Wydajne i gęste użytki zielone to fundament rentownej produkcji paszowej. Aby osiągnąć ten cel, niezbędna jest regularna renowacja darni, a najskuteczniejszą i najbardziej opłacalną metodą jest podsiew. Inwestycja w specjalistyczny sprzęt to nie wydatek, lecz krok w stronę wyższej efektywności. Podsiew traw to zabieg coraz częściej stosowany na polskich łąkach i pastwiskach, ponieważ jakość pozyskiwanej sianokiszonki w ogromnej mierze zależy od udziału wysokogatunkowych traw oraz roślin motylkowych w koszonym łanie.
Dlaczego podsiew jest konieczny?
Wypadanie roślin w łanie ma wiele powodów, takich jak niesprzyjające warunki środowiskowe, niższa odporność określonych gatunków roślin na mrozy, intensywne użytkowanie łąk, występowanie zastoisk wody, pojawienie się szkodników, czy też błędy w agrotechnice i nawożeniu. W efekcie miejsce tych wartościowych roślin szybko zasiedlają gatunki mniej wartościowe lub chwasty. Technologię podsiewu stosuje się, gdy ruń jest przerzedzona, zachwaszczona i brakuje w niej cennych traw i roślin motylkowych.
Specjalistyczne siewniki do podsiewu traw
Choć w mniejszych gospodarstwach do podsiewu traw stosuje się często siewniki zbożowe z redlicami talerzowymi, a nawet stopkowymi (po wcześniejszym zruszeniu darni np. za pomocą brony), co daje poniekąd zadowalający efekt, to jednak jeśli zależy nam na precyzyjnym i efektywnym zabiegu podsiewu traw, warto skorzystać ze specjalistycznych siewników. Maszyny te, choć nie należą do najtańszych, coraz częściej znajdują się na wyposażeniu firm usługowych.
W przeciwieństwie do metod tradycyjnych, dedykowany siewnik do traw zapewnia precyzyjne umieszczenie nasion na optymalnej głębokości (1-2 cm). Kluczem do sukcesu podsiewu jest precyzja i minimalne naruszenie istniejącej darni.
Film animowany otwieracza ProSeries™ | Sprzęt do siewu pneumatycznego John Deere
Unia Fenix G 1000/3 (Fenix Grass 1000/3) - przykład nowoczesnego siewnika talerzowego
Kompaktowy siewnik Unia Fenix G 1000/3 (znany również jako Fenix Grass 1000/3) to jedna z nowości na rynku, którą po raz pierwszy pokazano na targach Agritechnica w Hanowerze. Siewnik ten ma być intensywnie testowany wiosną, a po pomyślnym przebiegu testów, być może w drugiej połowie roku będzie dostępny do zakupu.
- Waga i szerokość robocza: Siewnik o szerokości roboczej 3 m waży 2530 kg, a po doliczeniu dwóch standardowych obciążników masa wzrasta do 2950 kg.
- System dozowania nasion: Maszyna wyposażona jest w pneumatyczny system dozowania nasion, w którym za napęd wentylatora odpowiada silnik hydrauliczny o zapotrzebowaniu na olej wynoszącym 24 l/min. Dmuchawa umieszczona z przodu jest napędzana silnikiem hydraulicznym, który wymaga od traktora przepływu oleju na poziomie 24 l/min. Wymagana jest wydajność hydrauliki w ciągniku min. 70 l/min.
- Regulacja przepływu oleju: Para przewodów hydraulicznych zasilających hydromotor wyposażona jest w złącze umożliwiające wolny spływ oleju. Zestawy Fenix posiadają standardowo regulator przepływu oleju, dzięki któremu można płynnie regulować ilość oleju podawaną na silnik hydrauliczny, a co się z tym wiąże - regulować nadciśnienie, które określa, pod jakim ciśnieniem nasiona są transportowane do rozdzielacza.
- Zbiornik nasienny: System wysiewu umieszczony jest wewnątrz zbiornika nasiennego o pojemności 1000 litrów. Rura karbowana i rozdzielacz ziarna również znajdują się wewnątrz zbiornika.
- Aparat wysiewający: Maszyna ma aparat wysiewający z napędem od bocznego koła ostrogowego (mechaniczny). Jako opcję można zastosować napęd elektryczny aparatu. Uniwersalny aparat wysiewający FX pozwala na wysiew w dawce od 1,8 do 400 kg/ha i jest przeznaczony do drobnych i grubych nasion bez konieczności wymiany rolek wysiewających. Posiada też szybki system opróżniania pozostałych nasion.
- Redlice: Za umieszczanie nasion w glebie odpowiadają 32 redlice jednotalerzowe o średnicy 405 mm z bezobsługowymi piastami. Prosty talerz o wymiarach 405x6 mm, wykonany z hartowanej stali borowej, pod naciskiem minimum 90 kG nacina trawę, robiąc miejsce dla redliczki. Redlice zamontowano w dwóch rzędach oddalonych od siebie o 600 mm. Talerze mocowane są na indywidualnych trzymakach i zabezpieczone poprzez trójkątne amortyzatory gumowe, które chronią przed uszkodzeniami mechanicznymi. Minimalny nacisk, jaki może wywierać każda z redlic na glebę, wynosi 90 kg, co pozwala skutecznie rozcinać darń i tworzyć wąskie szczeliny. Nasiona są umieszczane na głębokości od 1,5 cm do maksymalnie 6-7 cm w rozstawie co 90 mm.
- Wał pryzmatyczny: Całość wieńczy wał pryzmatyczny o średnicy 450/500 mm. Składa się z żeliwnych pierścieni o dwóch średnicach. Dzięki takiej konstrukcji wał nie oblepia się nawet przy dużej wilgotności podłoża, zapewniając przy tym bardzo dobre kopiowanie terenu.
- Zapotrzebowanie na moc: Do współpracy z maszyną potrzebny będzie ciągnik o mocy co najmniej 140 KM.
- Sterownik: Siewnik wyposażony jest w sterownik Basic Seed, który mierzy prędkości jazdy z dokładnością 0,1 km/h, obrobioną powierzchnię [ha] dla 10 niezależnych pól i przejechany dystans z dokładnością do 1 m.
- Dodatkowe wyposażenie: W przypadku skrajnie niekorzystnych warunków wilgotnościowych wskazane jest większe obciążenie siewnika dodatkowymi obciążnikami. Dostępne są także znaczniki hydrauliczne zbudowane z trzech części, umożliwiające ustawienie znacznika „na koło” lub na środek ciągnika. Z tyłu siewnika znajduje się składany stopień załadunkowy wraz z poręczą zabezpieczającą.
- Cena: Cena podstawowa siewnika to 86 500 zł netto.
Inne technologie siewników do podsiewu
Na rynku dostępne są różne rozwiązania, a wybór technologii podsiewu zależy od specyficznych potrzeb i stanu darni.
- Siewniki szczelinowe: Wyposażone są w wąskie redlice tarczowe, które nacinają darń w celu umieszczenia w glebie materiału siewnego i niemal nie pozostawiają po sobie śladu na polu. To dobre rozwiązanie, jeżeli zależy nam na pozostawieniu starej darni w jak najlepszym stanie.
- Siewniki pasowe: Pozwalają na uprawę pasów pola przed ich obsianiem, jednocześnie pozostawiając część starej darni. W znacznym stopniu poprawiają skład gatunkowy roślin poprzez częściowe zasianie darni na nowo, jednak bez rezygnowania ze zbioru części plonu - pozostającego w pasach nieuprawionych (wzrastająca trawa może nawet chronić uprawione pasy gleby przed nadmiernym wysychaniem w początkowym okresie wzrostu siewek).
- Siewniki łączące funkcje: Na rynku nie brakuje siewników, które pozwalają na zruszenie darni za pomocą brony łąkowej, wykonanie siewu rzutowego i zwałowanie w jednym przejeździe. Przykładem jest Agro-Masz Grass 300, który łączy funkcje włóki, brony i wału z siewnikiem, umożliwiając kompletną renowację użytków zielonych w jednym przejeździe roboczym.
- Siewniki talerzowe (lub odśrodkowe): To proste i skuteczne rozwiązanie do wysiewu nasion traw, o szerokości roboczej do 6 m.
- Siewniki pneumatyczne z napędem elektrycznym: Wykorzystują turbinę, która przenosi nasiona podmuchami powietrza przez przewody na płytki wysiewające. Rozrzucają one nasiona za łopatkami zgarniającymi, równomiernie i bez negatywnego wpływu bocznych podmuchów wiatru czy sposobu jazdy. Technika ta jest korzystnym rozwiązaniem do wysokojakościowego rozsiewu o szerokości do 6 m przy 8 wylotach lub 7,2 m przy 12 wylotach. Wałki wysiewające są dostępne w różnych modelach i są idealnie dopasowane do rodzajów rozsiewanych nasion (trawa, nawóz zielony itp.). Zbiornik mieści 120-300 l materiału siewnego zależnie od modelu i zwykle towarzyszy mu podest umożliwiający bezpieczne napełnienie.
Terminy i metody podsiewu
Skuteczność zabiegu podsiewu traw zależy w dużej mierze od terminu jego wykonania. Czynnikiem decydującym o powodzeniu renowacji użytków zielonych jest nie tylko odpowiednia maszyna, lecz także właściwy termin wysiewu.
Kiedy podsiewać?
Za najbardziej korzystny uważa się okres wiosenny (marzec - kwiecień) lub letni (druga połowa lipca - sierpień). Dobór właściwego terminu uzależniony jest ponadto od przebiegu pogody.
- Wiosenny podsiew: Przemawia za nim zapas wody dostępnej po zimie. Jednak szybki wzrost traw już występujących na łące oraz ryzyko wystąpienia wiosennej suszy mogą okazać się znacznym utrudnieniem dla rozwoju młodych roślin. Wczesny siew, np. w marcu, wiąże się z pewnym ryzykiem - lokalne przymrozki mogą doprowadzić do uszkodzenia młodych roślin wysianych bardzo wcześnie.
- Letni podsiew: Właściwszym terminem może okazać się ten letni, o ile nie mamy do czynienia z suszą. Dogodnym terminem na wykonanie podsiewu jest okres późnoletni, po zbiorze drugiego i trzeciego pokosu traw.
Przygotowanie darni i pielęgnacja
Sukces podsiewu zależy od odpowiedniego przygotowania darni.
- Niska darń: Ważne jest, aby darń występująca na łące była niska, co ograniczy jej konkurencyjność i zapewni lepszy dostęp do światła młodym roślinom.
- Bronowanie: Niezbędne jest agresywne bronowanie darni, aby usunąć starą, obumarłą darń i mech, tworząc miejsce dla nowych roślin.
- Wałowanie: Kluczowym etapem, decydującym o powodzeniu, jest wałowanie. Ciężki wał pryzmatyczny dociska nasiona do gleby, zapewniając im idealny kontakt i dostęp do wilgoci kapilarnej.
- Koszenie po wzejściu: Przy wiosennych podsiewach należy pamiętać, aby po upływie 2-3 tygodni od wzejścia podsianych nasion przeprowadzić koszenie, które zapewni nowym roślinom dostęp do światła, ograniczy wzrost roślin ze starej darni, co w konsekwencji przyspieszy rozwój młodych siewek.
Dawkowanie nasion
Podsiew można wykonywać rokrocznie w mniejszych dawkach, w granicach 10 kg/ha, co pozwoli regularnie uzupełniać skład gatunkowy roślin. Natomiast w przypadku wyraźnej degeneracji darni wykonuje się zabieg podsiewu większą dawką - około 25 kg/ha. Ilość wysiewu nasion traw pastewnych i trawnikowych jest regulowana w zakresie od 0 do 80 kg/ha.
Producenci i usługi podsiewu
Oprócz większego zainteresowania siewnikami do podsiewu traw, coraz większą popularnością cieszą się również usługi prowadzone w tym zakresie. Na przykład, Vredo to jeden z niewielu producentów siewników do podsiewu traw, który wyposaża swoje maszyny w talerzowy system wysiewu nasion. Dzięki zastosowaniu redlic talerzowych, które tną darń, możliwe jest wprowadzenie nasion trawy w rosnącą ruń bezpośrednio do gleby.
Jak podkreśla Andrzej Dzięgielewski, właściciel firmy Agrotechnik Tafiły, taki siew daje dwie korzyści. Pierwsza wynika z umieszczenia nasion bezpośrednio w glebie i ich szybszego kiełkowania. Drugą jest nacięcie korzeni traw, przez co trawa ma lepsze warunki do krzewienia się.
Mimo wzrostu liczby maszyn umożliwiających podsiew, w których posiadaniu są polscy rolnicy (głównie używane), firmy świadczące usługi rolnicze obserwują coraz większe zainteresowanie samą usługą podsiewu. W przypadku usług kompleksowych obejmuje ona podsiew traw z jednoczesnym wałowaniem, co oznacza, że rolnicy w większości przypadków nie muszą wykonywać żadnych dodatkowych zabiegów.