Smarowanie i konserwacja sworzni w maszynach budowlanych Yanmar

Znaczenie sworzni i tulei w pracy maszyn budowlanych

Praca maszyny budowlanej, takiej jak koparko-ładowarka, polega głównie na kopaniu, spychaniu ziemi i jej ładowaniu. Odpowiadają za to kluczowe elementy konstrukcyjne: ramiona, łyżki, wysuwy i zawieszenia ramion. Wszystkie te komponenty są ze sobą połączone za pomocą sworzni i tulei. Dlatego też niezwykle ważna jest dbałość o ich stan techniczny, regularne przeglądy oraz właściwe smarowanie, co stanowi podstawę codziennej obsługi maszyny.

Niewłaściwa konserwacja tych elementów może prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji. Zaniedbanie smarowania i kontroli stanu sworzni oraz tulei może skutkować poważnymi awariami, które nie tylko generują wysokie koszty napraw, ale również stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa operatora i osób postronnych.

Prawidłowe smarowanie - klucz do długowieczności

Podstawą prawidłowej konserwacji jest stosowanie odpowiedniego smaru, który należy dobrać zgodnie z zaleceniami producenta lub skonsultować się z dostawcą części zamiennych. Podczas smarowania kluczowe jest sprawdzanie drożności kalamitek (smarowniczek) oraz kanałów smarnych. Upewnienie się, że smar dociera do wszystkich newralgicznych punktów, zapobiega tarciu i przyspieszonemu zużyciu.

Operator koparki nie zawsze zastanawia się, jakie procesy zachodzą wewnątrz obudowy i co dzieje się, kiedy łyżka wbija się w grunt. Regularne smarowanie koparki pozwala przeciwdziałać uszkodzeniom. Główną rolę odgrywa tu smarowanie - to pierwsza linia obrony dla Twojej koparki i finansów. Wielu operatorów i właścicieli maszyn stara się zaoszczędzić na smarowaniu. Podczas uderzenia łyżką o twardą skałę film smarny może zostać zerwany. Dochodzi wtedy do bezpośredniego kontaktu metal-metal. Jeśli w tym momencie w tulei brakuje odpowiedniej ilości smaru, następuje mikrozgrzewanie powierzchni. W efekcie tworzą się luzy na sworzniach koparki. Początkowo są one ledwo wyczuwalne, ale szybko prowadzą do rozbicia i niepożądanego poszerzenia otworów. Wtedy sama wymiana sworznia i tulei już nie wystarczy - konieczne staje się kosztowne tulejowanie, czyli wytaczanie i regeneracja otworów.

Dobór odpowiedniego smaru

Nie każdy środek smarny nadaje się do maszyn budowlanych. Kluczowe parametry to:

• Klasa konsystencji NLGI: W Polsce standardem jest klasa NLGI 2, która określa gęstość smaru.
• Dodatki smarne: Szczególnie istotny jest dwusiarczek molibdenu (MoS₂), potocznie nazywany „molekiem”. Jest to stały środek smarny, który osadza się na metalu, zapewniając dodatkową ochronę. Do sworzni łyżki, które są najbardziej obciążone, najlepiej sprawdza się smar litowy kompleksowy z dodatkiem dwusiarczku molibdenu (EP2 + MoS2).

Procedura prawidłowego smarowania

Prawidłowa konserwacja DTR (Dokumentacja Techniczno-Ruchowa) to nie tylko „psikanie” smarem. Należy przestrzegać następujących kroków:

1. Ustawienie maszyny: Ustaw koparkę na płaskim terenie. Opuść ramię i łyżkę na ziemię, aby odciążyć sworznie. Smar nie wpłynie tam, gdzie sworzeń jest mocno dociśnięty do tulei przez ciężar osprzętu.
2. Czyszczenie kalamitek: Każda kalamitka (smarowniczka) musi zostać przetarta czystą szmatką przed podłączeniem końcówki smarownicy.
3. Podłączenie smarownicy: Użyj odpowiedniej smarownicy (ręcznej, akumulatorowej lub nożnej). Pompuj smar tak długo, aż stara ciecz wypłynie szczelinami, a pojawi się czysty, świeży środek. Wypływający stary smar usuwa zanieczyszczenia, takie jak piasek i woda.
4. Usuwanie nadmiaru smaru: Wytrzyj nadmiar smaru, który wypłynął na zewnątrz.

Zasada jest prosta: smarowanie koparki wykonujemy codziennie lub co 10 motogodzin. W przypadku pracy w wodzie lub błocie - nawet dwa razy dziennie.

Sworznie i tuleje jako materiały eksploatacyjne

Sworznie i tuleje zaliczane są do materiałów eksploatacyjnych i prędzej czy później ulegną zużyciu. Jednak kluczowe jest, aby nie dopuścić do ich całkowitego zniszczenia. Zaniedbanie tego problemu grozi poważną awarią, która może doprowadzić do wypadku. Ponadto, jeśli sworznie i tuleje zostaną wymienione w porę, można zaoszczędzić sobie późniejszych kosztów napraw.

Zbyt zużyty sworzeń, działając na zasadzie "jeden luz ciągnie za sobą drugi", powoduje uszkodzenie tulei, która z kolei uszkadza jej gniazdo osadzenia. Wówczas zwykła wymiana tulei nie wystarczy - konieczna staje się regeneracja gniazda, co jest procesem bardzo kosztownym i pracochłonnym.

Zaniedbanie wymiany zużytych elementów powoduje również utrudnienia w pracy. Skumulowane luzy uniemożliwiają precyzyjne działanie maszyny, co prowadzi do frustracji operatorów (którzy żartują, że "nie mogą trafić łyżką do wykopu"). Z czasem luzy mogą się tak pogłębić, że dojdzie do oberwania się np. ramienia, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa.

Wymiana sworzni i tulei - proces krok po kroku

Wymiana sworzni i tulei jest zadaniem wymagającym precyzji i odpowiedniego przygotowania. Zaleca się wymianę wszystkich elementów w danym zespole jednocześnie, aby uniknąć powtarzania czynności i potencjalnych problemów wynikających z nierównomiernego zużycia.

Przygotowanie do wymiany

Przed przystąpieniem do wymiany, należy zaopatrzyć się w niezbędne części zamienne. Najlepiej kupić wszystkie elementy u jednego dostawcy, aby mieć pewność ich spasowania. Należy pamiętać, że między tuleją a sworzniem istnieje pewna tolerancja luzu (np. 0.2 mm u niektórych producentów), która jest niezbędna do zapewnienia cienkiej warstwy smaru otulającego sworzeń. Brak tej tolerancji może prowadzić do szybkiego zatarcia.

Demontaż elementów

Proces demontażu, w tym wymiana tulei i sworzni konika w koparko-ładowarce, wymaga szczególnej uwagi:

1. Mycie maszyny: Dokładne umycie maszyny w celu usunięcia błota i resztek smaru ułatwi późniejszą pracę.
2. Stabilizacja maszyny: Ustawienie maszyny na twardym podłożu, opuszczenie podpór, a także zabezpieczenie ramy stojakami lub drewnianymi klockami zapewni stabilność.
3. Demontaż ramienia: Rozłożenie tylnego ramienia w maksymalnym rozwarciu, najlepiej z użyciem najszerszej łyżki, aby zapewnić stabilność zdjętego ramienia.
4. Demontaż siłownika: Wybicie sworznia mocującego siłownik podnoszenia ramienia i cofnięcie tłoczyska.
5. Opróżnianie układu hydraulicznego: Ustawienie płaskich pojemników na olej pod odkręcanymi przewodami hydraulicznymi. Olej ten, ze względu na wysokie zanieczyszczenie, nie nadaje się do ponownego użycia.
6. Demontaż ramienia: Po odkręceniu węży hydraulicznych, zaczepienie tylnego ramienia do suwnicy, wybicie sworzni łączących ramię z konikiem i odsuwanie ramienia na bok.
7. Demontaż siłowników swingów: Wyjęcie śruby zabezpieczającej sworznie siłowników swingów, wybicie ich, demontaż płyty mocującej siłowniki, odkręcenie przewodów hydraulicznych i wyjęcie swingów.
8. Demontaż konika: Podwieszenie konika do suwnicy i demontaż dolnego sworznia. W przypadku trudności z odkręceniem nakrętki, można ją przeciąć. Następnie wybicie sworznia i usunięcie górnego sworznia.

Usuwanie i montaż tulei

Usuwanie starych tulei i montaż nowych wymaga zastosowania odpowiednich metod:

• Przygotowanie do usuwania: Przed wymianą tulei należy usunąć z nich resztki smaru. Do czyszczenia nie należy używać benzyny ani ropy naftowej, ponieważ tuleje będą wypalane palnikiem lub spawarką.
• Metoda z użyciem spawarki: Polega na przykładaniu elektrody do wewnętrznej części tulei i wykonywaniu ruchów okrężnych. Po odczekaniu ok. 30 sekund, w celu ściągnięcia, tuleję wybija się, a na rozgrzane miejsce natychmiast wbija nową.
• Metoda z użyciem palnika: Tuleje można również wypalać palnikiem.
• Montaż nowych tulei: Nowe tuleje należy wbijać pośrednio, przez miękki metal, aby uniknąć ich uszkodzenia.
• Specjalistyczne narzędzia: Niektóre tuleje, np. z osadzenia siłowników obrotu, wymagają użycia specjalnych ściągaczy.
• Tuleje z czopów siłownika: Tuleje te przecina się szlifierką i usuwa przecinakiem, a następnie nową tuleję podgrzewa i nabija w miejsce usuniętej.
• Przygotowanie tulei: Tuleje przeznaczone do wymiany należy przygotować wcześniej obok miejsc montażu, aby uniknąć ich zgubienia i pomyłki.

Montaż elementów

Po wymianie wszystkich tulei, przystępujemy do montażu:

1. Montaż sanek i konika: Wcześniej wymienia się podkładki ślizgowe w saniach i koniku.
2. Montaż konika: Zawieszanie konika zaczyna się od górnego sworznia, który tylko się wsuwa. Następnie montuje się dolny sworzeń, wbijając go od spodu.
3. Dokręcanie śrub: Montaż nowej podkładki i nakrętki, posmarowanie jej klejem do gwintów i mocne dokręcenie kluczem nasadowym (ok. 400-600 Nm).
4. Regulacja górnego sworznia: Podnoszenie górnego sworznia i ciasne wsuwanie podkładek, które zapobiegają ruchom konika góra-dół.
5. Sprawdzenie pracy konika: Poruszanie konikiem na boki, aby sprawdzić, czy zapewnia on jednakowy opór w całym zakresie pracy.
6. Montaż siłowników: Montaż siłowników, nowych sworzni do nich i zabezpieczenie nową śrubą.
7. Montaż ramienia: Za pomocą suwnicy zakłada się ramię, zabezpiecza sworzniami i podczepia siłownik podnoszenia ramienia.
8. Podłączenie przewodów hydraulicznych: Stosowanie nowych o-ringów i uzupełnianie oleju hydraulicznego.
9. Zabezpieczenie miejsc spawania: Miejsca, w których wygrzewano tuleje, należy zamalować farbą dobraną do maszyny.

Czas potrzebny na dokonanie wymiany wynosi około 2 dni roboczych.

Innowacyjne rozwiązania w zakresie smarowania

Producenci maszyn budowlanych, tacy jak Hitachi, stale pracują nad innowacyjnymi rozwiązaniami, które mają na celu wydłużenie interwałów smarowania i zwiększenie trwałości komponentów. Przykładem są tuleje typu HN Bushing, wykonane ze spieków o wysokiej twardości, które posiadają wewnątrz specjalne mikropory działające jako rezerwuary smaru. Dzięki temu, w niektórych modelach Hitachi, interwały smarowania dla osprzętu (poza łyżką) mogą zostać wydłużone nawet do 500 motogodzin.

Błędy w smarowaniu i ich konsekwencje

Nawet najlepszy serwis maszyn budowlanych nie pomoże, jeśli codzienna obsługa i konserwacja maszyny będą wykonywane błędnie. Jednym z najgroźniejszych błędów jest mieszanie smarów o różnych zagęszczaczach (np. litowego z wapniowym). Może to prowadzić do wytrącania się oleju lub powstawania osadów, co skutkuje brakiem możliwości wprowadzenia smaru do punktu smarowania.

Innym częstym błędem jest ignorowanie zatkanej kalamitki. Oznacza to, że dany punkt nie jest smarowany w ogóle, co prowadzi do przyspieszonego zużycia sworznia i tulei.

Przed wymianą sworzni i tulei, należy sprawdzić, czy kulka w kalamitce się rusza (można ją nacisnąć małym śrubokrętem). Jeśli jest zapieczona, należy ją wymienić (koszt jest niewielki). Gdy kalamitka jest sprawna, a smar nadal nie wchodzi, warto spróbować zmienić pozycję ramienia koparki, aby odciążyć sworzeń w innym punkcie.

Regularne smarowanie koparki to najprostszy sposób na zmniejszenie ryzyka kosztownych napraw. Stosowanie się do zaleceń producenta i dbałość o szczegóły podczas codziennej konserwacji zapewni długą i bezawaryjną pracę maszyny.

tags: #sworznie #yanmar #smar