W diagnostyce układów napędowych typu Powershift, stosowanych w maszynach takich jak ładowarki Komatsu czy koparko-ładowarki CAT, kluczową rolę odgrywa tzw. Stall Test (test przeciążeniowy). Pozwala on precyzyjnie określić stan techniczny zmiennika momentu obrotowego oraz kondycję układu hydraulicznego skrzyni biegów.
Czym jest Stall Test i jak go przeprowadzić?
Stall Test to procedura polegająca na zablokowaniu maszyny hamulcem postojowym, włączeniu biegu i wciśnięciu pedału gazu do oporu na kilka sekund. W tym czasie operator mierzy maksymalne osiągane obroty silnika.
Ważne zasady przeprowadzania testu:
- Skrzynia biegów musi być rozgrzana do temperatury roboczej.
- Ciśnienie powinno być sprawdzane na maksymalnych obrotach silnika.
- W teście nie liczy się sama wartość maksymalna, lecz spadek obrotów silnika względem obrotów znamionowych bez obciążenia.
- Testowanie maszyny z kołami w powietrzu (na podporach) jest bezcelowe, ponieważ nie generuje odpowiedniego obciążenia dla zmiennika.
Diagnostyka: Zmiennik momentu czy pompa?
Jeśli maszyna nie osiąga odpowiedniej mocy, a Stall Test wykazuje nieprawidłowości, przyczyny należy szukać w dwóch głównych obszarach:
1. Zmiennik momentu obrotowego
Zmiennik przenosi moc poprzez olej. Nadmierne zużycie jego wewnętrznych elementów (np. łopatek turbiny lub statora) powoduje poślizg. Silnik wchodzi na wysokie obroty, ale maszyna nie ma siły uciągu. Jeśli podczas jazdy pod wzniesienie maszyna „nie trzyma” tak, jak powinna, jest to silny sygnał awarii zmiennika.
2. Pompa ładująca (ciśnienia)
Pompa pobiera olej i tłoczy go pod wysokim ciśnieniem, które aktywuje sprzęgła. Słaba pompa oznacza niskie ciśnienie sterujące. W efekcie tłoki w koszach sprzęgłowych nie dociskają pakietów tarcz z wystarczającą siłą, co prowadzi do ich poślizgu i spalenia. Objawami są: opóźniona reakcja na zmianę biegów, szarpanie oraz głośna praca pompy.
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna |
|---|---|
| Maszyna słaba, silnik wchodzi na obroty, brak uciągu | Nadmierny poślizg w zmienniku |
| Szarpanie przy zmianie kierunku (przód-tył) | Zużycie tarcz ciernych |
| Głośna praca pompy, niskie ciśnienie na manometrze | Zużycie pompy ładującej lub nieszczelności układu |
Dlaczego dochodzi do awarii sprzęgieł?
Najczęstszą diagnozą w warsztacie jest "spalenie tarczek". Wynika to z ekstremalnej temperatury generowanej przez poślizg. Przyczyny tego stanu to:
- Niskie ciśnienie oleju: Wynikające z nieszczelnych uszczelnień tłoka lub zużytej pompy.
- Zabrudzony filtr: Zapchany filtr przekładniowy ogranicza przepływ oleju.
- Niewłaściwy olej: Stosowanie olejów innych niż zalecane (np. silnikowych zamiast Cat TDTO spełniających normę TO-4) powoduje utratę właściwości ciernych materiału na tarczach.
Motodziennik Warsztat: Opiłki plastiki... Skrzynię Powershift mk1 rozbieramy
Prewencja i remont
Regularna analiza oleju (test S•O•S) pozwala wykryć opiłki miedzi lub brązu, co jest wczesnym sygnałem rozpadania się tarcz ciernych. W przypadku konieczności remontu skrzyni Powershift, sama wymiana tarcz jest niewystarczająca. Należy zadbać o:
- Wymianę 100% uszczelnień na tłokach i wałkach.
- Weryfikację stanu pompy ładującej i zmiennika.
- Dokładne płukanie układu (chłodnicy i przewodów) z opiłków.
- Zastosowanie wysokiej jakości filtrów oraz oleju zgodnego z normą producenta.