Silnik to bez wątpienia jeden z najistotniejszych elementów każdej maszyny. Niezależnie od tego, czy mowa o maszynie dużej czy małej, jeżeli jest ona napędzana silnikiem spalinowym tłokowym o większej niż dwa liczbie suwów pracy, to znajdziemy w nim rozrząd. W jego skład z pewnością wchodzą zawory. Te, podobnie jak każda inna część jednostki napędowej, muszą być wykonane w odpowiednich tolerancjach, spasowane, ale także z pewną dozą luzu.
Dlaczego luz zaworowy jest niezbędny?
Luz przy zaworach jest celowo pozostawiony przez producenta, a jego regulacja jest okresowo konieczna. Odpowiedź na to pytanie wynika z charakteru pracy silnika spalinowego i jest związana ze znacznym przyrostem temperatury od stanu „zimnego silnika” do osiągnięcia normalnej temperatury pracy. Wówczas zawory ssące pracują w temperaturach rzędu 250-550°C, zaś wydechowe rozgrzewają się do 900°, a nawet wyższych temperatur. Dotyczy to zwłaszcza silników, które są wysterowane tak, aby całą sadzę spalić wewnątrz komory cylindra, gdyż układ nie posiada filtra DPF.
Wpływ zużycia na luz zaworowy
Zużycie ścierne elementów, dogniatanie w wyniku pracy pod maksymalnym obciążeniem oraz przede wszystkim ilość wykonanych cykli powodują, że odległość pomiędzy elementami powiększa się. Naturalnie pomijając czynniki zewnętrzne, takie jak przedostawanie się zanieczyszczeń do oleju lub razem z nim z elementów wewnątrz silnika (czy skrzyni w układach ze wspólnym obiegiem), wody z powietrza, czy luzowanie się elementów samego rozrządu. Właśnie dlatego luz zaworowy musi mieć możliwość regulacji bez względu na to, czy realizowana jest ona za pomocą połączenia śrubowego, specjalnych podkładek, czy wymiany tzw. „szklanek”.
Kontrola luzu zaworowego - dlaczego jest tak ważna?
Wbrew obiegowej opinii, czynnością, którą powinniśmy okresowo wykonywać w przypadku silników, nie jest sama regulacja, a
Konsekwencje zbyt dużego luzu zaworowego
W przypadku zbyt dużego luzu zaworowego, jego negatywne efekty pojawiają się stopniowo, tak jak i samo powiększanie się luzu trwa przez wiele setek tysięcy cykli otwierania i zamykania. W pierwszej kolejności będą to problemy z głośniejszą pracą silnika, tzw. „klikaniem”, oraz problemy przy rozruchu - luz jest zbyt duży, a przy zimnym silniku dodatkowo powiększony przez skrócenie ogólnej długości.
W przypadku zaworu wylotowego taki stan ma także wpływ na znacznie intensywniejsze osadzanie się nagarów. Jest to zasadniczo ostatni moment na podjęcie się sprawdzenia i regulacji. W dalszej perspektywie zbyt luźny zawór zaczyna w fazie domykania się uderzać przylgnią zaworową o gniazdo, ponieważ jest gorzej prowadzony przez krzywkę, co może doprowadzić do jego wykrzywienia się, co w konsekwencji postukuje uderzeniem w tłok. Również od strony trzonka; ten będzie intensywniej uderzany przez krzywkę, co spowoduje jej przyspieszone zużycie, gdyż nie jest to para, która została przygotowana do pracy o charakterze udarowym. W przypadku gdy na trzonku znajduje się szklanka, zbyt duży luz może powodować efekt „nabijania luźnej szklanki” na trzonek, gdy wznios krzywki zaczyna uderzać o jej powierzchnię. Co, jak nietrudno się domyślić, będzie oznaczało po prostu remont.
Narzędzia i procedura pomiaru luzu zaworowego
Do sprawdzenia luzu zaworowego niezbędny jest prosty
Gdzie szukać wartości luzów zaworowych?
Znacznie trudniej bywa o drugi niezbędny element, a więc wartości luzu oraz warunki jego pomiaru, zwłaszcza w mocno używanych maszynach. Zwykle część producentów podaje te wartości na tabliczce silnika, wraz z adnotacją, jak je mierzyć, czy na ciepło, czy przy zimnym silniku. Jeżeli tabliczka jest nieczytelna, można liczyć na to, że wartości zostały nabite gdzieś na silniku lub na głowicy. Jeżeli nie jesteśmy w stanie ich znaleźć lub ich nie ma, trzeba zasięgnąć wiedzy w instrukcji obsługi lub zapytać u dystrybutora. Niestety coraz częściej wytwórcy oszczędzają użytkownikom takich danych.
Dostęp do zaworów
Większy problem może być z samą procedurą, czyli jak dostać się do zaworów. Należy zdemontować wszystko, co stoi na drodze do pokryw lub pokrywy zaworowej, po demontażu których uzyskamy dostęp do zaworów. Część silników jest wyposażona w specjalne okno rewizyjne z zaślepką, po demontażu której można użyć specjalnej pokrętki na klucz w celu wygodnego obracania kołem zamachowym, aby ustawić zawory w pozycji do pomiaru.
Regulacja luzów zaworowych w silnikach Mitsubishi
W traktorku Mitsubishi MT18 z silnikiem K3A, regulacja odbywa się na popychaczach (jak w „maluchu”) i konikach (śruba z nakrętką kontrującą). Po odkręceniu i zdjęciu pokrywy zaworów ukazuje się widok klawiatury zaworów. Po prawej stronie znajdują się śruby z przeciwnakrętkami, opierające się o laski popychaczy.
Wartości luzów i procedura
Luzy zaworowe powinny wynosić:
- 0,2-0,22 mm na zaworach ssących
- 0,25-0,30 mm na zaworach wydechowych
Należy obrócić wałem korbowym tak, by we wzierniku na obudowie sprzęgła, otwór (lub kulka) w kole zamachowym pokrywał się ze wskaźnikiem. Sprawdzamy wtedy, czy dla pierwszego cylindra, zawory znajdują się w pozycji ZZ (oba zamknięte). Aby właściwie zmierzyć i ustawić luz zaworowy, należy najpierw poluzować lekko wszystkie przeciwnakrętki dźwigienek zaworowych. Następnie przygotować odpowiedni szczelinomierz i włożyć go pomiędzy dźwigienkę a trzpień zaworu wydechowego pierwszego cylindra. Trzymając klucz oczkowy na przeciwnakrętce, płaskim śrubokrętem należy tak kręcić śrubą zaworu, aby szczelinomierz dał się poruszać z wyczuwalnym oporem pomiędzy dźwigienką a trzpieniem. Wówczas należy, nie zmieniając położenia śrubokręta na śrubie, zakręcić przeciwnakrętkę, uniemożliwiając śrubie późniejsze obracanie się i przestawianie luzu zaworowego.
Specyfika silnika M-20
Dla silnika M-20 należy nieco bardziej się „pogimnastykować”, gdyż dostęp do zaworów jest słaby - trzeba odkręcić pokrywę boczną rozrządu. Regulacja przebiega w identyczny sposób, z tym, że reguluje się oraz kręci przeciwnakrętką kluczem płaskim, gdyż nic innego tam nie pasuje. Szczelinomierz wkładamy pomiędzy śrubę regulacyjną popychacza a trzpień zaworu.
Dodatkowe czynności przed regulacją luzów zaworowych
Pierwszą rzeczą niezbędną do prawidłowego funkcjonowania silnika jest ustawienie prawidłowego odstępu styków przerywacza oraz odstępu elektrod świec. Przerywacz powinno się ustawić za pomocą szczelinomierza na 0,4 +/- 0,05 mm, natomiast elektrody świec na 0,6 - 0,7 mm. Po takim ustawieniu można przystąpić do ustawiania zapłonu i gaźnika.
Jak działa zapłon: wyjaśnienie próżni i postępu mechanicznego!
Ustawienie zapłonu
Przede wszystkim trzeba wiedzieć, czy zapłon jest za wczesny, czy za późny. Kiedyś producent zalecał ustawianie kąta wyprzedzenia zapłonu na 7 stopni, dzisiaj paliwo jest lepszej jakości, ma wyższą liczbę oktanową, więc zazwyczaj powinniśmy ustawić co najmniej te 7 stopni lub więcej. Gdy silnik ma tendencję do strzelania w gaźnik, zapłon może być za wczesny. Jeśli strzela w rurę wydechową, przyczyną może (ale nie musi) być za późny zapłon. Również, przy zbyt późnym zapłonie zasadniczym objawem będzie fakt, że silnik nie reaguje od razu na raptowne dodanie gazu. Przyjmuje gaz z opóźnieniem. Najlepiej jednak w kwestii zapłonu skontaktować się z kimś, kto robił to wielokrotnie i nauczyć się od niego.
Regulacja gaźnika
Do ustawiania gaźnika trzeba mieć wiedzę i doświadczenie, a przede wszystkim sprawny gaźnik, z czystymi dyszami, bez luzów na przepustnicy. Podstawą prawidłowego działania gaźnika są właściwe ustawienia otwarcia przepustnicy (tzw. regulacja wolnych obrotów) oraz składu mieszanki. Trzeba pamiętać o poziomie paliwa w komorze pływakowej. Ten trzeba ustawić „książkowo”, by nie był za mały ani za duży. Pływak, osiągając poziom maksymalny, zamyka zawór iglicowy, tym samym odcinając dopływ paliwa do komory pływakowej. Gdy tylko poziom opadnie, zaworek się otworzy i pompa znowu wtłoczy odpowiednią dawkę benzyny.
Przed regulacją pływaka należy sprawdzić, czy nie jest dziurawy. Nie spełni on wówczas swojej roli, bo cały czas będzie zatopiony. Po regulacji poziomu pływaka możemy przystąpić do regulacji obrotów i składu mieszanki paliwowo-powietrznej.
- Najpierw wkręcamy śrubę składu mieszanki do końca, po czym wykręcamy o dwa obroty.
- Uruchamiamy silnik. Wkrętem regulacji przepustnicy ustawić najniższe obroty silnika, zachowując równomierną pracę (w niektórych przypadkach trzeba będzie zwiększyć obroty, by silnik prawidłowo pracował).
- Następnie kręcimy śrubą składu mieszanki tak, by ustawić najwyższe obroty, przy których silnik pracuje równo, nie dławi się, nie szarpie.
- Obroty obniżamy za pomocą śruby uchylenia przepustnicy (tzw. regulacja wolnych obrotów - odkręcamy) aż do uzyskania prawidłowych obrotów biegu jałowego.
Próbę prawidłowego ustawienia powinno się przeprowadzić, raptownie dodając gazu i równie gwałtownie puszczając przepustnicę. Silnik powinien powrócić do wolnych obrotów, nie gasnąc przy tym. Jeśli gaśnie, należy lekko dokręcić śrubę przepustnicy.
Poszukiwanie informacji o luzach zaworowych w silnikach Toyosha
W przypadku ciągniczków Iseki z silnikiem Toyosha (prawdopodobnie CS100), warto sprawdzić oznaczenie modelu na pokrywie zaworów. Często brakuje informacji o wartościach luzów zaworowych w instrukcjach obsługi, co utrudnia samodzielną regulację. W takich sytuacjach należy poszukać informacji w specjalistycznych forach lub skontaktować się z dystrybutorem.