Biorąc pod uwagę skalę zastosowania, siewnik należy zaliczyć do najważniejszych maszyn stosowanych w rolnictwie. Głównym zadaniem siewników jest dostarczenie na teren uprawny określoną ilość nasion i jej równomierne rozmieszczenie. Prawidłowe wykonanie zabiegu siewu jest w dużym stopniu uzależnione od parametrów i rozwiązań konstrukcyjnych siewników. Najwięcej w Polsce uprawia się zbóż, roślin pastewnych i przemysłowych, stanowią około 90% upraw. Dodając rosnące zastosowanie technologii uprawy uproszczonej (siewu bezpośredniego), można stwierdzić wysokie zapotrzebowanie na rozwój tego typu maszyn. Maszyny te najlepiej sklasyfikować pod względem budowy.
Podstawowa budowa i zasada działania siewników
Siewniki to rolnicze maszyny składające się z dwóch podstawowych części: zbiornika na nasiona i systemu wysiewającego. Zbiornik służy do magazynowania materiału siewnego, który następnie trafia do aparatu wysiewającego. System ten, złożony z aparatów wysiewających i redlic (rozmieszczonych poprzecznie względem kierunku jazdy), odpowiada za umieszczenie nasion w glebie na odpowiedniej głębokości.
Mechanizm pracy siewnika
Działanie siewnika opiera się na napędzie mechanicznym, który jest przekazywany z kół jezdnych maszyny. Obrotowe mieszadło wewnątrz zbiornika zapewnia równomierne podawanie nasion do aparatów wysiewających. Następnie nasiona są transportowane do redlic, które umieszczają je w glebie. Cały proces jest precyzyjnie kontrolowany, co pozwala na dokładne dozowanie ilości nasion oraz ich umieszczenie na odpowiedniej głębokości. Siewniki dają możliwość sprawnego wysiania nasion, co jest właściwie niezbędne do tego, żeby prowadzić uprawy. Oprócz plonów głównych, można za ich pomocą wysiać również poplon.
Przeznaczenie i znaczenie siewników
Maszyny w postaci siewników służą do precyzyjnego wysiewu nasion różnych roślin uprawnych. Są niezastąpione w procesie zasiewu zbóż, roślin przemysłowych, takich jak rzepak, oraz innych upraw, które wymagają dokładnego rozmieszczenia materiału siewnego. Dzięki zaawansowanej technologii i konstrukcji umożliwiają rolnikom precyzyjne kontrolowanie ilości wysiewanych nasion oraz głębokości, na jaką są one umieszczane w glebie. Taka dokładność przekłada się na optymalne wykorzystanie dostępnej powierzchni pola, co bezpośrednio wpływa na zwiększenie wydajności plonów. Ponadto, równomierne rozmieszczenie nasion zapobiega zjawisku konkurencji między roślinami o dostęp do składników odżywczych.
Siewnik rzutowy: budowa, działanie i zastosowanie
Czym charakteryzuje się siewnik rzutowy?
Maszyny rolnicze przeznaczone do wysiewu rzutowego działają zupełnie inaczej niż siewniki rzędowe czy punktowe. Nasiona są w ich przypadku rozmieszczane na polu losowo. Z reguły siewniki rzutowe są wyposażone w zespół szczoteczkowy, który wygarnia nasiona ze zbiornika na zewnątrz, lub w talerz rozsiewający. W ten sposób nasiona trafiają na glebę bez zachowania określonych odstępów czy rzędów. Wysokiej jakości siewniki rzutowe pozwalają na losowe, ale równomierne rozmieszczenie nasion.
Zastosowanie siewników rzutowych
Metoda wysiewu rzutowego jest powszechnie stosowana w uprawie międzyplonów, m.in. gorczycy, a także roślin motylkowych. Rzutowo można wysiewać również trawę. Siewniki rzutowe są często zaprojektowane do szybkiego pokrywania dużych powierzchni, a ich mechanizm działania polega na rozrzucaniu nasion na szerokość, która w niektórych modelach może wynosić nawet do 3,6 metra. Są idealne do dużych ogrodów wiejskich, pól uprawnych czy trawników rekreacyjnych, gdzie liczy się szybkość pracy. W prostszych zastosowaniach dobrze sprawdza się siewnik lejkowy, ceniony za nieskomplikowaną budowę i wygodną obsługę. Siewniki rzutowe są również stosowane w leśnictwie, gdzie służą do tworzenia pasów zaporowych mających na celu ochronę upraw przed dziką zwierzyną. Wyposażone są w napęd elektryczny, który umożliwia równomierne rozsiewanie nasion lub karmy na dużych obszarach.
Do wysiewu drobnych nasion, w tym nasion poplonów, zbóż i traw, najczęściej stosuje się siewniki rzutowe. Pozwalają one na równomierne rozmieszczenie materiału siewnego na dużej powierzchni. W zależności od konkretnego rodzaju uprawy i wielkości gospodarstwa należy zwrócić uwagę na to, aby siewnik miał optymalną szerokość roboczą.
Kluczowe aspekty prawidłowego siewu
Oprócz dobrego siewnika, ważnymi czynnikami wpływającymi na prawidłowy wysiew są: głębokość siewu nasion, wilgotność gleby, uprawa przedsiewna oraz gęstość siewu. Ostatni czynnik zależy od ustawień przez rolnika, ale również od dokładności siewnika, czyli rzeczywistego wysiewu do ustawionego.
Głębokość siewu
Głębokość siewu jest uzależniona od wielu warunków, stąd istotne znaczenie ma możliwość prostej i skutecznej zmiany tego parametru w siewnikach. Przede wszystkim parametr ten jest uzależniony od rodzaju gleby: na glebach mocniejszych i zasobniejszych nasiona umieszcza się płycej, natomiast na glebach lekkich nieco głębiej. Ponadto na głębokość siewu ma oczywiście wpływ również wielkość nasion i sposób ich kiełkowania, a także termin siewu. Redlice wysiewające powinny być tak wyregulowane, aby osiągnąć zadaną głębokość pracy na glebach zwięzłych, jak i glebach lżejszych. Jednak nie zawsze jest możliwe zastosowanie optymalnego ustawienia. W obecnie produkowanych siewnikach żądaną głębokość siewu uzyskuje się zazwyczaj poprzez nacisk na redlice sprężynami ściskanymi lub rozciąganymi, ewentualnie stosuje się docisk hydrauliczny. Hydrauliczne sterowanie pozwala zmieniać docisk redlic z poziomu kabiny operatora.
Zagęszczenie gleby
Kolejnym ważnym aspektem istotnie wpływającym na kiełkowanie i wschody roślin jest zagęszczenie gleby. Wysiewane nasiona powinny trafić na odpowiednio zagęszczoną glebę. Przykrywająca nasiona gleba powinna być dostatecznie luźna, tak aby umożliwić korzeniom wymianę gazową tlenu i powstającego w procesie oddychania nasion dwutlenku węgla z powietrzem atmosferycznym. Odpowiednie zagęszczenie gleby sprzyja powstaniu podsiąku z głębszych warstw ziemi, co w przypadku suszy ma duże znaczenie, która w ostatnich latach jest bardzo częstym zjawiskiem. Rozwiązania konstrukcyjne siewników w przypadku zagęszczenia gleby przed redlicami najczęściej są realizowane poprzez zastosowanie wałów oponowych, które jednocześnie (w przypadku siewników ciąganych) są oparciem konstrukcji podczas transportu, manewrów itp. Natomiast do zagęszczenia za redlicami najczęściej stosowane są rolki dociskające, których nacisk jest regulowany (hydraulicznie lub mechanicznie). Wielkość rolek dociskających jest uzależniona od masy redlicy i stosowanego docisku.
Wydajność i precyzja
Aby plon był wysoki, ważnym czynnikiem jest termin siewu, co przy dużych uprawach powoduje potrzebę dużych wydajności. Właśnie z myślą o takich czynnikach powstają bardzo wydajne siewniki o szerokościach roboczych przekraczających 10 m, mogące pracować ze znacznymi prędkościami roboczymi i osiągające wydajność często przekraczającą 15 ha/godz. Jednak nie wolno zapomnieć o jakości siewu, dlatego nie warto pracować z maksymalną prędkością mimo zapewnień producenta. Jeśli na polu jest sporo nieregularnych kształtów, tzw. „klinów”, to przydatny jest system odłączania poszczególnych sekcji, który będzie ten proces automatycznie kontrolował dzięki systemu GPS.
SZYBKIE SIEWNIKI W AKCJI! Porównanie siewników punktowych Amazone, Horsch, Kverneland i Väderstad
Nowoczesne technologie w siewnikach
Dzisiaj w wielu maszynach rolniczych, tak i w siewnikach, są elektroniczne systemy sterowania i kontroli. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie do siewu siewników wyposażonych w systemy, które dozują dawkę wysiewu względem zasobności gleby. Jednak przy zastosowaniu takich opcji trzeba posiadać mapę zasobności, którą trzeba zrobić wcześniej za pomocą innych maszyn. Mimo wszystko takie rozwiązanie może być bardzo opłacalne, szczególnie dla dużych gospodarstw. Oferty producentów są szerokie pod względem opcji wyposażenia systemów wspomagających, jednakże trzeba zwracać uwagę, czy systemy współpracują ze standardem ISOBUS, ponieważ nie wszystkie mają tą możliwość.
Konserwacja i bezpieczeństwo użytkowania siewników
Przygotowanie do pracy i próba wysiewu
Przed rozpoczęciem siewu zaleca się przeprowadzenie próby wysiewu. Pozwala to na dokładne określenie liczby ziaren wysiewanych na jednostkę powierzchni. W tym celu mechanizm wysiewający przekręca się o określoną liczbę obrotów, a następnie waży wysiane nasiona na małej, wyznaczonej powierzchni. Metoda ta pozwala ustalić masę wysianych nasion, co jest kluczowe dla prawidłowego ustalenia dawki siewu.
Czyszczenie i smarowanie
Agregat siewny wymaga starannego oczyszczenia i umycia przed i po zakończeniu pracy. Przed przystąpieniem do mycia należy opróżnić skrzynię nasienną, aby zapobiec kiełkowaniu materiału siewnego pod wpływem wody. Po dokładnym umyciu, siewnik powinien być pozostawiony w przewiewnym, nasłonecznionym miejscu do całkowitego wyschnięcia. Ważne: podczas mycia należy unikać kierowania strumienia wody bezpośrednio na instalacje elektryczne.
Konserwacja agregatu siewnego obejmuje również smarowanie jego elementów. Po umyciu i osuszeniu maszyny należy nasmarować łożyska. Redlice siewnika powinny być konserwowane przy użyciu oleju biodegradowalnego lub dedykowanych środków. Należy również sprawdzić i nasmarować znaczniki przejazdowe i przedwschodowe, wał agregatu, skrobaki oraz wał przekazania mocy, gdzie znajdują się łożyska krzyżaków. Na końcu smarowany jest łańcuch odpowiedzialny za przenoszenie napędu z koła na przekładnię siewnika. Podczas pracy w polu mogą pojawić się rysy i uszkodzenia lakieru siewnika. W trakcie konserwacji należy je uzupełnić odpowiednio dobraną farbą, aby zapobiec korozji i utrzymać maszynę w dobrym stanie technicznym.
Bezpieczeństwo podczas obsługi
- Podłączanie i odłączanie siewnika: Podczas czynności związanych z podłączaniem i odłączaniem siewnika od ciągnika, w bezpośrednim sąsiedztwie maszyn nie powinny znajdować się żadne osoby ani zwierzęta. Przed zawieszeniem lub zdjęciem siewnika z trzypunktowego układu zawieszenia ciągnika, dźwignia podnośnika hydraulicznego musi być ustawiona w pozycji zabezpieczającej przed niezamierzonym podniesieniem lub opuszczeniem maszyny.
- Przejazd transportowy: Przed rozpoczęciem jazdy z siewnikiem należy umieścić z tyłu maszyny trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolno poruszający się, a także tablicę z lampami zespolonymi i światłami odblaskowymi. Należy również sprawdzić prawidłowość podłączenia przewodów zasilających i upewnić się, że w pobliżu ciągnika i siewnika nie ma osób niewidocznych z miejsca operatora.
- Praca z wałem przegubowo-teleskopowym: Wał przegubowo-teleskopowy można dołączać i odłączać wyłącznie przy wyłączonym wałku odbioru mocy i silniku ciągnika, z wyjętym kluczykiem ze stacyjki oraz zaciągniętym hamulcem postojowym.
- Praca siewnikiem na polu: Przed załadowaniem ziarna do zbiornika należy sprawdzić, czy nie ma w nim przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi lub innych przedmiotów. Podczas jazdy należy zwracać uwagę na przeszkody w zasięgu pracy znaczników śladów. Nie należy cofać, zawracać ani transportować siewnika, gdy koła i redlice spoczywają na podłożu. Ważne: nie wolno przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią podczas pracy siewnika.