Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu jest znaczącą placówką gromadzącą zabytki związane z kulturą materialną polskiej wsi. Jedną z głównych atrakcji tego muzeum są imponujące kolekcje Działu Techniki Rolniczej. Na szczególną uwagę zasługują zabytkowe ciągniki, które stanowią unikatowy zbiór w skali kraju.
Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu i Dział Techniki Rolniczej
Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu jest pionierem w kolekcjonowaniu zabytków techniki rolniczej w północno-wschodniej Polsce. Jak informuje z dumą Marek Wiśniewski, kustosz i kierownik Działu Techniki Rolniczej, do chwili obecnej w całym muzeum zgromadzono prawie 32 tys. muzealiów z różnych dziedzin. Głównym kierunkiem działań muzeum jest doskonalenie wizerunku placówki jako atrakcyjnego produktu turystycznego. Szczególny nacisk, obok estetyki terenu, kładzie się na rozwój oferty ekspozycyjnej i programowej.
Działania muzeum zmierzają do jak najszerszego zaprezentowania tematyki związanej z wsią, rolnictwem i historią lokalną. Dział Techniki Rolniczej na co dzień zajmuje się przede wszystkim gromadzeniem, konserwacją i upowszechnianiem zbiorów z zakresu szeroko pojętej techniki rolniczej, czyli maszyn i narzędzi rolniczych produkcji polskich fabryk oraz mniejszych wytwórni, jak również napływających z krajów sąsiednich.
Dział zbiera wszelkie dokumenty dotyczące historii fabryk oraz wytwórni maszyn i narzędzi rolniczych na ziemiach Polskich, a także pamiątki po ich właścicielach i ludziach nauki związanych z tą dziedziną wytwórczości. Przez wiele lat istnienia zgromadzono tu ponad 900 muzealiów, z czego ponad 650 stanowią maszyny i narzędzia rolnicze. Do głównych kolekcji Działu należą obecnie unikatowe w skali kraju zbiory ciągników rolniczych, lokomobil parowych i silników stacjonarnych.
Marek Wiśniewski - kustosz i wizjoner
Od 1 października 1990 roku o powiększanie zbiorów, ich konserwację i ekspozycję dba Marek Wiśniewski, kustosz i kierownik Działu Techniki Rolniczej. Jest on absolwentem Wyższej Szkoły Rolniczo-Pedagogicznej w Siedlcach oraz Podyplomowego Studium Muzeologicznego na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Jego kariera zawodowa ściśle związana jest z Działem Techniki Rolniczej, a od 1990 roku powiększył zbiory o 664 muzealia, głównie maszyny i narzędzia rolnicze. W chwili obecnej zbiory Działu Techniki Rolniczej należą do jednych z największych w Polsce.
Marek Wiśniewski to również organizator i współorganizator wielu muzealnych wystaw, animator zajęć tematycznych z dziećmi i młodzieżą, autor wielu projektów pozwalających pozyskać fundusze na zakup i renowację eksponatów. Jest także autorem artykułów naukowych oraz książki pt. „Unikatowe - największe w Polsce - kolekcje zabytkowych lokomobil, ciągówek i ciągników w zbiorach Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu”.
Historia i rozwój kolekcji ciągników
Muzeum rozpoczęło budowę kolekcji ciągników w 1969 roku, kiedy to jako pierwszy do zbiorów trafił polski ciągnik Ursus C-451 z 1956 roku. Obecna kolekcja składa się z 51 ciągników wyprodukowanych w latach 1917-1990, a muzeum dąży do tego, aby wszystkie ciągniki były starannie odrestaurowane i w pełni sprawne technicznie. Na obecną chwilę 49 ciągników jest odrestaurowanych i sprawnych.
Najstarsze ciągniki w Polsce
W swoich zbiorach muzeum posiada najstarsze ciągniki w Polsce. Są to amerykański ciągnik Titan 10-20 z 1917 roku oraz amerykański ciągnik Fordson F z 1918 roku.
Unikatowa kolekcja Lanz
Na szczególną uwagę zasługuje także podgrupa 10 ciągników niemieckiej firmy „Heinrich Lanz” z Mannheim. Wśród nich znajduje się unikat na skalę światową - ciągówka Lanz HM 8 Mops z 1923 roku. Wyprodukowano ich tylko 250 sztuk w latach 1923-1925, a egzemplarz z Ciechanowca jest jedyną oryginalną ciągówką tego typu w Polsce i jedną z nielicznych na świecie.
Najnowsze nabytki kolekcji
Zbiory Muzeum Rolnictwa im. Ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu zostały powiększone o kolejne zabytkowe ciągniki, co było możliwe dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego.
Ciągnik Case 10-18 z 1920 r.
Jednym z najnowszych nabytków jest zabytkowy ciągnik Case 10-18 z 1920 roku, który stanął na wystawie stałej „Maszyny parowe i ciągniki rolnicze”. Jest to jeden z najstarszych ciągników w Polsce i jedyny egzemplarz zachowany w naszym kraju. Ciągnik trafił do ciechanowieckiego muzeum 10 lipca. Firma Case, producent maszyn rolniczych, została założona w 1842 roku w Racinie w stanie Wisconsin w USA przez Jerome Increase Case pod nazwą J.I. Case Threshing Machine Company. Początki ciągników Case sięgają 1880 roku, kiedy to były to ciągniki parowe - samobieżne lokomobile parowe. Dopiero w 1892 roku zaczęto używać silników spalinowych, a seryjną produkcję ciągników Case z silnikami spalinowymi rozpoczęto w 1912 roku.
Inne cenne nabytki: Farmall, Stock, Eicher, Ursus
Wśród zakupionych ciągników znalazły się również: amerykański Farmall F 20 z 1936 roku, niemiecki Stock Dieselschlepper z 1941 roku, niemiecki Eicher ED 16/II z 1952 roku oraz polski Ursus C-355 z 1973 roku. Do ciechanowieckiego muzeum trafiły też niemieckie silniki Lanz HL 12 Gespann-Bulldog z 1921 roku i Deutz MIH 338 z 1933 roku. Zagraniczne ciągniki i silniki są unikatowymi modelami, poszukiwanymi przez muzea techniczne i kolekcjonerów na całym świecie, a w Polsce są jedynymi zachowanymi egzemplarzami. Ciągnik Ursus C-355 jest natomiast reprezentatywny dla polskiego rolnictwa lat 70. XX wieku.
282 @ Poledno. kolekcja zabytkowych traktorów.
Farmall F 20
Ciągnik Farmall F 20 z 1936 roku został wyprodukowany w firmie International Harvester Company (IHC) w Chicago. Udało się sprecyzować bardzo dokładną datę jego powstania: pierwszy tydzień kwietnia 1936 roku, na podstawie numeru seryjnego ciągnika i dostępnych danych o produktach firmy IHC. Model ten służył przede wszystkim do prac pielęgnacyjnych. Zakupiony egzemplarz ma 200 cm wysokości, 225 cm szerokości oraz 330 cm długości, waży 1995 kg. Ciągnik posadowiony jest na ogumionych, szprychowych kołach i posiada budowę ramową. Dwa przednie koła skrętne ustawione są jako bliźniacze. Wyposażony jest w 4-suwowy, pionowy, chłodzony cieczą, 4-cylindrowy silnik gaźnikowy o pojemności 3600 cm³, mocy 20 KM (14,7 kW) i maksymalnych obrotach 1350/min. Silnik dostosowany jest do spalania benzyny lub nafty; zbiornik paliwa podzielony jest na dwie części: jedną na benzynę uruchamiającą silnik, a drugą na naftę, na którą można przełączyć pracę silnika po jego rozgrzaniu. Rozruch silnika jest możliwy przy użyciu ręcznej korby.
Ciągnik posiada koło pasowe, a także sztywną belkę zaczepową oraz wał przekazu mocy, służące do przyłączenia i napędu maszyn lub narzędzi. Drążek kierowniczy ciągnika łączy się z charakterystyczną dla niego zębatą przekładnią główną, poprzez którą sterowane są przednie koła. Ciągnik posiada układ hamulcowy bębnowy z nożnym i ręcznym hamulcem. Wyposażony jest także w blokadę skrzyni biegów, która była wykorzystywana w sytuacji, kiedy kierujący chciał osiągnąć najwyższą możliwą prędkość jazdy z pominięciem skrzyni biegów. Ciągnik wyposażony jest w 5-stopniową skrzynię biegów (4 biegi do przodu + 1 do tyłu). Napęd przekładniowy skierowany jest na tylne koła ciągnika, co pozwala osiągnąć maksymalną prędkość jazdy do 6 km/h w przód i 4,4 km/h w tył.
Firma „International Harvester Company”, która powstała w 1902 roku w Chicago z połączenia dwóch amerykańskich producentów ciągników i maszyn rolniczych - firm Deering i McCormick, w 1924 roku rozpoczęła produkcję serii ciągników pod nazwą Farmall. Były to ciągniki przeznaczone dla małych i średnich gospodarstw rolnych, cieszące się dużym powodzeniem wśród nabywców amerykańskich i europejskich. Pierwszym modelem tej serii był Farmall Regular, następnie Farmall F 30 i Farmall F 12. Na początku stycznia 1932 roku firma rozpoczęła produkcję modelu Farmall F 20. Po 4 miesiącach i wyprodukowaniu 3000 egzemplarzy zawiesiła ją na okres 19 miesięcy. Wznowienie produkcji modelu F 20 nastąpiło w grudniu 1934 roku i trwała ona nieprzerwanie do 25 kwietnia 1939 roku. W wymienionych okresach fabryka wyprodukowała 148 810 egzemplarzy ciągnika Farmall F 20 i 554 sztuki ciągnika-hybrydy powstałego z połączenia przodu i silnika ciągnika Farmall F 20 z tylną częścią ciągnika Farmall Regular. Koncern IHC nadal istnieje i jest jednym z większych producentów ciągników i maszyn rolniczych na świecie. W celu zwiększenia konkurencyjności na rynku w 1986 roku połączył się z innym amerykańskim gigantem - firmą Case.
Zakupiony do muzeum egzemplarz ciągnika Farmall F 20 został przywieziony do Polski prawdopodobnie w ramach powojennej pomocy UNRRA po zakończeniu II wojny światowej. Był użytkowany do połowy lat 70. XX wieku w gospodarstwach indywidualnych na Kaszubach. W latach 2007-2016 został przez ostatniego właściciela odrestaurowany i doprowadzony do ponownej sprawności. Farmall F 20 wzbogacił podgrupę amerykańskich ciągników kolekcji zgromadzonej w Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu.
Stock Dieselschlepper
Ciągnik Stock Dieselschlepper z 1941 roku wyprodukowano w firmie Stock-Motorpflug GmbH w Berlinie. Model opracowano z myślą o małych i średnich gospodarstwach rolnych w Niemczech, służył do prac polowych i transportowych. Ma 165 cm wysokości, 180 cm szerokości oraz 272 cm długości. Jego waga wynosi 1500 kg. Ciągnik posiada budowę bezramową. Jego konstrukcja oparta jest na ogumionych, pełnych kołach. Dwa przednie koła skrętne są zamontowane na półresorowanej osi. Wyposażony jest w 4-suwowy, pionowy, chłodzony cieczą, 2-cylindrowy silnik wysokoprężny o pojemności 2199 cm³, mocy 22 KM (16,2 kW) i maksymalnych obrotach 1500/min. Rozruch zimnego silnika wspomagany jest dwoma knotami rozruchowymi, korbą rozruchową oraz dekompresorem rozruchowym z przestawną dźwignią. Z przodu ciągnika umieszczony jest uchwyt zaczepowy do przyczepiania maszyn. Z tyłu zamontowana krótka, sztywna belka transportowa, zaczep, wał przekazu mocy oraz koło pasowe. Ciągnik posiada układ hamulcowy bębnowy kół tylnych z nożnym i ręcznym hamulcem. Wyposażony jest w 8-stopniową skrzynię biegów (6 biegów do przodu + 2 do tyłu) w dwóch zespołach - szosowym i polowym. Napęd przekładniowy skierowany jest na tylne koła ciągnika. Skrzynia biegów pozwala osiągnąć maksymalną prędkość jazdy do 19,5 km/h w przód.
Firma „Stock-Motorpflug” została założona w Berlinie w 1909 roku przez Roberta Stocka, znanego niemieckiego przedsiębiorcę i pioniera mechanizacji rolnictwa w Niemczech. Już w 1907 roku zbudował i opatentował wspólnie z Karlem Gleiche pierwszy w Niemczech pług motorowy, który zmechanizował proces orki. Pługi motorowe Stocka stały się bardzo popularne w Niemczech i poza ich granicami, eksportowano je nawet do Afryki i Ameryki Południowej. W 1925 roku fabryka wprowadziła na rynek swój pierwszy ciągnik - gąsienicowy, który produkowała przez 10 lat. Po zaprzestaniu jego montażu, w 1935 roku uruchomiła produkcję pierwszego modelu ciągnika kołowego z wysokoprężnym silnikiem firmy Deutz. W latach 1935-1938 produkowała kołowy ciągnik Stock model C, a od 1938 roku do 1941 roku model pod nazwą Stock Dieselschlepper. Szacuje się, że wyprodukowano nie więcej niż 2300-2400 sztuk tego modelu. Brak jest wyczerpujących informacji na ten temat, co jest spowodowane zapewne zupełnym zniszczeniem fabryki w 1943 roku w czasie nalotów alianckich. Ostatecznie fabryka zakończyła produkcję ciągników w 1942 roku, choć jako firma wyłącznie już handlowa, pod trochę zmienioną nazwą, istniała do 1971 roku. Firma Stock nie sygnowała swoich ciągników numerami na poszczególnych częściach, ponieważ nie wszystkie części, z których składała własne ciągniki, sama produkowała. Była małym producentem ciągników i nie skonstruowała własnego silnika ciągnikowego. Np. silniki do opisywanego modelu ciągnika kupowała w firmie Deutz - taki właśnie silnik Deutz typu F2M414 jest zamontowany w zakupionym przez muzeum ciągniku. Stock montował jednak w swoich ciągnikach skrzynie biegów własnego pomysłu, a oryginalna skrzynia biegów firmy Stock zamontowana jest w nabytym egzemplarzu.
Ciągnik Stock Dieselschlepper, który trafił do muzeum, był pierwotnie użytkowany w gospodarstwie indywidualnym na Kaszubach. Posiada oryginalną tabliczkę firmy handlowej sprzedającej ciągniki marki Stock w Gdańsku. W latach 2015-2017 został przez ostatniego właściciela odrestaurowany i doprowadzony do ponownej sprawności. Stock Dieselschlepper wzbogacił podgrupę niemieckich ciągników kolekcji zgromadzonej w ciechanowieckim muzeum.
Eicher ED 16/II
Ciągnik Eicher ED 16/II z 1952 roku powstał w firmie Gebrüder Eicher Traktoren- und Landmaschinen-Werke GmbH w Forstern koło Monachium. Przeznaczeniem tego modelu były prace polowe i transportowe w małych i średnich gospodarstwach. Zakupiony ciągnik ma następujące wymiary: wysokość 165 cm, szerokość 151 cm, długość 275 cm. Waga własna wynosi 1620 kg. Ciągnik posiada budowę półramową i jest oparty na ogumionych kołach. Dwa przednie koła skrętne są zamontowane na sztywnej osi. Tylne koła mają budowę szprychowo-obręczową. Wyposażony jest w 4-suwowy, pionowy, chłodzony powietrzem, 1-cylindrowy silnik wysokoprężny o pojemności 1415 cm³, mocy 16 KM (11,8 kW) i maksymalnych obrotach 1500/min. Jest to silnik typu ED1 własnego pomysłu firmy, gdzie litera E oznacza skrót od Eicher, litera D skrót od Diesel, a cyfra 1 silnik 1-cylindrowy. Większe podzespoły ciągnika firma Eicher dodatkowo oznakowała, dlatego na bloku silnika po lewej stronie jest odlany stylizowany napis Eicher.
Ciągnik posiada ręczny rozruch za pomocą korby i odprężnika z przestawną dźwignią, ale rozruchu można także dokonać przy pomocy rozrusznika. Z przodu ciągnika umieszczony jest uchwyt zaczepowy, a z tyłu krótka, sztywna belka transportowa, zaczep, wał przekazu mocy i koło pasowe. Ciągnik posiada układ hamulcowy bębnowy kół tylnych z nożnym pedałem hamulcowym oraz dźwignią ręcznego uruchomienia hamulców. Nożny pedał hamulca ma możliwość niezależnego hamowania kołem lewym lub prawym. Na lewym błotniku znajduje się ławka dla pasażera z metalowym oparciem i drewnianym siedziskiem. Błotniki ciągnika są spięte od tyłu niską ramą bezpieczeństwa. Ciągnik wyposażony jest w 6-stopniową skrzynię biegów typu G 76 firmy Hurth (5 biegów do przodu + 1 do tyłu), ponieważ firma Eicher nie produkowała własnych skrzyń biegów. Napęd przekładniowy skierowany jest na tylne koła ciągnika. Skrzynia biegów pozwala osiągnąć prędkości jazdy w zakresie 2,6-20,0 km/h do przodu i 3,7 km/h w tył.
Zakłady Eicher były producentem traktorów, maszyn rolniczych i silników. Firma została założona w 1936 roku przez braci Josefa i Alberta Eicherów w Górnej Bawarii w miejscowości Forstern. W 1936 roku skonstruowali oni swój pierwszy ciągnik rolniczy z 22-konnym silnikiem firmy Deutz. Firma dość często zmieniała swoją nazwę i siedziby, co było związane z trudnościami finansowymi, względami ekonomicznymi i kooperacją z innymi producentami ciągników i maszyn rolniczych. W latach 1948-1982 jej pełna nazwa brzmiała "Gerb. Eicher Traktoren- und Landmaschinen-Werke GmbH”. W 1992 roku firma po raz pierwszy stała się niewypłacalna. Po ogłoszonym bankructwie założono firmę pod nazwą „Eicher Landmaschinen Vertriebs GmbH”, która do 2001 roku produkowała ciągniki w Cunewalde. Marka Eicher w 2009 roku została wykupiona przez holenderskiego dealera maszyn rolniczych „Hissink & Zonen” i jest nadal używana. Używa jej również indyjska firma „Eicher Goodearth”, która w 1982 roku wykupiła licencję na wyroby firmy Eicher. Przez wiele lat istnienia firma Eicher wyprodukowała bardzo wiele własnych modeli ciągników. Za kultowe uznawane są obecnie jej ciągniki przedwojenne i pierwsze modele z lat powojennych. Serię ciągników Eicher ED 16 zaczęto konstruować w firmie od 1948 roku. Początkowo był to ciągnik o oznaczeniu Eicher ED 16/I, uznawany za pierwszy na świecie ciągnik rolniczy chłodzony powietrzem. Skrót ED 16/I oznaczał ciągnik Eicher Diesel o mocy 16 KM, a I oznaczało pierwszą generację. Jego produkcję zakończono w 1950 roku. W tymże roku firma wprowadziła zmodernizowaną wersję ciągnika Eicher ED 16/I, czyli Eicher ED 16/II. Produkcja modelu ED 16/II trwała do 1953 roku, a w tym czasie wypuszczono na rynek 3427 sztuk tego modelu.
Zakupiony egzemplarz ciągnika Eicher ED 16/II był użytkowany do początku lat 70. XX wieku w gospodarstwie indywidualnym w Lubece w Niemczech. Następnie trafił do Polski na Kujawy. W latach 2010-2015 został przez ostatniego właściciela odrestaurowany i doprowadzony do ponownej sprawności. Eicher ED 16/II wzbogacił podgrupę niemieckich ciągników.
Ursus C-355
Ciągnik Ursus C-355 z 1973 roku wyprodukowały Zakłady Mechaniczne „URSUS” w Ursusie. Egzemplarz, który trafił do muzeum, ma 204 cm wysokości, 173 cm szerokości i 335 cm długości. Waży 2700 kg. Przeznaczony był do wykonywania różnorodnych prac w rolnictwie, leśnictwie i transporcie. Ursus C-355 jest ciągnikiem czterokołowym o konstrukcji bezramowej z napędem na tylną oś. Dwa przednie koła skrętne są zamontowane na sztywnej osi. Wyposażony jest w 4-suwowy, pionowy, chłodzony cieczą, 4-cylindrowy silnik wysokoprężny S-4002 o pojemności 3120 cm³, mocy 45 KM (33 kW) i maksymalnych obrotach 2000/min. Z przodu ciągnika pod maską znajdują się obciążniki osi przedniej i zaczep. Z tyłu zamontowany jest górny zaczep transportowy, zaczep rolniczy wahliwy, belka narzędziowa, trzypunktowy układ zawieszania narzędzi i maszyn sterowany podnośnikiem hydraulicznym, zewnętrzny układ hydrauliki, układ pneumatyczny i gniazdo oświetlenia do podłączenia np. przyczepy transportowej. Tu znajduje się również wyprowadzenie wału przekazu mocy służące do napędu podłączonych maszyn. Ciągnik posiada układ hamulcowy szczękowy kół tylnych z nożnym pedałem hamulcowym oraz dźwignią ręcznego uruchomienia hamulców. Nożny pedał hamulca posiada możliwość niezależnego hamowania kołem lewym lub prawym. Ciągnik wyposażony jest w 12-stopniową skrzynię biegów z reduktorem (10 biegów do przodu + 2 do tyłu). Skrzynia biegów pozwala osiągnąć prędkości jazdy w zakresie 1,13-25,6 km/h do przodu i 1,47-6,29 km/h do tyłu.
Zakłady Mechaniczne „URSUS” mają długą historię. Zanim zaczęły produkować pierwsze ciągniki, produkowały armaturę, głównie dla przemysłu cukrowniczego, spożywczego i gorzelnianego. Początki powstania tej firmy sięgają roku 1893, kiedy to w Warszawie przy ul. Siennej 15 trzech inżynierów: Emil Schoenfeld, Kazimierz Matecki, Ludwik Rossman oraz czterech przedsiębiorców: Ludwik Fijałkowski, Stanisław Rostkowski, Aleksander Radzikowski i Karol Strassburger założyło „Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur”. Z biegiem lat firma dynamicznie rozwijała się i stopniowo rozszerzała asortyment produkcji. Od 1902 roku zaczęła produkcję silników spalinowych o różnych mocach. Wtedy też pojawiła się nazwa URSUS w nazwie fabryki. W latach 20. XX wieku produkowała m.in. pierwsze w Polsce ciągniki. W 1930 roku zakłady Ursusa zostały upaństwowione. W latach 30. XX wieku zajęły się produkcją samochodów, motocykli i tankietek przeznaczonych dla wojska. W 1947 roku podjęto w fabryce produkcję pierwszych powojennych ciągników Ursus C-45, które dziś uchodzą wśród kolekcjonerów za kultowe. W powojennej Polsce firma była największym producentem ciągników. W 2003 roku Zakłady Mechaniczne „URSUS” w Ursusie ogłosiły upadłość. W 2011 roku znak towarowy Ursus wykupiła spółka POL-MOT Warfama SA z Lublina. Obecnie produkuje ona własne ciągniki i inne maszyny pod nazwą Ursus. Zmieniła również nazwę na „URSUS S.A.” Przez wiele lat produkcji Zakłady Mechaniczne „URSUS” wypuściły na polski i zagraniczny rynek całą gamę ciągników pod nazwą Ursus. Produkcję ciągnika Ursus C-355 uruchomiono w 1971 roku. Zastąpił on budowany wcześniej na licencji czechosłowackiej model Ursus C-4011. Różni się przede wszystkim mocniejszym silnikiem typu S-4002 (45 koni mechanicznych zamiast 42). Wielką sławę Ursus C-355 uzyskał w marcu 1971 roku.
tags: #szosa #ciechanowska #ciagnik