W Polsce, kwestie związane z podatkiem akcyzowym reguluje ustawa o podatku akcyzowym z dnia 6 grudnia 2008 roku. Podatek akcyzowy (akcyza) jest podatkiem pośrednim i stanowi znaczące źródło wpływów do budżetu państwa.

Podstawowe informacje o podatku akcyzowym
Akcyza, zgodnie z Art. 1 ust. 2 ustawy, stanowi dochód budżetu państwa. W 2015 roku była drugim co do wielkości źródłem wpływów budżetowych, ustępując jedynie podatkowi od towarów i usług (VAT).
Historia akcyzy w Polsce
- W latach 90. oraz na początku XXI wieku (przed wejściem Polski do Unii Europejskiej) wpływy z akcyzy stanowiły od 14,3% (w 1994) do 24,3% (w 2004) wpływów do budżetu.
- W Królestwie Polskim, będącym w unii z Imperium Rosyjskim, obciążenia podatkowe były wyższe niż w innych prowincjach Imperium. Podatki pośrednie, w tym akcyza, stanowiły około 50% dochodów, podczas gdy w Imperium udział ten wynosił około 20%. Akcyzą obłożone były wówczas m.in.: cukier, tytoń, trunki (napoje alkoholowe), nafta i zapałki.
- Po odzyskaniu niepodległości, system podatkowy II RP był niespójny, z różnymi stawkami obowiązującymi w każdej z dzielnic. Ustawa z 10 maja 1921 roku o regulowaniu podatków od spożycia, zużycia, względnie produkcji, choć nie wprowadziła jednolitych stawek, dawała prawo Radzie Ministrów do ich ujednolicenia. Stawki zostały uregulowane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 23 października 1923 roku.
- Ustawa z 8 stycznia 1993 roku o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym wprowadziła akcyzę i VAT, zastępując podatek obrotowy.
- Wskutek planowanej akcesji do Unii Europejskiej, 23 stycznia 2004 roku wprowadzono nowe prawo akcyzowe.
Wpływy z podatku akcyzowego
- W 2010 roku wpływy z podatku akcyzowego wyniosły 55 684 476 tysięcy złotych (około 4,50% budżetu).
- W 2011 roku wzrosły do 58 700 000 tysięcy złotych (około 4,80% budżetu).
Podatnicy i obowiązek podatkowy
Zgodnie z ustawą, podatnikiem akcyzy z tytułu wyprowadzenia ze składu podatkowego, poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, wyrobów akcyzowych niebędących własnością podmiotu prowadzącego ten skład podatkowy, jest podmiot będący właścicielem tych wyrobów, który uzyskał od właściwego naczelnika urzędu celnego zezwolenie, o którym mowa w art. 54 ust. ustawy.
Jeśli obowiązek podatkowy ciąży na kilku podatnikach z tytułu dokonania czynności lub zaistnienia stanu faktycznego, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 oraz ust. ustawy, są oni zobowiązani solidarnie do zapłaty podatku.
W przypadku niewyznaczenia podmiotu reprezentującego, odmowy przyjęcia zgłoszenia rejestracyjnego podmiotu reprezentującego przez właściwego naczelnika urzędu celnego lub nieprzesłania w terminie przez nabywcę końcowego podmiotowi reprezentującemu kopii faktury, o której mowa w art. 24 ust. ustawy, obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy końcowym.
Właściwość miejscową naczelnika urzędu celnego i dyrektora izby celnej ustala się ze względu na miejsce wykonania czynności lub wystąpienia stanu faktycznego, podlegających opodatkowaniu akcyzą.
Zgłoszenie rejestracyjne
Podmiot prowadzący działalność gospodarczą jest obowiązany, przed dniem wykonania pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą lub pierwszej czynności z wykorzystaniem wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie, złożyć zgłoszenie rejestracyjne właściwemu naczelnikowi urzędu celnego.
Przedmiot opodatkowania akcyzą
Czynności lub stany faktyczne, o których mowa w art. 8 ust. 1-5a, art. 9 ust. 1, art. 9a ust. 1 i 2, art. 9b ust. 1 i 2, art. 9c ust. 1 i 2 oraz art. 100 ust. 1-2 ustawy, są przedmiotem opodatkowania akcyzą, niezależnie od tego, czy zostały wykonane lub powstały z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa.
Przedmiotem opodatkowania jest między innymi:
- Wyprowadzenie ze składu podatkowego, poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, wyrobów akcyzowych niebędących własnością podmiotu prowadzącego ten skład podatkowy, z wyłączeniem wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie.
- Sprzedaż energii elektrycznej nabywcy końcowemu na terytorium kraju.
- Użycie wyrobów węglowych do celów innych niż wskazane w art. 31a ust. 2, co obejmuje naruszenie warunków zwolnienia, sprzedaż, dostawę wewnątrzwspólnotową albo eksport przez podmiot korzystający ze zwolnienia.

Podstawa opodatkowania i stawki akcyzy
Podstawa opodatkowania
- Dla wyrobów energetycznych podstawą opodatkowania jest ich ilość, wyrażona w litrach gotowego wyrobu w temperaturze 15 °C lub w kilogramach gotowego wyrobu, albo wartość opałowa, wyrażona w gigadżulach (GJ).
- Dla alkoholu etylowego podstawą opodatkowania jest liczba hektolitrów alkoholu etylowego 100% vol. w temperaturze 20 °C zawartego w gotowym wyrobie.
- Dla samochodów osobowych podstawą opodatkowania jest cena zakupu lub wartość celna samochodu sprowadzonego, importowanego bądź nabytego wewnątrzwspólnotowo.
Wybrane stawki akcyzy (przykłady z różnych lat)
- Alkohol etylowy (spirytus, wódka): 8811,00 zł od 1 hektolitra alkoholu etylowego 100% vol. (obowiązująca od 2022 roku). Wcześniejsza stawka (od 01.01.2014) wynosiła 5704 zł.
- Gazy skroplone do napędu silników spalinowych: od 1 czerwca 2022 r. stawką akcyzy w wysokości 97 zł/1.000 l.
- Samochody osobowe o poj. silnika powyżej 2000 cm³: od 1 stycznia 2020 r. stawka wynosiła 18,6%, natomiast dla pojazdów hybrydowych (o których mowa w art. 2 pkt 15a-15c ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych) stawki są zróżnicowane.
Ile podatków mamy w Polsce?
Zwolnienia z podatku akcyzowego
Ulgi i zwolnienia podatkowe udzielone na podstawie odrębnych przepisów nie mają zastosowania do akcyzy, chyba że ustawa akcyzowa stanowi inaczej. Zwolnienie z podatku akcyzowego następuje, jeżeli w stosunku do wyrobu akcyzowego powstał obowiązek podatkowy w związku z wykonaniem jednej z czynności, o których mowa w ust. ustawy.
Przykłady zwolnień
- W przypadku dostaw wewnątrzwspólnotowych podatek akcyzowy jest nakładany tylko raz przez państwo, z którego pochodzi pierwszy dostawca.
- Zwolnienie dotyczy Sił Zbrojnych innych państw Unii Europejskiej oraz państw NATO niebędących członkami Unii Europejskiej.
- Zwolnienie obejmuje wytwarzanie energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych.
- Alkohol całkowicie skażony, importowany, nabywany wewnątrzwspólnotowo albo produkowany na terytorium kraju, środkami dopuszczonymi do skażania alkoholu etylowego na podstawie rozporządzenia Komisji (WE) nr 3199/93 z dnia 22 listopada 1993 r.
- Alkohol zawarty w importowanych wyrobach nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, skażony środkami skażającymi, o których mowa w art. 32 ust. ustawy.
- Alkohol zawarty w produktach leczniczych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne.
- Alkohol zawarty w artykułach spożywczych lub półproduktach, o których mowa w art. 32 ust. 4 pkt 3 lit. ustawy.
- Warunkiem zwolnienia w większości przypadków jest zgłoszenie oraz prowadzenie ewidencji zużycia środków.
- Art. 35 zwalnia z podatku akcyzowego również import paliw w zbiornikach pojazdów silnikowych w ilości nieprzekraczającej 600 litrów na pojazd oraz statkach i samolotach niezależnie od ilości.
- Zgodnie z art. 30, w przypadku całkowitego bądź częściowego uszkodzenia bądź ubytku wyrobów akcyzowych w taki sposób, że niemożliwe jest zużycie tych towarów, następuje zwolnienie z podatku.
Rozliczenie podatku
Rozliczenie podatku wykonuje się na podstawie deklaracji podatnika. Podatnik jest zobowiązany do składania miesięcznych deklaracji najpóźniej do 25. dnia następnego miesiąca. Zarejestrowani odbiorcy, którzy mają okazjonalne obroty towarami akcyzowymi, rozliczają się z podatku akcyzowego za pomocą deklaracji dziennych.
Skład podatkowy
Naliczenie podatku akcyzowego odbywa się w składzie podatkowym. Składem podatkowym jest każde przedsiębiorstwo produkujące bądź przetwarzające wyroby akcyzowe. Zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego wydaje właściwy naczelnik urzędu celnego (od 1 marca 2017 r. - naczelnik urzędu skarbowego) na pisemny wniosek podmiotu.