Syców to urokliwe, 10-tysięczne miasto położone na północy województwa dolnośląskiego. Znane wielu dzięki zjazdowi z trasy S8 oraz mieszczącemu się na terenie gminy przepięknemu Arboretum Leśnemu w Stradomii Dolnej, kryje w sobie znacznie więcej fascynujących historii i miejsc wartych odkrycia.
Wpływ Bironów na Rozwój Sycowa
Historia Sycowa jest nierozerwalnie związana z Bironami - książęcą dynastią niemieckiego pochodzenia, która władała tymi ziemiami od 1734 roku. Byli oni również książętami Kurlandii i Semigalii, części dzisiejszej Łotwy. Ich wpływ na funkcjonowanie miasta oraz okolic był ogromny. Rodzina ta ufundowała wiele kluczowych budynków, w tym poczty, szpitala oraz szkoły dla pielęgniarek. Dbali o infrastrukturę, brukowanie ulic, oświetlenie gazowe, a nawet sprowadzili pierwszą karetkę do miasta.
Bironowie byli określani jako dobrzy gospodarze, ceniący ludzi niezależnie od ich wyznania i narodowości. To dzięki nim Syców zyskał rozgłos daleko poza granicami Dolnego Śląska.
Zaginiony Skarb Śląska: Zamek Bironów
Nieodłącznym elementem dawnej świetności Sycowa był jego zamek, niegdyś uważany za jedną z najpiękniejszych rezydencji na Śląsku. Niestety, monumentalny pałac w stylu neogotyku angielskiego już nie istnieje. Na jego miejscu znajduje się dziś skwer, a nawet ruiny nie przetrwały do naszych czasów. Budowę zamku rozpoczął w 1853 roku Kalikst Biron, który wkomponował go w tkankę intensywnie rozwijającego się miasta, co było dość niecodziennym rozwiązaniem, jako że rezydencje zazwyczaj budowano na uboczu.
Zamek, o łącznej powierzchni 1687,53 m² wraz z przybudówkami, był wielokrotnie przebudowywany i zachwycał pełnym przepychu wyposażeniem. W jego wnętrzach znajdowała się miśnieńska porcelana na 120 osób, podarowana Bironom przez Augusta III Mocnego, porcelana od cesarza Chin, azjatyckie wazy czy szkło z Wenecji. Do tego dochodziła bogata kolekcja dzieł sztuki, 100 zabytkowych zegarów i książęca biblioteka licząca około 5 tysięcy tytułów. Fragmenty tych wspomnień, jak opowieści o dzieciach pracowników zapraszanych przez księżną na wigilie czy podwieczorki, a także o szalejących małpkach w pałacowej palmiarni, nadają zamkowi magiczny wymiar.
Niestety, po wkroczeniu Rosjan w 1945 roku, zamek został ograbiony, a następnie spalony. Choć w 1949 roku istniał pomysł odbudowy, ostatecznie w latach 1951-1959 zamek rozebrano. Dziś odbudowa byłaby niezwykle trudna i kosztowna, a pamięć o tym utraconym zabytku, będącym świadkiem rozwoju miasta i Ziem Zachodnich, jest pielęgnowana, by historia tego miejsca nie przepadła.
Ślady Dawnej Świetności: Kościoły, Park i Rzeźby
Mimo zniszczeń, Syców zachował wiele pamiątek po swojej bogatej historii. Miasto wciąż zachowuje rozplanowanie późnośredniowiecznego układu z prostopadłą siecią ulic i śladami po dawnych murach miejskich. Warto zwrócić uwagę na następujące miejsca:
Kościół Ewangelicko-Augsburski
Klasycystyczny kościół ewangelicko-augsburski, niegdyś wchodzący w skład kompleksu zamkowego i połączony z nim elegancką bramą z gotycką wieżyczką oraz herbem książęcym. Powstał on wcześniej niż zamek, według projektu Carla Gottharda Langhansa, twórcy Bramy Brandenburskiej w Berlinie, i do 1945 roku pełnił funkcję prywatnej kaplicy.
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Gotycki kościół, zbudowany w XV wieku i przebudowany w 1908 roku. Znajduje się tuż obok dawnej wieży bramy miejskiej, która pełni funkcję dzwonnicy. Na zewnętrznych ścianach kościoła można zobaczyć cenne płyty nagrobne, w tym epitafium z 1502 roku. W podziemiach spoczywają groby Bironów, przeniesione tu z mauzoleum. Wewnątrz warto podziwiać XVI-wieczną chrzcielnicę oraz neogotyckie ołtarze Brunona Tschoetschela, nazywanego śląskim Witem Stwoszem.
Zabytki Architektoniczne i Rzeźby
- Poczta: Budynek z 1889 roku, utrzymany w podobnym stylu co kościół ewangelicki.
- Czworaki: Dawne budynki gospodarcze należące do zamku, przypominające o rodzie Bironów dzięki herbom na bramach.
- Herb Bironów: Rzeźba lwa, którą można odnaleźć na pozostałościach murów miejskich przy ulicy Ogrodowej.
- Wieża bramy miejskiej: XV-wieczna wieża o wysokości 56,2 m, oferująca piękny punkt widokowy na miasto.
- Muzeum Regionalne: Oferuje makietę Zamku Książęcego, reprodukcje fotografii dawnego Sycowa, ryciny, plany miasta oraz marmurowe popiersie księżniczki Franciszki Biron.
- Rzeźby: Jedne z niewielu pamiątek po bogato wyposażonym zamku. Cztery neobarokowe figury marmurowe przedstawiają pory roku, a cztery kopie wersalskich rzeźb z brązu (Garonna, Nimfa z perłami, Wyspa dzieci, Waza) symbolizują rzeki Francji. Rzeźby te, przywiezione przez księżniczkę Franciszkę Biron jako część posagu, znajdują się pod fasadą kościoła ewangelickiego, na pobliskim skwerze i przy wejściu do parku.
Malownicze Założenie Parkowe
Jednym z najbardziej okazałych śladów pozostawionych przez Bironów jest przepiękne założenie parkowe, powstałe na początku XIX wieku jako naturalne przedłużenie zamku. Park, który kiedyś liczył ponad 100 hektarów, obecnie jest nieco mniejszy, sięgając do trasy S8. Kiedyś był ogrodzony i stanowił własność zamku, o czym świadczą pozostałości bramy południowej.
Współczesny park składa się z kilku części:
- Część reprezentacyjna: Z odtworzonym układem ścieżek, pergolą i fontanną.
- Część centralna: Wokół stawu, gdzie po wschodniej stronie znajduje się rzeźba mitologicznej Artemidy z Luwru - rzymskiej kopii rzeźby Leocharesa, bogini łowów, zwierząt, lasów i roślinności.
- Część naturalistyczna: Oddalona od zamku, przyjmująca bardziej dziki charakter, wykorzystując walory terenu takie jak łąki, strumienie i pagórki. Park został zaprojektowany według wytycznych księcia Hermanna von Pücklera, twórcy słynnego Parku Mużakowskiego.
W cieniu wysokich drzew, na końcu parku, znajduje się Strefa Zadumy, a w niej Mauzoleum rodziny Bironów. Ten piękny, choć zaniedbany sześcioboczny budynek, niegdyś był miejscem spoczynku członków rodu Bironów, którzy w czasie II Wojny Światowej zostali przeniesieni do kościoła katolickiego. Według lokalnych opowieści, z mauzoleum miało prowadzić tajne przejście do kościoła ewangelickiego oraz byłego zamku.
Kościół św. Marka w miejscowości Święty Marek i Droga Krzyżowa
Na terenie gminy Syców, w miejscowości Święty Marek, znajduje się Kościół św. Marka, zbudowany w XVII wieku na miejscu XIV-wiecznej świątyni. Pierwotnie wzniesiono go jako akt wdzięczności za ominięcie Sycowa przez epidemię czarnej ospy. Kościół, który przez lata był zarówno w rękach ewangelików, jak i katolików, miał nawet epizod pełnienia funkcji magazynu soli. Od 1626 roku, w dniu odpustu św. Marka (niedziela około 25 kwietnia), do kościoła pielgrzymowali ludzie z okolicznych parafii, stąd porównanie do Częstochowy.
Do kościoła można dotrzeć pieszo, podążając kamienną Drogą Krzyżową, która powstała po I Wojnie Światowej dla upamiętnienia poległych. Stacje drogi krzyżowej są rozmieszczone nierównomiernie, co odzwierciedlało mozaikę własności pól katolików i ewangelików.
Arboretum Leśne w Stradomii Dolnej i Jezioro Kukułka
Miłośnicy przyrody znajdą w okolicy Sycowa prawdziwe skarby. Zaledwie 3 km od zalewu w Stradomii Wierzchniej, pośrodku gęstego lasu, znajduje się jedno z dwóch arboretów na Dolnym Śląsku - Arboretum Leśne w Stradomii Dolnej. To 650-hektarowe założenie na terenie Wzgórz Trzebnickich zachwyca dzikością i jednocześnie zadbaniem. Koniec maja i początek czerwca to idealny czas na podziwianie 150 odmian rododendronów i 80 azalii. Spacer po drewnianych pomostach i mostkach wśród tataraków i kwitnących krzewów to niezapomniane doświadczenie.
Dla tych, którzy pragną jeszcze bliższego kontaktu z naturą, warto wybrać się nad staw rybny Rybata, zwany też Jeziorem Kukułka. To ciche miejsce w gęstym lesie jest domem dla setek ptaków, takich jak łabędzie nieme i krzykliwe, czaple siwe oraz łyski zwyczajne. W tym stawie, położonym kilka kilometrów dalej na terenie województwa wielkopolskiego, Gospodarstwo Rybackie Królewskie-Rypin prowadzi hodowlę karpia.
Aktywne Spędzanie Czasu: Garmin Iron Triathlon
Syców to również miejsce dla miłośników sportu. Organizatorzy Garmin Iron Triathlon docenili fantastyczne położenie miasta i doskonałe warunki do organizacji tego typu imprezy. Zawodnicy mierzą się na trzech dystansach indywidualnie i w sztafetach. Etap biegowy prowadzi uliczkami i ścieżkami nad Zalewem Stradomia Wierzchnia, pływanie odbywa się na tymże zalewie, a trasa kolarska biegnie szerokim asfaltem w kierunku Wrocławia.
Do Sycowa dojedziesz Kolejami Dolnośląskimi - na jednym bilecie możesz podróżować komunikacją łączoną, czyli pociągiem do Oleśnicy Rataje i dalej autobusem.