siewniki były napędzane zaprzęgami konnymi, natomiast współcześnie dominują siewniki ciągnikowe.
Podstawowy podział siewników obejmuje maszyny uniwersalne (do wysiewu wszystkich rodzajów zbóż), siewniki zbożowe do siewu uproszczonego (przygotowujące glebę i wysiewające materiał siewny w jednym przejeździe) oraz siewniki zbożowe do siewu bezpośredniego (przeznaczone do pracy w trudnych warunkach, np. na ścierniskach).
Budowa uniwersalnego siewnika zbożowego
Podstawowy zespół wysiewający uniwersalnego siewnika zbożowego składa się z kół napędowych, przekładni, wałka wysiewającego, gniazd zamkniętych, skrzyni nasiennej i zastawek regulacyjnych, a także mieszadła. Do umieszczania nasion w glebie służą przewody nasienne zakończone redlicą stopkową lub talerzową. W siewnikach pneumatycznych dodatkowo zastosowany jest wentylator tłoczący powietrze.
Zasada działania siewników zbożowych
Zasada działania siewnika zbożowego różni się w zależności od typu maszyny. W siewnikach mechanicznych nasiona wygarniane są ze skrzyni przez zespoły wysiewające i przemieszczają się grawitacyjnie przez przewód nasienny do bruzdy przygotowanej przez redlicę. Siewniki pneumatyczne działają na podobnej zasadzie, jednak nasiona są wtłaczane do gleby strumieniem powietrza z wentylatora, co polepsza ich umieszczenie w ziemi i w efekcie wpływa na lepsze wschody roślin.
