Wielu właścicieli maszyn rolniczych, a także majsterkowiczów, poszukuje sposobów na adaptację lub renowację starych kompresorów pochodzących z ciągników do różnych zastosowań. Wykorzystanie takich sprężarek, często już niepotrzebnych w pierwotnym celu, może być ekonomicznym i efektywnym rozwiązaniem dla przydomowego warsztatu czy gospodarstwa. Jednak proces ten wymaga wiedzy, uwagi na kwestie bezpieczeństwa oraz znajomości specyfiki działania tych urządzeń.
Wybór i Rodzaje Sprężarek Tłokowych
Kluczowym elementem projektu jest wybór odpowiedniej sprężarki. Często poszukiwane są kompresory z ciągników Ursus C330, które, jak się okazuje, były stosowane również w ciężarówkach Star. Jednakże, aby zapewnić satysfakcjonującą wydajność, wielu doświadczonych użytkowników zaleca poszukanie używanej sprężarki dwu-, a najlepiej trzytłokowej lub nawet w układzie V-ki, ponieważ ich wydajność jest znacznie wyższa. Szczególnie cenione są stare, austriackie sprężarki, znane z trwałości i niezawodności. Sprężarki te bywają dostępne na złomowiskach lub u znajomych, którzy sprowadzają sprzęt z zagranicy.
Charakterystyka sprężarki HS14 i HS11
Sprężarka typu HS14 charakteryzuje się pojemnością skokową 107 cm³. Nawet przy maksymalnych obrotach, które wynoszą około 2800 obr/min (co jest obciążające dla urządzenia), jej teoretyczna wydajność to około 300 l/min. W praktyce, rzeczywista wydajność nie przekracza zazwyczaj 230-240 l/min. Przy takich obrotach i ciśnieniu 8 bar, pobór mocy wynosi około 2 kW. Dla okazjonalnego napompowania koła czy przedmuchania czegoś powietrzem taka wydajność może być wystarczająca. Sprężarka HS11 również dobrze sprawdza się w domowych warunkach.
Budowa i Regeneracja Kompresora
Przywrócenie starego kompresora do życia często zaczyna się od znalezienia używanego urządzenia, często samoróbki, na złomowisku. Pytania dotyczące dostępności części i opłacalności regeneracji są kluczowe. Jeśli koszty renowacji przewyższają zakup nowego lub niewiele używanego sprzętu, inwestycja może okazać się nieopłacalna.
Zbiornik Ciśnieniowy (Butla)
Jednym z najistotniejszych i najbardziej krytycznych elementów kompresora jest zbiornik ciśnieniowy. Przykładowa butla o wymiarach 30x100 cm może mieć pojemność około 70 litrów. Kluczowe jest upewnienie się, czy zbiornik wytrzyma zakładane ciśnienie, np. 8 bar. Istnieją obawy, czy butla pochodzi z instalacji LPG lub hydroforu, a jej oznaczenia po wielu latach mogą być już niewiarygodne. W takim przypadku zaleca się przeprowadzenie próby wodnej zbiornika, aby upewnić się co do jego wytrzymałości i bezpieczeństwa. Istnieją doniesienia o niebezpiecznych sytuacjach, takich jak wystrzelenie korka z butli przy ciśnieniu 8 bar, co podkreśla konieczność zachowania ostrożności.
W przypadku, gdy butla ma tylko dwa otwory, można zastosować trójnik na otworze wlotowym do podłączenia presostatu. Na otworze wylotowym planuje się zazwyczaj montaż zaworu bezpieczeństwa i manometru.
Ważna uwaga: Nigdy nie należy używać beczek po oleju lub innych nieprzystosowanych do ciśnienia pojemników jako zbiorników ciśnieniowych. Pomysł zakopania beczki w ziemi i zalania betonem w celu zwiększenia bezpieczeństwa jest niebezpieczny - beton jest kruchy i nie zapewnia odpowiedniego wzmocnienia. Zawsze należy inwestować w zbiorniki przystosowane do pracy pod ciśnieniem, np. ze starych hydroforów, które często mają pojemność ponad 200 litrów.
Silnik i Układ Napędowy
Minimalna moc silnika do napędu kompresora powinna wynosić 1,5 kW, przy obrotach około 1400 obr/min. Wyższe obroty, np. 2800 obr/min, mogą prowadzić do nadmiernego nagrzewania się sprężarki i spadku jej wydajności, a także przyspieszonego zużycia zaworów, które są tylko na sprężynach i mogą nie nadążać. Przełożenie 1:1 z silnikiem 1,5 kW może być wystarczające dla ciśnienia rzędu 5 atmosfer.
Problemem w silnikach jednofazowych jest rozruch, szczególnie gdy w zbiorniku panuje już pewne ciśnienie. Może się zdarzyć, że silnik będzie za słaby, aby ruszyć przy ciśnieniu powyżej 0,3 MPa, co wymusi całkowite spuszczenie powietrza przed uruchomieniem. Jednakże, istnieją przykłady użytkowników, którzy mają sprężarki typu HS11 z silnikami 1,1 kW i 1480 obr/min, i nie zgłaszają problemów z rozruchem nawet przy ciśnieniu 6 atmosfer. W przypadku problemów z rozruchem, warto sprawdzić i oczyścić odpowietrznik, który znajduje się po przeciwnej stronie wałka napędowego.
Kompresory mogą również mieć problemy z załączaniem się w niskich temperaturach. Jeśli kompresor "obraca kilka razy i buczy", a następnie się nie załącza w nieogrzewanym garażu, jest to typowe zachowanie. W celu ułatwienia rozruchu, można zamontować większe koło klinowe na sprężarce i napędzać je paskiem od mniejszego koła na silniku, co zmniejszy obciążenie rozruchowe.
Jak korzystać ze sprężarki powietrza dla początkujących
Elementy Sterujące i Bezpieczeństwa
W układzie kompresora niezbędne są elementy sterujące i bezpieczeństwa:
- Presostat: Do automatycznego włączania i wyłączania sprężarki w zależności od ciśnienia w zbiorniku.
- Zawór bezpieczeństwa: Niezbędny do upuszczania nadmiernego ciśnienia, zapobiegając uszkodzeniu zbiornika.
- Manometr: Do monitorowania aktualnego ciśnienia w zbiorniku.
- Odwadniacz: Ważny element do usuwania wilgoci z sprężonego powietrza, co chroni narzędzia i zbiornik przed korozją.
Często spotykanym elementem, zwłaszcza w kompresorach pochodzących z Ursusów, jest zielony regulator ciśnienia. Jest to zazwyczaj regulator ciśnienia w układzie hamulcowym przyczepy, który upuszcza nadmiar powietrza po przekroczeniu określonego progu ciśnienia. W sprężarce domowej może być stosowany jako zawór zwrotny lub dodatkowy regulator ciśnienia, ale należy pamiętać, że gwint w nim "lubi być złośliwy i nie trzyma". Wewnątrz takiego regulatora znajduje się śruba i sprężyna, a jej wkręcanie zmienia ustawione ciśnienie.
Chłodzenie i Połączenia
Ważne jest, aby połączenie między głowicą sprężarki a zbiornikiem było wykonane w sposób umożliwiający chłodzenie sprężonego powietrza. Zazwyczaj stosuje się odpowiednio długi przewód rurowy, który pozwala na rozproszenie ciepła przed dostaniem się powietrza do zbiornika.
Dostępność Części i Dokumentacja
Dostępność części zamiennych do starych kompresorów może być problemem. Warto pytać znajomych lub szukać na złomowiskach. Pomocne może być również przeglądanie dokumentacji technicznej. Na przykład, na stronie FOS Polmo często można znaleźć dokumentację do nowszych typów kompresorów, która może zawierać ogólne informacje dotyczące zapotrzebowania na moc, maksymalnych obrotów i wymagań odnośnie chłodzenia, które są podobne dla wielu typów sprężarek tłokowych.
Chociaż stary kompresor z ciągnika może mieć "mizerną wydajność" w porównaniu do nowoczesnych urządzeń, do prostych prac, takich jak pompowanie kół czy lekkie lakierowanie, jest on w zupełności wystarczający. Dla bardziej wymagających zadań, jak piaskowanie, jego wydajność i pojemność zbiornika będą zbyt małe.