Siewnik uniwersalny: budowa, zasada działania i typy

Siewnik jest kluczową maszyną rolniczą, wykorzystywaną do wysiewu szerokiej gamy nasion, w tym zbóż, traw, rzepaku, kukurydzy, słonecznika, a nawet buraka i czosnku. Jego głównym przeznaczeniem jest precyzyjny, rzędowy wysiew nasion, zapewniający równomierne rozmieszczenie materiału siewnego na polu. Pierwsze siewniki w Polsce zaczęto używać już w XIX wieku, co znacznie ułatwiło i przyspieszyło prace polowe. Aż do lat 60. XX wieku siewniki napędzane były zaprzęgami konnymi, natomiast współcześnie używa się właściwie wyłącznie siewników ciągnikowych.

Wykorzystanie specjalnych maszyn rolniczych podczas siewu jest jednym z czynników wpływających na polepszenie efektu plonów. Precyzyjny wysiew zbóż pozwala na optymalizację plonów możliwych do zebrania z każdego hektara ziemi. Siewniki te, znane już od XVI wieku, w nowoczesnej odsłonie nie tylko ułatwiają i przyspieszają sianie, ale także pomagają maksymalizować plony.

Podstawowe podziały i rodzaje siewników

Podstawowy podział siewników rozróżnia maszyny na kilka kategorii:

• Siewniki uniwersalne - służące do wysiewu wszystkich rodzajów zbóż i innych roślin.
• Siewniki zbożowe do siewu uproszczonego - przygotowujące glebę i wysiewające materiał siewny w trakcie pojedynczego przejazdu.
• Siewniki zbożowe do siewu bezpośredniego - przeznaczone do pracy w najtrudniejszych warunkach, np. na ścierniskach.

Ze względu na sposób wysiewu, siewniki uniwersalne można podzielić na:

• Mechaniczne
• Pneumatyczne

Wśród siewników zbożowych uniwersalnych wyróżniamy maszyny ciągnikowe zawieszane i ciągnikowe przyczepiane. Ten pierwszy rodzaj siewnika porusza się na kołach wyłącznie podczas pracy, natomiast w czasie transportu unosi się na podnośniku. Siewniki przyczepiane wyposażone są w koła jezdne, na których zamocowana jest skrzynia nasienna i wszystkie zespoły robocze urządzenia.

Siewniki uniwersalne ze względu na sposób wysiewu podzielić też można na mechaniczne lub pneumatyczne. Z pomocą siewników zbożowych uniwersalnych przeprowadza się wysiewy wąsko- i szerokorzędowe.

Typy siewników ze względu na konstrukcję i sposób wysiewu

Ze względu na konstrukcję i sposób wysiewu nasion, siewniki można podzielić na trzy rodzaje:

• Siewniki rzędowe
• Siewniki punktowe
• Siewniki rzutowe

Siewniki rzędowe

Maszyny zaliczane do siewników rzędowych są wyposażone w zbiornik nasienny, ułożone prostopadle do kierunku jazdy aparaty wysiewające, przewody nasienne, a także redlice. W trakcie pracy redlice wykonują w podłożu rowki. Następnie zbiornik podaje nasiona do aparatów wysiewających, które je dozują. Przy odpowiednim ustawieniu regulacji ilości wysiewanych nasion, siewnika rzędowego można używać w rzędowej uprawie roślin zarówno o nasionach drobnych (są to m.in. rośliny oleiste), średnich (zboża) jak i grubych (to głównie rośliny strączkowe).

W tej grupie wyróżnia się:

• Talerzowe: Przeznaczone do pracy na ciężkich glebach, gdzie obracające się talerze skutecznie radzą sobie z resztkami pożniwnymi, minimalizując ryzyko zapychania. Ważnym elementem jest dociążenie talerzy zapewniające odpowiednie zagłębienie w glebie.
• Stopkowe: Idealne do wysiewu po orce, szczególnie przy niewielkiej ilości resztek roślinnych. Regulacja docisku redlic pozwala na dostosowanie głębokości siewu do aktualnych warunków glebowych.

Redlice talerzowe używane są w przypadku szerzej zakrojonych prac na większych uprawach. Na obszarach zaoranych charakteryzujących się pulchnym podłożem dobrze sprawdzają się natomiast redlice stopkowe. Wydrążone przez redlice zagłębienia, po umieszczeniu w nich ziaren, są następnie zasypywane przy pomocy zgarniaczy. Siewniki rzędowe mogą być wyposażone w 19, 21, 23 lub 31 redlic.

Siewniki punktowe

W przypadku siewników punktowych redlice również wykonują rowki. Niemniej jednak znajdujące się w zbiorniku nasiona trafiają przewodami do redlic jedynie punktowo. Za ich dozowanie odpowiadają specjalne aparaty wysiewające, najczęściej wyposażone w tak zwane łyżeczki. W ten sposób siew jest niezwykle precyzyjny. Nasiona zawsze trafiają do gleby w równych odstępach. Siewniki tego typu są wykorzystywane głównie do wysiewu dużych nasion, zwłaszcza w uprawie warzyw i kukurydzy, gdzie szczególnie cenione jest zachowanie między siewkami odpowiednich odległości.

Siewniki punktowe dzielą się na mechaniczne i pneumatyczne:

• Mechaniczne: Prostsze w budowie, ale oferujące wystarczającą precyzję do wielu typów upraw. Napędzane mechanicznie, sprawdzają się jako nadbudowy na agregatach uprawowych.
• Pneumatyczne: Charakteryzują się niezwykle wysoką precyzją wysiewu, co jest niezbędne w uprawach wymagających dokładnego rozmieszczenia nasion. System nadciśnieniowy dociska nasiona do otworów w tarczy wysiewającej, zapewniając równomierne umieszczanie materiału siewnego na tej samej głębokości i w równych odstępach. Eliminuje to ryzyko przemieszczenia się nasion. Przykładem nowoczesnego siewnika pneumatycznego jest FORTUNE SEEDER, zaprojektowany we współpracy z inżynierami firmy BRASTAL. Maszyna ta posiada 24 rury nasienne, umożliwiające precyzyjny wysiew na szerokości roboczej 3 metrów. Siewnik wyposażony jest we własną hydraulikę i elektroniczne sterowanie z dotykowym wyświetlaczem, co pozwala na kontrolę wysiewu w zakresie od 1 kg/ha do 400 kg/ha przy prędkości roboczej do 20 km/h.

Siewniki rzutowe

Maszyny rolnicze przeznaczone do wysiewu rzutowego działają zupełnie inaczej. Nasiona są w ich przypadku bowiem rozmieszczane na polu losowo. Z reguły są wyposażone w zespół szczoteczkowy, który wygarnia nasiona ze zbiornika na zewnątrz. W ten sposób trafiają one na glebę, bez zachowania określonych odstępów czy rzędów. Wysokiej jakości siewniki rzutowe pozwalają na losowe, ale równomierne rozmieszczenie nasion. Metoda ta jest powszechnie stosowana w uprawie międzyplonów, m.in. gorczycy, a także roślin motylkowych. Rzutowo można wysiewać także trawę. Siewniki rzutowe stosowane są głównie w leśnictwie do tworzenia pasów zaporowych chroniących uprawy przed dziką zwierzyną. Wyposażone są w napęd elektryczny umożliwiający równomierne rozsiewanie nasion na dużych obszarach. Do wysiewu drobnych nasion, w tym nasion poplonów, zbóż i traw, najczęściej stosuje się siewniki rzutowe. Pozwalają one na równomierne rozmieszczenie materiału siewnego na dużej powierzchni.

Agregaty uprawowo-siewne

Chcąc ograniczyć liczbę przejazdów, warto postawić na agregat uprawowo-siewny, który za jednym razem pozwoli na siew, jak i doprawienie gleby, bez nadmiernego jej ugniatania. Agregat uprawno-siewny pozwala ograniczyć liczbę przejazdów, ponieważ daje możliwość jednoczesnego wykonania siewu i doprawienia gleby. W jednej ramie siewnika znajdują się narzędzia do uprawy gleby - najczęściej brony talerzowe, zęby lub wały strunowe - oraz elementy typowe dla siewników rolniczych: zbiornik na materiał siewny, system dozowania i redlice wysiewające. Maszyna najpierw spulchnia i wyrównuje glebę, potem odkłada nasiona na zaprogramowanej głębokości, a na końcu dociska je wałem zagęszczającym.

Budowa uniwersalnego siewnika zbożowego

Siewniki rolnicze to maszyny składające się z dwóch głównych elementów: zbiornika na nasiona oraz systemu wysiewającego. Zbiornik służy do przechowywania materiału siewnego, który następnie trafia do aparatu wysiewającego. System ten, obejmujący aparaty wysiewające i redlice rozmieszczone poprzecznie do kierunku jazdy, jest odpowiedzialny za umieszczenie nasion w glebie na odpowiedniej głębokości.

Na podstawowy zespół wysiewający urządzenia składają się:

• Koła napędowe
• Przekładnia
• Wałek wysiewający
• Gniazda zamknięte
• Skrzynia nasienna
• Zastawki regulacyjne
• Mieszadło

Do umieszczania nasion w glebie służą przewody nasienne zakończone redlicą stopkową lub talerzową. W siewnikach pneumatycznych dodatkowo zastosowany jest też wentylator tłoczący powietrze. Uniwersalny siewnik przeznaczony do większych upraw posiada podest umożliwiający załadunek skrzyni oraz zębowe spulchniacze kół ciągnika.

Zasada działania siewników zbożowych

Zasada działania siewnika zbożowego różni się w zależności od typu maszyny. Działanie siewnika opiera się na napędzie mechanicznym, który jest przekazywany z kół jezdnych maszyny. Obrotowe mieszadło wewnątrz zbiornika zapewnia równomierne podawanie nasion do aparatów wysiewających. Następnie nasiona są transportowane do redlic, które umieszczają je w glebie. Cały proces jest precyzyjnie kontrolowany, co pozwala na dokładne dozowanie ilości nasion oraz ich umieszczenie na odpowiedniej głębokości.

Siewniki mechaniczne

W siewnikach mechanicznych nasiona wygarniane są ze skrzyni przez zespoły wysiewające, a następnie przemieszczają się grawitacyjnie przez przewód nasienny do bruzdy przygotowanej przez redlicę. Siewnik mechaniczny to klasyczne rozwiązanie, którego działanie opiera się na mechanicznym podawaniu nasion do redlic poprzez obracające się wałki zębate, palcowe lub tarczowe, napędzane zazwyczaj od koła jezdnego. Charakterystyczną cechą tego typu siewnika jest prosta konstrukcja, co przekłada się na niższe koszty zakupu i eksploatacji oraz większą niezawodność w trudnych warunkach polowych.

Siewniki pneumatyczne

Siewniki pneumatyczne działają na podobnej zasadzie, jednak nasiona nie wpadają do bruzdy swobodnie, a są wtłaczane do gleby strumieniem powietrza z wentylatora. Polepsza to umieszczenie nasiona w ziemi, a co za tym idzie, polepsza wschody roślin. Odmienna technika wysiewu stosowana jest w siewnikach pneumatycznych, gdzie transport nasion odbywa się za pośrednictwem strumienia powietrza. W tym celu siewniki pneumatyczne wyposażone zostały w komory powietrza, wentylatory, dozowniki i głowice służące do rozdzielania ziaren. Siewnik pneumatyczny może przy tym pracować w systemie podciśnieniowym lub nadciśnieniowym.

Siewnik pneumatyczny to nowoczesna maszyna, w której nasiona transportowane są powietrzem. Wyróżnia się dwa główne systemy: nadciśnieniowy, wstrzeliwujący nasiona przez otwory w tarczach, oraz podciśnieniowy, który zasysa nasiona do otworów, zapewniając bardzo precyzyjny ich dobór i odkładanie. Dzięki dmuchawie i sieci przewodów możliwe jest równomierne rozmieszczenie nasion - od dużych, jak kukurydza, po drobne, jak rzepak - co ogranicza straty i poprawia plon.

Przygotowanie do pracy i konserwacja siewnika

Przygotowanie przed siewem

Przed rozpoczęciem siewu zaleca się wykonanie próby, która pozwoli na wysianie odpowiedniej liczby ziaren na jednostce powierzchni. W tym celu przekręca się mechanizm wysiewający o określoną liczbę obrotów i waży wysiane nasiona. Na małej, określonej powierzchni wyznacza się masę wysianych nasion. Określenie, ile nasion potrzebujemy na wysianie 1 ha, jest podstawową czynnością, którą powinniśmy wykonać. Na tej podstawie możemy z łatwością określić ilość nasion konieczną do wysiania 1 ha. Jeżeli nie posiadamy parametrów nasion, ostatnią czynnością, którą wykonujemy bezpośrednio przed wysiewem, jest ustalenie parametrów redlic i zagarniacza. Warto również pamiętać o ustawieniu przerzutnika znaczników bocznych, które wyznaczają trasę kolejnego przejazdu ciągnika. Precyzja, z jaką wykonamy czynności związane z przygotowaniem siewnika, będzie wpływać na wysokość zbiorów oraz zużycie materiału do wysiewu.

Konserwacja i czyszczenie agregatu siewnego

Agregat siewny powinien być wstępnie oczyszczony, a później starannie umyty. Przed myciem należy opróżnić skrzynię nasienną. Jeśli do materiału siewnego dostanie się woda, zacznie on kiełkować. Mycie można przeprowadzić np. myjką wysokociśnieniową. Ważne, żeby nie uszkodzić lakieru. Po dokładnym umyciu maszyny należy zostawić ją w przewiewnym, nasłonecznionym miejscu, aby dobrze wyschła. Podczas mycia nie kierujemy wody bezpośrednio na instalacje elektryczne!

Agregat siewny wymaga konserwacji smarem. Nasmarowanie łożysk wykonujemy po umyciu i osuszeniu. W trakcie konserwacji smarem powinniśmy szczególnie zwrócić uwagę na niedrożne smarowniczki oraz luźne lub zużyte łożyska. Redlice siewnika muszą być konserwowane olejem biodegradowalnym lub środkiem przeznaczonym do tego właśnie celu. Sprawdzamy i smarujemy również znaczniki przejazdowe i przedwschodowe oraz wał agregatu. Warto zwrócić uwagę na skrobaki i wał przekaźnika mocy, gdzie znajdują się łożyska krzyżaków. Na końcu smarujemy łańcuch odpowiedzialny za przenoszenie napędu z koła na przekładnię siewnika.

Uszkodzenia są konsekwencją pracy siewnika w polu. Wszystkie rysy i uszkodzenia powinno się podczas konserwacji uzupełnić odpowiednio dobraną farbą.

Przegląd powinien być wykonywany przynajmniej raz w roku w jesieni lub wiosną. Sprawdzenie maszyny ma na celu ustalenie, czy wszystkie podzespoły są sprawne i czy nie ma konieczności wymiany zużytych części.

Bezpieczeństwo podczas pracy z siewnikiem

Każdorazowo należy sprawdzić stan techniczny siewnika i ciągnika.

Podłączanie i odłączanie siewnika

Podczas czynności łączenia między ciągnikiem a siewnikiem w sąsiedztwie maszyn nie powinno być żadnych osób ani zwierząt. Po precyzyjnym podjechaniu tyłem do siewnika i unieruchomieniu ciągnika należy połączyć ciągnik z maszyną - najpierw cięgna dolne, potem cięgno górne, zabezpieczyć sworznie zawleczkami i sprawdzić prawidłowość połączeń. Przed zawieszeniem lub zdjęciem siewnika z trzypunktowego układu zawieszenia ciągnika ustawić dźwignię podnośnika hydraulicznego w położeniu zabezpieczającym przed niezamierzonym podniesieniem lub opuszczeniem maszyny. Podczas łączenia przewodów hydraulicznych należy uważać, by układ nie był pod ciśnieniem. Przed odłączeniem siewnika od ciągnika należy opróżnić zbiornik ziarna.

Przejazd transportowy

Przed rozpoczęciem jazdy należy umieścić z tyłu siewnika trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolno poruszający się oraz tablicę z lampami zespolonymi i światłami odblaskowymi. Należy też sprawdzić prawidłowość podłączenia przewodów zasilających oraz upewnić się, czy w pobliżu ciągnika i siewnika nie znajdują się osoby niewidoczne z miejsca operatora, np. dzieci. W czasie przejazdu z (uniesioną) maszyną dźwignia sterowania podnośnika hydraulicznego musi być zawsze zabezpieczona przed opuszczeniem. Podczas jazdy po drodze publicznej należy stosować się do przepisów ruchu drogowego i przepisów transportowych. Kierujący ciągnikiem rolniczym jest obowiązany jechać bliżej prawej krawędzi jezdni, tak by ułatwić wyprzedzanie innym pojazdom. Podczas jazdy po drogach publicznych siewniki doczepiane należy przewozić w położeniu transportowym. Znaczniki siewników i inne odchylane części powinny być podniesione na czas transportu.

Praca z wałem przegubowo-teleskopowym

Wał przegubowo-teleskopowy można dołączać i odłączać wyłącznie przy wyłączonym wale odbioru mocy i wyłączonym silniku ciągnika, wyjętym ze stacyjki kluczyku, z zaciągniętym hamulcem postojowym. Po zamontowaniu wału trzeba sprawdzić, czy jest właściwie osadzony, przez próbę ściągnięcia go z ciągnika i wału przyjęcia mocy maszyny. Przed włączeniem wału odbioru mocy należy się upewnić, że wybrana prędkość obrotowa wału odbioru mocy ciągnika odpowiada dopuszczalnej prędkości obrotowej siewnika i czy kierunek obrotów jest właściwy. Ważne: Zabronione jest przeciążanie wału. Należy pamiętać o smarowaniu części wału, zgodnie z instrukcją znajdującą się na osłonie. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na te miejsca, w których części ruchome mają kontakt z osłoną.

Podczas pracy siewnika na polu

Ważne: Zanim załadujesz ziarno, sprawdź, czy w zbiorniku i aparatach wysiewających nie ma przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi itp. Podczas jazdy należy zwracać uwagę na przeszkody znajdujące się w zasięgu pracy znaczników śladów. Nie należy cofać, zawracać i transportować siewnika, kiedy koła i redlice spoczywają na podłożu. Podczas nawrotów na końcu pola redlice i zgarniacz nie mogą dotykać ziemi, należy je podnieść do pozycji transportowej. Nie należy stawiać siewnika na podłożu podczas jazdy do tyłu. Na polu z dużą ilością resztek roślinnych należy sprawdzać, czy redlice nie zapchały się i nie jest blokowany wysiew. Ważne: Nie wolno przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią w czasie pracy siewnika. Po zakończeniu pracy maszynę należy ustawić w pozycji transportowej.

Wybór siewnika

Aby nasiona zostały rozmieszczone w glebie równomiernie i na odpowiedniej głębokości, niezbędne jest dobranie właściwego siewnika do danego typu uprawy. Maszyny te występują w wielu modelach. Jedne nadają się do wysiewu drobnych nasion, natomiast drugie do pracy ze znacznie większym materiałem siewnym. Mogą mieć różną szerokość roboczą, pojemność zbiornika, czy (w przypadku siewników rzędowych) liczbę rzędów.

Czym kierować się przy wyborze siewnika? Stojąc przed koniecznością zakupu takiej maszyny do gospodarstwa rolnego, przede wszystkim należy zdecydować, czy lepiej sprawdzi się siewnik rzędowy, czy może punktowy albo rzutowy. Przy wyborze konkretnego modelu, koniecznie trzeba zwrócić z kolei uwagę na regulację i zakres szerokości roboczej, wielkość zbiornika, a także rodzaj napędu.

Dobór odpowiedniego siewnika uprawowo-siewnego to decyzja o strategicznym znaczeniu dla każdego gospodarstwa rolnego. Właściwie dopasowana maszyna pozwala nie tylko na zwiększenie wydajności siewu, ale także na optymalizację kosztów, poprawę jakości upraw i lepsze wykorzystanie zasobów operacyjnych, takich jak czas, paliwo i siła robocza.

Kryteria doboru siewnika

• Wielkość gospodarstwa - dla mniejszych gospodarstw (do 50 ha) zazwyczaj wystarczające są siewniki mechaniczne o mniejszej szerokości roboczej i pojemności zbiornika. W przypadku dużych areałów bardziej efektywne będą siewniki pneumatyczne o dużej wydajności.
• Rodzaj upraw - inny siewnik będzie odpowiedni do pszenicy jak siewnik do zboża z redlicami talerzowymi, a inny do pozostałych roślin uprawnych, np. siewnik do rzepaku z systemem precyzyjnego dozowania drobnych nasion. Siewniki pneumatyczne są szczególnie uniwersalne i sprawdzają się w uprawach rzędowych, np. soja, kukurydza, buraki.
• Warunki glebowe - w przypadku gleb ciężkich i zwięzłych rekomendowane są siewniki z redlicami talerzowymi, które skutecznie penetrują glebę. Na lżejszych glebach lepiej sprawdzają się redlice stopkowe.
• Dostępna moc ciągnika - siewniki rolnicze, zwłaszcza modele pneumatyczne z dużym zbiornikiem i szerokością roboczą, wymagają ciągników o odpowiedniej mocy. Nowoczesne siewniki wykorzystują napęd hydrauliczny z wałka odbioru mocy (PTO), co również należy uwzględnić w planowaniu.

Trendy rozwojowe w technologii siewników

Dynamiczny rozwój technologii rolniczych wpływa również na konstrukcję i funkcjonalność współczesnych siewników. W ostatnich latach obserwuje się wyraźne trendy rozwojowe, które zmieniają sposób prowadzenia siewów. Maszyny rolnicze coraz częściej integrują ze sobą różne funkcje, pozwalając na jeszcze większą optymalizację procesów polowych:

• Integracja z systemami GPS - nowoczesne siewniki mogą współpracować z układami nawigacyjnymi, co pozwala na prowadzenie siewu z precyzją do kilku centymetrów oraz unikanie nakładek i omijaków.
• Elektroniczne sterowanie i monitorowanie - systemy kontroli wysiewu umożliwiają bieżące śledzenie parametrów pracy, takich jak prędkość obrotów tarczy wysiewających, gęstość siewu czy poziom napełnienia zbiornika.
• Automatyzacja procesów - coraz więcej siewników oferuje funkcje automatycznego wyłączania sekcji roboczych na uwrociach oraz funkcje zmiennego dawkowania nasion w zależności od map glebowych i plonowania.
• Zrównoważony rozwój - nowe modele są projektowane z myślą o zmniejszeniu zużycia paliwa, materiałów eksploatacyjnych oraz ograniczeniu negatywnego wpływu na strukturę gleby.

tags: #siewnik #uniwersalny #opis