Wybór odpowiedniego siewnika to kluczowa decyzja dla każdego gospodarstwa rolnego, mająca bezpośredni wpływ na plonowanie i efektywność pracy. Niniejszy poradnik ma za zadanie pomóc w świadomym wyborze używanego siewnika, uwzględniając różne potrzeby i warunki panujące w gospodarstwie.
Rodzaje siewników i ich zastosowanie
Siewniki dzieli się na dwie podstawowe grupy według mechanizmu wysiewu: mechaniczne (grawitacyjne) i pneumatyczne (nadciśnieniowe lub podciśnieniowe). Wybór zależy przede wszystkim od wielkości gospodarstwa, rodzaju uprawianych roślin, typu gleby i mocy posiadanego ciągnika.
Siewniki mechaniczne (grawitacyjne)
Siewniki mechaniczne są prostsze w budowie i tańsze w obsłudze. Nasiona opadają grawitacyjnie przez aparaty wysiewające do redlic. W małych i średnich gospodarstwach (do 30-50 ha) dobrze sprawdzają się mechaniczne siewniki rzędowe z redlicami stopkowymi. Siewnik mechaniczny wystarcza w typowym gospodarstwie do 50 ha z uprawą zbóż, będąc tańszym w zakupie i prostszym w obsłudze.
Siewniki pneumatyczne
Siewniki pneumatyczne transportują nasiona strumieniem powietrza, co zapewnia wyższą precyzję, równomierniejszy wysiew i możliwość pracy z większą prędkością. Duże areały i technologie bezorkowe wymagają siewników pneumatycznych z redlicami talerzowymi.
Siewniki rzędowe
Siewnik rzędowy stopkowy to najczęściej wybierana maszyna w małych i średnich gospodarstwach. Redlice stopkowe zagłębiają się w glebę i tworzą wąski rowek, w który trafia nasiono. Maszyny te są lżejsze i tańsze od odpowiedników talerzowych, co czyni je dobrym wyborem dla gospodarstw dysponujących ciągnikiem o mocy 60-100 KM. Typowe szerokości robocze wynoszą od 2,5 do 4 m. Redlice stopkowe nadają się głównie do pracy na lżejszych glebach, w warunkach pełnej uprawy.
Siewniki z redlicami dwutalerzowymi
Siewniki z redlicami dwutalerzowymi rozcinają resztki pożniwne i glebę, co czyni je bardziej uniwersalnymi i mniej podatnymi na zapychanie. Pracują z wyższą prędkością roboczą i nadają się do technologii bezorkowej oraz uproszczonej uprawy roli. Redlice talerzowe sprawdzają się przy siewie zbóż, rzepaku, traw i roślin strączkowych na polach z pozostawionymi resztkami po zbiorach. Redlice talerzowe sprawdzają się dobrze niemal w każdych warunkach, a ich zalety są widoczne szczególnie podczas siewu w mulcz i na ciężkich glebach. Siewnik talerzowy jest bardziej wszechstronny i może pracować zarówno w warunkach bezorkowych, jak i po orce klasycznej. Jedyną sytuacją, gdy siewnik stopkowy ma przewagę, jest siew na bardzo lekkich i dobrze przygotowanych glebach, gdzie niższy koszt zakupu i prostota obsługi są priorytetem.
Siewniki punktowe
Siewnik punktowy wysiewa pojedyncze nasiona w ustalonych odstępach w rzędzie. Wersje mechaniczne są prostsze i tańsze - sprawdzają się na mniejszych areałach. Wersje pneumatyczne zapewniają wyższą precyzję przy większych prędkościach roboczych. Otwory w tarczach do wysiewu kukurydzy mają od 4,5 (Gaspardo, Becker Aeromat) do 5 mm średnicy (Monosem NG Plus). Mniejsza średnica otworów będzie świadczyła o przeznaczeniu tarcz do wysiewu innych nasion (zwykle 1,2 mm w przypadku rzepaku, 2 mm do buraków, 2,5 mm do słonecznika). Przy wyborze siewnika ważna jest także możliwość regulacji odległości nasion w rzędzie, a także zmiany rozstawu międzyrzędzi.
Siewniki kombinowane
Siewnik kombinowany łączy w jednym przejeździe uprawę gleby, aplikację nawozu startowego i siew. Efektem jest oszczędność czasu, paliwa i mniejsze ugniatanie gleby. Na rynku wtórnym spotkamy się z siewnikami umożliwiającymi jednoczesny wysiew nawozów, mikrogranulatu lub wyposażonymi w obydwie opcje. Z reguły wysiew nawozu realizowany jest przez oddzielne redlice, których głębokość pracy i przesunięcie względem redlicy wysiewającej nasiona są regulowane, jednak na rynku możemy spotkać konstrukcje, w których nawóz i nasiona trafiają do gleby przez tę samą redlicę, co może skutkować uszkodzeniem rośliny w pierwszej fazie jej rozwoju.
Kluczowe parametry wyboru siewnika
Właściwy dobór siewnika wymaga analizy kilku czynników jednocześnie. Kluczowe parametry to szerokość robocza, pojemność zbiornika i kompatybilność z ciągnikiem.
- Wielkość areału i wydajność: Szerokość robocza i pojemność zbiornika muszą być proporcjonalne do wielkości gospodarstwa.
- Typ gleby i resztki pożniwne: Rodzaj redlic musi pasować do warunków glebowych.
- Rodzaj upraw: Gatunek rośliny determinuje technologię siewu. Zboża wymagają siewników rzędowych, rośliny okopowe - precyzyjnych siewników punktowych.
- Moc i parametry ciągnika: Siewnik musi być dopasowany do możliwości technicznych ciągnika (moc, udźwig tylnego TUZ, wydatek hydrauliki). Większość siewników pneumatycznych napędza wentylator przez WOM ciągnika - jest to standardowe rozwiązanie w maszynach zawieszanych i półzawieszanych. Niektóre mniejsze siewniki pneumatyczne korzystają z napędu hydraulicznego, co daje większą elastyczność, ale wymaga ciągnika z wydajnym układem hydraulicznym.
Rozstaw rzędów
Rozstaw rzędów wpływa bezpośrednio na zagęszczenie roślin, dostęp światła i możliwość mechanicznej pielęgnacji. Standardowy rozstaw dla zbóż wynosi 12,5 cm, dla rzepaku 15-25 cm, a dla kukurydzy i buraków 45-75 cm. Ważne, by rozstaw rzędów w siewniku był zgodny z rozstawem kół ciągnika i ewentualnych maszyn pielęgnacyjnych - szczególnie gdy stosujesz opielacze mechaniczne. W siewnikach Kongskilde Preci-sem możliwa jest regulacja rozstawu sekcji w zakresie od 57 do 80 cm, w siewnikach Meprozet występuje podobny zakres.
Ocena stanu technicznego używanego siewnika
Zakup używanego siewnika może być dobrym rozwiązaniem, ale wymaga dokładnych oględzin. Ważne jest, aby jego cena nie przekroczyła ustalonego budżetu, a sam siewnik potrafił "robić" ścieżki technologiczne i miał odpowiednią szerokość roboczą (np. 2,5m czy 3m dla Ursusa C-4011).
Jak przeprowadzić próbę kręconą bez instrukcji obsługi ?
Elementy robocze mające kontakt z glebą
Ocena zużycia elementów siewnika punktowego nie jest zadaniem szczególnie trudnym. Dotyczy to przede wszystkim najbardziej widocznych części maszyny, a więc tych, które mają bezpośredni kontakt z glebą, tj.: redlic, zarówno stopkowych jak i talerzowych, rozgarniaczy, zagarniaczy czy kół dogniatających. Znacznie zmniejszona w stosunku do nominalnej średnica redlic talerzowych będzie świadczyła o ich znacznym zużyciu. Jeżeli występuje na niej luz, to może to świadczyć o zużyciu piasty lub łożyska. Warto sprawdzić czy piasty talerzy znaczników, kółek dogniatających i rolek dociskowych nie mają luzów.
Aparaty wysiewające i ich kalibracja
Kupując siewnik, warto sprawdzić równomierność wysiewu przez próbę kalibracyjną. Zakup siewnika z zużytą przekładnią napędzającą może narazić na wysokie koszty, gdyż ceny nowych podzespołów mogą sięgać nawet kilku tysięcy złotych. Kalibrację należy wykonać przed każdym nowym sezonem oraz przy każdej zmianie gatunku lub odmiany nasion. Częstotliwość regulacji zależy od kilku czynników: różnic w wielkości i kształcie nasion (każda odmiana może wymagać innego ustawienia), zmiany wilgotności nasion, a także zużycia elementów aparatu wysiewającego. W przypadku zamiaru wysiewu nasion różnych gatunków roślin, warto sprawdzić, czy kupowany siewnik wyposażony jest w odpowiednie tarcze wysiewające, a jeżeli nie, to czy takowe są dostępne. Inaczej rzecz się ma z tarczami do siewników nadciśnieniowych. Co prawda ich uszkodzenia zdarzają się niezwykle rzadko, jednak koszt nowej, oryginalnej tarczy do siewnika Becker Aeromat to prawie 1400 zł.
Układ pneumatyczny i hydrauliczny
W siewnikach pneumatycznych ważne jest, aby sprawdzić szczelność komór i przewodów ciśnieniowych. Uzyskanie obrotów wałka na poziomie ustalonym dla maszyny (540/1000 obr./min) powinno doprowadzić do uzyskania podawanych przez producenta wartości podciśnienia lub nadciśnienia. Jeżeli jednak siewnik nie jest wyposażony we wskaźnik, należy zdać się na wzrokową i słuchową ocenę szczelności przewodów i komór. Ceny przewodów - w zależności od tego czy mamy do czynienia z produktem oryginalnym czy zamiennikiem - mieszczą się zwykle w przedziale od 15 do nawet 80 zł/mb, zaś zakup korpusu aparatu wysiewającego to koszt kilkuset złotych. Należy również ocenić stan uszczelnień, węży (w modelach pneumatycznych) i układu hydraulicznego.
Stan przekładni i napędów
Sprawdzenie stanu przekładni nie jest łatwym zadaniem, ponieważ pracujące w obudowie koła zębate nie są widoczne. Jeżeli przeniesienie napędu sekcji wysiewającej odbywa się przy pomocy wału Kardana, a takie rozwiązanie stosował włoski producent Gaspardo m.in. w siewnikach z serii SP i ST, należy sprawdzić, czy nie występują luzy na jego krzyżakach. Zwykle tańszym rozwiązaniem są napędy łańcuchowe. W tym przypadku też warto sprawdzić ich stan: rozciągnięcie łańcuchów i wyrobienie zębatek. Przeskakiwanie łańcucha i wysoki stopień wyrobienia zębatek łańcuchowych to oznaka potrzeby wymiany tych elementów - zębatki kosztują zwykle od 40 do 200 zł/szt. Niektóre siewniki, jak np. Agromasz SR 300 na redlicach talerzowych, pozwalają na dokładny wysiew, pod warunkiem prawidłowego ustawienia i dobrego stanu maszyny.
Zbiorniki i czujniki
W przypadku siewników ze zbiornikami nawozowymi z tworzywa sztucznego, zwykle ich uszkodzenia widać gołym okiem, jednak kiedy mamy do czynienia ze zbiornikami metalowymi, należy je otworzyć i sprawdzić stan ich zabezpieczenia antykorozyjnego, a także stan elementów odpowiedzialnych za transport nawozów z zasobników. W przypadku nowszych konstrukcji warto zwrócić uwagę na stan czujników np. kontrolujących sekcje wysiewające, ponieważ są to dosyć drogie elementy (fotokomórka do siewników Monosem NG Plus to koszt prawie 600 zł, a czujnik do siewników Becker może kosztować nawet 1200 zł). Komputery sterujące pracą maszyn to koszt nawet kilku tysięcy złotych, więc należy dokładnie sprawdzić ich działanie. Niedziałający komputer nie powinien jednak dyskwalifikować maszyny z zakupu.
Popularne marki i modele siewników
W poszukiwaniu dobrego siewnika używanego warto rozważyć produkty znanych firm, najlepiej te niezniszczone, ze skrzynią olejową i dzielonymi kółkami. Za niewielkie kwoty trudno znaleźć fajerwerki, dlatego należy realistycznie ocenić budżet. Warto zwrócić uwagę na dostępność części zamiennych oraz historię serwisową maszyny. Dobry serwis pogwarancyjny znacząco wpływa na całkowity koszt użytkowania maszyny.
Poznaniak
Siewniki Poznaniak są często spotykane na rynku wtórnym. Mimo że niektórzy użytkownicy wyrażają niezadowolenie z tego modelu, twierdząc, że "Poznaniak kategorycznie ODPADA", jest on uznawany za lepsze rozwiązanie niż stary siewnik konny i cechuje się brakiem problemów z częściami. W przeszłości siewniki Poznaniak miały problem z zaniżaniem wysiewu, ale po remoncie skrzyni wysiew wychodził idealnie. Przed zakupem używanego Poznaniaka należy dokładnie sprawdzić jego stan, gdyż zdarza się, że ukryte wady, takie jak zgnite ścieżki technologiczne, szpachlowany kosz czy zużyte opony, mogą generować dodatkowe koszty naprawy.
Amazon i Hassia
Siewniki Amazone i Hassia są uważane za dobre, ale drogie. Na zadbanego Amazone albo Hassia DK trzeba mieć koło 5 tysięcy złotych.
Nordsten
Niektórzy użytkownicy ograniczają poszukiwania do firmy Nordsten, uważając, że siewniki tej marki nie odbiegają jakością od "zielonych" (Amazone). Siewnik Nordsten Live-o-matic 2000 o szerokości roboczej 2.5m jest interesującą opcją na rynku wtórnym, oferującą przystępną jakość.
Isaria
Siewnik Isaria 6050 zyskuje uznanie dzięki dużej skrzyni zasypowej i lekkości konstrukcji, co jest korzystne dla podnośnika ciągnika. Dostępność części do tego modelu nie powinna stanowić problemu.
Inne marki
Warto również rozważyć siewniki z Brodnicy Cami z1, choć starsze modele są oceniane lepiej niż nowe. Osobiście polecane są zagraniczne marki w miarę przystępnych cenach, ale należy upewnić się, że to faktycznie "lepsze zagraniczne".