Zetor Tractors a.s. to czeski producent ciągników rolniczych, będący członkiem słowackiego HTC Holding, w 2018 roku przebranżowionego na HTC Investments. Przez ponad sześćdziesiąt pięć lat produkcji, ciągniki marki Zetor zostały sprzedane do około stu państw świata na pięciu kontynentach, w liczbie ponad 1,2 miliona sztuk. Zetor był pionierem w wielu innowacjach, wprowadzając jeden z pierwszych systemów hydraulicznych, znany jako Zetormatic, oraz jako pierwszy na świecie produkując w pełni zintegrowaną, bezpieczną kabinę zawieszoną na poduszkach gumowych, wyciszających i tłumiących wibracje.
Początki i pierwsze modele (1945-1956)
Historia marki Zetor rozpoczyna się w maju 1945 roku w zakładach zbrojeniowych Zbrojovka Brno, gdzie po wojnie podjęto decyzję o przestawieniu produkcji na bardziej pokojowe cele. Już we wrześniu 1945 roku zaprezentowano prototyp ciągnika nazwanego modelem 25.
Zetor 15
Zetor 15, produkowany w latach 1947-1949, był wyposażony w jednocylindrowy silnik wysokoprężny o pojemności 2,7 litra, chłodzony wodą, z zapłonem z korby. W pierwszych wersjach silnik nie miał świecy żarowej ani rozrusznika. Generował moc 15 KM. Ciągnik ważył około 1800 kg, nie miał hydrauliki ani resorowania, a hamulce były mechaniczne. Skrzynia biegów oferowała 6 biegów do przodu i jeden wsteczny. Produkcja zakończyła się w 1949 roku, z kilkunastoma tysiącami egzemplarzy, z których część trafiła do Polski.
Zetor 25
Prototyp modelu 25 zaprezentowano we wrześniu 1945 roku, a produkcję seryjną uruchomiono w ciągu roku. Był to model seryjnie wyposażony w instalację elektryczną z prądnicą i rozrusznikiem, podnośnik hydrauliczny oraz blokadę dyferencjału. 2-cylindrowy silnik o pojemności 2,1 litra i mocy 26 KM charakteryzował się długim skokiem tłoka, co zapewniało większy moment obrotowy. Zetor 25 A był produkowany w latach 1949-1961.
Odmiany modelu Zetor 25
- Zetor 25 K: Posiadał podnośnik hydrauliczny, międzyrzędową przednią oś, skrzynię biegów z prędkościami do prac uprawowych i wysokimi kołami międzyrzędowymi 9,00-36. Oznaczenie „K” pochodziło od czeskiego słowa „kultivační” (uprawowy). Wizualnie wyróżniał się wysokimi i wąskimi kołami tylnymi oraz prześwitem 50 cm. Potocznie nazywany był „bocianem”.
- Zetor 25 T (lub 25 N): Była to wersja pośrednia między modelem pierwotnym „25” a modelem „25 A”, wyposażona w rozrusznik elektryczny i przystosowana do montażu podnośnika hydraulicznego narzędzi.
Łączna produkcja Zetorów 25 w Brnie w latach 1946-1961 wyniosła 158 570 sztuk. Do 1959 roku na rynek Polski sprowadzono prawie 23 tysiące wszystkich odmian tego ciągnika, co w 1960 roku stanowiło 37% krajowego parku maszynowego.
Zetor 50 Super
W 1956 roku zaprezentowano nowy, mocny model Zetor 50 Super o mocy 50 KM.
Zetor Super P “County”
Zetor Super P “County”, produkowany w latach 1955-1960, był wyposażony w napęd na wszystkie cztery koła o tym samym rozmiarze, z 4-cylindrowym silnikiem o pojemności 4156 cm³ i mocy 42 KM. Posiadał 5-biegową skrzynię ze wstecznym i WOM o prędkości 540 obr/min.
Koncepcja unifikacji i seria UŘ I (1956-1976)
W 1954 roku założono Badawczo-Rozwojową Bazę Zetora, co pozwoliło na wprowadzenie innowacyjnej koncepcji unifikacji części. Dzięki temu identyczne elementy mogły być wykorzystywane w różnych modelach, co uprościło produkcję, serwis i obniżyło koszty. Zetor był pierwszym producentem ciągników, który zastosował tego typu rozwiązanie. Ta koncepcja dała początek pierwszej unifikowanej serii traktorów, oznaczonej jako UŘ I (Unified Range).
Wczesne modele UŘ I (1960-1967)
- W 1960 roku na rynek wszedł Zetor 3011, podstawowy model rewolucyjnej klasy UŘ I.
- Później pojawiły się modele Zetor 2011 i 4011.
W tych ciągnikach wprowadzono nowe oznakowanie liczbowe: pierwsze dwie cyfry oznaczały orientacyjną moc silnika (KM), trzecia liczba określała typ napędu (1 - napęd jednej osi, 4 - napęd obu osi), a czwarta - zastosowanie ciągnika (1 - uniwersalny, 5 - z napędem przedniej osi, 8 - z kabiną ochronną).
Zetor 3045
Zetor 3045, produkowany w latach 1960-1967, był wyposażony w 3-cylindrowy silnik o pojemności 2,3 l i mocy 33 KM, z 5-biegową skrzynią współpracującą z reduktorem i napędem 4x4.
Zetor 2023
Model Zetor 2023 (1964-1965) był gąsienicowym ciągnikiem z gąsienicami o szerokości zaledwie 19 cm. Posiadał 10 biegów do przodu i 2 do tyłu, sterowany dwiema „czołgowymi” dźwigniami.
Seria UŘ I - druga generacja (1984-1993)
Druga seria typoszeregu UŘ I, wprowadzona w 1984 roku, obejmowała modele 5211, 6211, 7211 oraz ich odpowiedniki z napędem na 4 koła. Po przeniesieniu produkcji modeli Crystal na Słowację, ciągniki UŘ I „2” stały się najważniejszymi produktami fabryki w Brnie. Produkcja trwała 9 lat, do 1993 roku.
Dane techniczne i cechy
- Silniki: Proste, 4-cylindrowe rzędowe 8-zaworowe motory o mocy 59, 61 (6211 i 6245) lub 66 KM (7211 i 7245), z maksymalnym momentem obrotowym odpowiednio 189 (przy 1400 obr./min), 207 (przy 1590 obr./min) i 212 Nm (przy 1600 obr./min). Dostawcą osprzętu była czeska firma Motorpal.
- Skrzynia biegów: Mechaniczna z 10 przełożeniami do przodu i 2 do tyłu. W wersjach Horal System dostępny był wzmacniacz momentu obrotowego, co dawało 20 przełożeń do przodu i 4 do tyłu.
- Układ hydrauliczny: Wydatek pompy hydraulicznej wynosił 32 l/min, a udźwig tylnego TUZ to 2,4 t. WOM dysponował dwiema prędkościami: 540 i 1000 obr./min.
- Kabina: Amortyzowany fotel z regulacją twardości, opcjonalne kabiny na 4 silentblockach, z ogrzewaniem, radiem, wycieraczkami (w UBK także ogrzewanie i wycieraczka tylnej szyby), szyberdachem i osłoną przeciwsłoneczną. Poziom hałasu wynosił 83 dB. Opcjonalnie dostępne wspomaganie kierownicy.
Modele 6211/45 i 7211/45 są nadal bardzo popularne na rynku wtórnym ze względu na prostotę, „pancerność” i stosunkowo tanie części zamienne, mimo sporego zużycia paliwa.
Modernizacje UŘ I (1986-1996)
Seria UŘ I była regularnie modernizowana. Standardowe wyposażenie wzbogaciło się o ogrzewanie cieczą i synchronizację 4. i 5. biegu. Pod koniec lat osiemdziesiątych wprowadzono modele 7711 i 7745 z podwyższonym udźwigiem podnośnika i silnikami o mocy 70 KM.
W 1992 roku miała miejsce kolejna modernizacja, w wyniku której powstały ciągniki pod nazwą handlową Major. Ulepszona seria oferowała wyższą moc (od 52 do 82 KM), niezawodność i komfort w obszernej kabinie.
W 1989 roku do produkcji weszły modele z turbodoładowanym silnikiem Z 7701 T - Zetor 7711 Turbo oraz Zetor 7745 Turbo. Nazwa Major powróciła do serii UŘ I wraz z modernizacją modelu 92, wyposażonego w silniki typu EKO spełniające normę EHK96.
Na targach Agritechnica'97 zaprezentowano nowe ciągniki z serii UŘ I model 97 Super, charakteryzujące się panoramiczną kabiną z wyciszeniem i ulepszoną widocznością, nową maską silnika, elektropneumatycznie uruchamianym napędem na 4 koła oraz mokrymi hamulcami tarczowymi. Oferowano również wersję o zwiększonej prędkości maksymalnej 40 km/h.
Seria UŘ II Crystal (1966-1986)
W 1964 roku powstał „Czechosłowacko-Polski Traktorowy Ośrodek Badawczy” w Brnie, którego owocem stała się nowa zunifikowana seria ciągników UŘ II. Jej odpowiednikiem były ciężkie ciągniki produkowane przez ZM Ursus. Nazwa tej serii, Crystal, pochodzi od czeskiego architekta Otakara Diblíka.
W 1968 roku do produkcji wdrożono pierwszy ciągnik tej serii - Zetor Crystal 8011. Seria ta została nagrodzona złotym medalem na międzynarodowych targach w Brnie w 1970 roku. W tym samym roku przedstawiono prototyp modelu Zetor 8045 Crystal z przednią osią napędzaną.
Charakterystyka
- Silniki: Cztero- i sześciocylindrowe silniki marki Zetor, produkowane w Zbrojovka Brno.
- Przekładnia: Czterobiegowa skrzynia biegów z dwustopniową redukcją, uzupełniona przez wzmacniacz momentu obrotowego, umożliwiający zmianę biegów pod obciążeniem.
- Kabina: Nowoczesna na owe czasy kabina bezpieczeństwa, zamontowana na gumowych sprężynach, fotel kierowcy z amortyzowanym zawieszeniem, ogrzewaniem i wentylacją.
- Hydraulika: Hydraulika siłowa o zdolności podnoszenia do 4 ton.
Łatwiejsza obsługa została poprawiona poprzez podwieszone pedały, hydrauliczne sterowanie sprzęgłem i hamulcami, sterowanie hydrostatyczne, nowe teleskopowe, gazowe siłowniki drzwi i okien. Wprowadzono elektrohydrauliczne załączanie napędu przedniego mostu, wzmacniacza momentu siły, WOM i mechanizmu różnicowego osi przedniej.
Produkcja podzespołów do montażu tych ciągników była podzielona pomiędzy kooperantów: ZTS Martin produkował silniki, ZVL Považské strojárne - przekładnie, ZPC Ursus Warszawa - tylne mosty, przednie mosty napędzane przez Uzina Tractorul Brașov w rumuńskim Braszowie, podnośnik i układ hydrauliczny przez Agromet Archimedes Wrocław. Choć powstał w biurach Zetora, ciągnik ten był konstrukcją polską, a pracami kierowali Eugeniusz Ajzenberg (silnik) i Jerzy Stożek (układ napędowy).
W 1975 roku na rynek został dopuszczony pierwszy sześciocylindrowy model 12011. Pod koniec lat siedemdziesiątych produkcję przeniesiono do słowackiego zakładu „Závody ťažkého strojárstva” (ZŤS) Martin, gdzie ciągniki były modernizowane i sprzedawane pod nazwą ZŤS. Ostatnim modernizowanym typem był Zetor 16445.
Seria UŘ III (1972-2006)
Od 1972 roku trwały prace nad zupełnie nową zunifikowaną rodziną ciągników oznaczoną jako UŘ III, która miała zastąpić produkcję ciągników UŘ I od 1978 roku. Seria ta została wdrożona do produkcji w 1991 roku.
Modele UŘ III (1991-1996)
W 1991 roku zaczęto wytwarzać serię ciągników 7520, 7540, 8520, 8540, 9520, 9540 i 10540. Silniki miały moc od 70 do 105 KM, a oprócz modelu 75, wszystkie były doładowywane. W modelu 105 zastosowano dodatkową chłodnicę powietrza INTERCOOLER.
Modernizacja UŘ III - Forterra (od 1998)
W 1998 roku seria UŘ III została poddana modernizacji i wprowadzona na rynek pod nazwą Forterra. Wprowadzono nową skrzynię biegów 24/18 z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego, elektroniczne sterowanie TUZ (EHR marki Bosch), wydajniejszą pompę hydrauliczną (60 lub 70 l/min) oraz nowe przednie obciążniki. Zmieniono wnętrze i dach kabiny, a maska silnika uległa stopniowym zmianom.
- Wprowadzono zmodernizowane silniki oraz nowy silnik firmy SAME 1006.6W (110 KM) w modelu 11641.
- W 2001 roku wprowadzono model 11441 z własnym 110-konnym silnikiem, a silnik SAME zmieniono na doładowany 1000.6 WT1 (116 KM), a później na 1000.6 WT1E, oznaczając ciągnik jako 11741.
- W 2007 roku zaprzestano montażu silnika 1000.6 WT1E ze względu na niespełnianie normy EURO III i wprowadzono własny 120-konny silnik 1504 (w modelu 11741 4C).
- W 2010 roku dokonano kolejnej modernizacji, zmieniając oznaczenia modeli. Obejmowała ona wprowadzenie 350 mm sprzęgła, nową, uchylaną do góry maskę, lepsze wykończenie kabiny oraz nowy model 135 z 16-zaworowym silnikiem Zetor 1605.
- W lipcu 2020 roku zmieniono design ciągników rodziny Forterra na stylistykę opracowaną przez włoskie biuro Pininfarina.
Forterra 140 (2011)
Na Międzynarodowych Targach Techniki Rolniczej AGROSHOW 2011 w Bednarach zaprezentowano nowy model Forterra 140 z silnikiem spełniającym normy emisji spalin EURO IIIB dzięki filtrowi cząsteczek stałych HUSS MD-System. Inne innowacje to nowa skrzynia biegów z elektrohydraulicznym rewersem i pięciobiegową skrzynią przekładniową z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego 30/30, nowa przednia oś oraz zmieniona tapicerka kabiny, nowy fotel pasażera i deska rozdzielcza. Zastosowano nowe rozwiązania hydrauliki i zwiększono jej udźwig do 7000 kg.
Forterra HSX model 2013 (2013)
W 2013 roku do sprzedaży trafiła zmodernizowana Forterra HSX model 2013.
Forterra HD (2014)
Seria zaprezentowana w 2014 roku na targach Techagro w Brnie. Wyposażona w silniki Zetor spełniające normę 3B za pomocą filtrów DOC i DPF. Model 150 HD posiada silnik Z1716 z elektronicznie sterowaną pompą wtryskową, tylną oś szerszą o 266 mm z wyższą nośnością o 16% w porównaniu z modelem HSX. Konsola przedniej osi została wydłużona o 130 mm. Nowa przednia oś Carraro 20.25 ze 100% blokadą mechanizmu różnicowego może być wyposażona w amortyzację Carraro 20.25 SI wraz z amortyzacją kabiny. Kabina została wyposażona w nowy prawy panel z wielofunkcyjnym joystickiem hydrauliki. Udźwig tylnego podnośnika kategorii 3 wynosi 8500 kg.
Dekada zmian i restrukturyzacji (1996-2006)
1 lipca 1993 roku doszło do prywatyzacji i zmiany nazwy spółki na Zetor a.s. W 2000 roku przyjęto program rewitalizacyjny. 22 kwietnia 2002 roku rząd Republiki Czeskiej uchwalił sprzedaż udziału majątkowego państwa spółce HTC Holding, która 29 czerwca tego roku stała się właścicielem 98% spółki Zetor. HTC Holding rozpoczęło stabilizację finansową i intensywną restrukturyzację, w tym redukcję zapasów, budowę nowoczesnego areału produkcyjnego i obniżenie kosztów. Dział Badań i Rozwoju kontynuował prace nad nowymi produktami i modernizacjami.
W tym okresie kontynuowano proces innowacyjny UŘ I, szczególnie pod kątem spełnienia wymagań dotyczących ochrony środowiska. Model Major został uzupełniony modelem Super z nowoczesną kabiną i podwyższoną mocą silników. Od 2004 roku oba typy zastąpił znacznie nowocześniejszy ciągnik serii Proxima.
Nowe rodziny ciągników: Proxima i Forterra (od 2004)
Proxima
Nowa rodzina ciągników lekkich (JRL), czyli Proxima, miała swoją premierę na targach Techagro w 2004 roku, zastępując serię Super. Odziedziczyła po niej skrzynię biegów (10/2, 12/12, 20/4) wraz z tylnymi mostami oraz kabiny.
Face lifting Proximy (2008)
W 2008 roku Proxima przeszła face lifting, wprowadzając: podnoszone maski ułatwiające dostęp do silnika, nowe oświetlenie, przeniesienie akumulatora pod prawą część kabiny, zwiększenie pojemności zbiornika paliwa do 150 litrów oraz nową podłogę kabiny z redukcją hałasu. Wprowadzono silniki spełniające normy emisji spalin EURO III, przedni most Carraro 20.16 o 20% większej nośności oraz przednie obciążniki z modelu Plus. Zmieniono stylistykę ciągników i kabinę, zastosowano nowy opadający dach z oknem, nowe nawiewy oraz poprawiono wydajność klimatyzacji (o 58%).
Powracająca do oferty odmiana GP to czterobiegowa przekładnia z dwustopniowym wzmacniaczem (16x16) i rewersem mechanicznym.
Od kwietnia 2011 roku wszystkie modele Proximy (90, 100, 110, 120) zostały wyposażone w trójpunktowy układ zawieszenia oraz układ hydrauliczny włoskiej produkcji MITA. W odróżnieniu od wcześniejszych rozwiązań, nie ma wewnętrznego cylindra, zastosowano nowe sterowanie oraz zwiększono udźwig podnośnika do 4200 kg.
Proxima Plus (2006)
W 2006 roku na Międzynarodowych Targach Technologii Rolniczych TECHAGRO w Brnie zaprezentowano nową serię Proxima Plus. Składa się ona z 3 modeli z silnikami o mocach maksymalnych 80, 92 i 101 KM. Największą zmianą jest nowa skrzynia przekładniowa z chłodnicą oleju, zsynchronizowana z rewersem i jednostopniowym wzmacniaczem momentu sterowanym elektrohydraulicznie (16/16 biegów). Wzmocniono oś tylną, której nośność wynosi teraz 5000 kg. WOM jest wyposażony w mokre 4-tarczowe sprzęgło, a podnośnik w system typu Zetormatic. Hydraulika zewnętrzna ma konfigurację 6+1.
Proxima Power (2008)
Najnowsza rodzina ciągników, która zadebiutowała w kwietniu 2008 roku na targach Techagro w Brnie. Modele serii Proxima Power są dłuższe od modeli rodziny Proxima. Stosowane są 4-cylindrowe turbodoładowane silniki zbliżone do tych znanych z serii Proxima Plus, o mocach maksymalnych od 82 do 101 KM, spełniające normę emisji spalin Tier 3. Posiadają nową skrzynię biegów typu Power Shuttle z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego, pochodzącym z serii Forterra. Umożliwia ona zmianę kierunku jazdy bez użycia sprzęgła. Maksymalna prędkość wynosi 40 km/h. Pojemność zbiornika paliwa powiększono do 175 litrów. Maska silnika otwiera się do przodu, WOM posiada regulację czasu załączania, a wyjścia hydrauliczne zostały zaopatrzone w ociekacze oleju. Sprzedaż rozpoczęła się na początku 2009 roku.
Powrót do wyższej wydajności (od 2006)
Zetor Maxterra (2009)
W 2009 roku na targach hanowerskich AgriTechnica przedstawiono prototyp ciągnika rolniczego Zetor Maxterra, zapowiadający powrót czeskiego producenta do ciągników wysokiej mocy. Seria ta ma być wyposażona w 6-cylindrowe silniki Zetor o mocach 130-190 KM (96-140 kW), tylny most i skrzynię biegów ZF T-7200 (6-zakresowa z 4 biegami pod obciążeniem) oraz przedni most Carraro 20.29.
Nowy Major (2013)
21 lutego 2013 roku do produkcji seryjnej wszedł nowy ciągnik Zetor Major, wyposażony w 4-cylindrowy 76-konny silnik Zetor 1105, spełniający normy emisji spalin Stage IIIA, oraz układ napędowy Carraro T506. Zastosowano w pełni zsynchronizowaną czterobiegową skrzynię przekładniową z trzybiegową redukcją oraz biegiem wstecznym, co daje 12 + 12 biegów. Kabiny do tego modelu produkowane są w Polsce przez przedsiębiorstwo KOJA.