Wybór Brony Talerzowej: Kompleksowy Przewodnik po Funkcjach i Producentach

Rola Brony Talerzowej w Nowoczesnym Rolnictwie

Brona talerzowa to z pewnością jedna z najpopularniejszych maszyn uprawowych, która przebojem wdarła się do parków maszynowych wielu gospodarstw, skutecznie zastępując przestarzałe i mało wydajne pługi podorywkowe. Bez niej trudno wyobrazić sobie dzisiaj funkcjonowanie wielu gospodarstw.

Do zalet stosowania bron talerzowych niezaprzeczalnie należy zaliczyć stosunkowo nieduże zapotrzebowanie na moc ciągnika, bardzo niską podatność na zapychanie nawet przy dużej ilości resztek pożniwnych oraz dobrą jakość mieszania gleby. Zakup brony talerzowej, mimo iż wiąże się z wydatkiem, przynosi realne korzyści niezależnie od rodzaju uprawianych roślin. Pomaga pozbyć się chwastów, poprawić jakość gleby, jej poziom nawodnienia, dotlenienia i zwiększenia zawartości składników odżywczych.

Czym Jest Brona Talerzowa i Jak Działa?

Brona talerzowa to grupa dysków umieszczonych na osi, które obracają się podczas pracy ciągnika. Jej budowa opiera się na dwóch belkach, na których zamocowane są tzw. talerze, czyli dyski o charakterystycznym kształcie. Elementy robocze obracając się, spulchniają i rozdrabniają ziemię.

Taki zabieg jest bardzo wskazany po orce, aby rozdrobnić zbite bryły ziemi, lub po zasiewach, aby materiał siewny przykryć odpowiednią warstwą gleby. Brony bardzo przydają się również w walce z chwastami przy tzw. podorywce, czyli płytkiej orce. Brona talerzowa pracuje na głębokości od 5 do 15 cm. W zależności od kąta ustawienia jej talerzy w stosunku do kierunku ruchu, intensywność pracy może być różna. Przykładowo, najmniejsze wartości kąta stosuje się do rozcinania skib po orce lub przy wyrównywaniu pola. Pośrednie kąty ustawia się wtedy, gdy celem jest wymieszanie nawozów z glebą, a największe do uprawy ściernisk lub przykrycia nawozów zielonych.

Uniwersalność Bron Talerzowych - Mity i Fakty

Wydawać by się mogło, że brona talerzowa to maszyna uniwersalna. W teorii to prawda, gdyż jest ona z powodzeniem wykorzystywana do płytkiej uprawy pożniwnej, do mieszania obornika, likwidowania poplonów czy doprawiania gleby przed siewem. W praktyce jednak, już na etapie planowania zakupu, powinniśmy jasno określić, do jakich zadań maszyna będzie najczęściej wykorzystywana - od tego zależy bowiem jej dalsza konfiguracja.

Wybór rodzaju amortyzacji, kąta pochylenia talerza, odległości narzędzi roboczych, średnicy i kształtu oraz wielu innych parametrów będzie miał wpływ na to, jak w danych warunkach polowych maszyna będzie pracowała. Zupełnie innym projektem jest ciężka brona ścierniskowa Rolmako U671 w porównaniu z agregatem talerzowym Rolmako U693. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, która jest lepsza, gdyż wybór można uzasadnić jedynie znając oczekiwania rolnika co do funkcji maszyny w gospodarstwie oraz warunków, w jakich przyjdzie jej pracować.

Co do zasady, same brony talerzowe występują w kilku podstawowych wariantach. Mowa w tym wypadku o bronie do płytkiej przedsiewnej uprawy i podorywkowej po żniwach (modele U693 i U652, uznawane za bardzo uniwersalne), bronie typowo ścierniskowej (model Rolmako U671) oraz uprawowo-siewnej (model U693 ze sprzęgiem do siewnika). Najważniejszą różnicą w ich budowie będzie rozstaw między rzędami talerzy. W przypadku maszyn uprawowo-siewnych, gdzie brona ma za zadanie przygotować glebę do siewu, jest on znacznie mniejszy aniżeli w przypadku maszyny do uprawy ścierniska. Przy podorywce resztek pożniwnych jest bardzo dużo, więc chcąc zapewnić swobodny przepływ masy i zminimalizować ryzyko zapchania, talerze powinny być rozmieszczone w większym rozstawie, najlepiej 90 cm. Na zasadzie kontrastu, przy maszynach uprawowo-siewnych resztek pożniwnych nie ma wcale lub jest ich bardzo mało, dlatego mniejszy rozstaw między talerzami (wystarczy 70 cm) jest dobrym wyborem. Dodatkowo, taka konstrukcja pozwala na przybliżenie środka ciężkości agregatu bliżej ciągnika, przez co podnośnik będzie obciążony w mniejszym stopniu.

Kluczowe Aspekty Wyboru Brony Talerzowej

Szerokość Robocza i Zapotrzebowanie na Moc Ciągnika

Bronę talerzową trzeba dobrać w taki sposób, by jej zapotrzebowanie mocy było odpowiednie do możliwości posiadanego traktora. W zależności od rozmiaru i ciężaru brony talerzowej, jej potrzeba mocy może wahać się od 80 KM do nawet 320 KM. Jeśli gleba jest ciężka i mokra, do jej uprawy należy wybrać silniejszą bronę talerzową. W przypadku gleb lekkich nie jest konieczna duża moc. Na większe pokrycie pola przy jednym przejeździe maszyny, co wiąże się z większą szerokością brony, wypada liczyć się z tym, że będzie ona potrzebować ciągnika o większej mocy. Kąt pochylenia talerza będzie determinował wymaganą moc pociągową - przy agresywnym kącie moc znacznie wzrasta.

Na rynku dostępne są talerzówki o szerokości od 1,25 do 8,0 m. Maszyny o szerokości 8,0 m są zalecane dla gospodarstw zajmujących wielohektarowe przestrzenie. Jeden z użytkowników, który zakupił bronę 2,70 m za około 5500 zł, żałuje, że nie wziął szerszej. Jak sam wspomina, na twardszej ziemi trzeba przestawić kąt natarcia, a brona ładnie pracuje, gdy ziemia nie jest mocno zbita. W przypadku mniejszych ciągników, jak Ursus C330 czy T25, użytkownicy potwierdzają, że talerzówka 2x8 talerzy (ok. 1,8 m) może być używana nawet z C330, a 1,6 m z T25, choć problemem może być utrzymanie kierunku jazdy.

Typ i Średnica Talerzy

Rodzaj talerzy w dużym stopniu definiuje jakość pracy oraz osiągnięte efekty w polu. Dziś większość producentów używa stali borowej, która ma znaczący wpływ na odporność talerzy na ścieranie, odkształcanie i szczerbienie na kamieniach. Jeden z użytkowników wspomina, że talerze firmy Akpil wytrzymały 7 sezonów, podczas gdy starsze, używane talerzówki wymagały wymiany talerzy już po 2-3 sezonach.

Talerze mniej uzębione lub gładkie o średnicy około 510 mm są uznawane za bardziej specjalistyczne, gdyż są na ogół wykorzystywane jedynie do płytkiego zrywania ścierniska i niespecjalnie sprawdzą się przy głębszej uprawie. Częściej są stosowane do upraw przedsiewnych lub do pracy wraz z siewnikiem, tworząc agregat uprawowo-siewny. Nieco bardziej uniwersalnym wyborem wydają się zatem być talerze mocniej uzębione o średnicy 560 mm lub większe, gdyż sprawdzą się zarówno przy płytkiej uprawie przedsiewnej, jak i przy głębszej pracy, np. podczas mieszania obornika, niszczenia poplonów, czy w uprawie po kukurydzy. Talerze o średnicy większej niż 600 mm dostępne są w modelach Rolmako U652 oraz U671. Czym większa średnica, tym grubsza blacha, z jakiej talerz jest wytworzony, a co za tym idzie - dłuższy czas eksploatacji elementów roboczych.

Na efekt pracy duży wpływ ma również kąt pochylenia tarczy. Interesującym rozwiązaniem jest brona talerzowa SpeedCutter, która wyróżnia się przede wszystkim nowym typem elementu roboczego - tradycyjny talerz został tutaj zastąpiony kształtem falistym. Zmieniony został design słupicy, która pozwala na pełne wykorzystanie wszystkich zalet wynikających z zastosowania talerza falistego. Talerz falisty zaprojektowany został do ultra-płytkiej uprawy na głębokość 2-5 cm z prędkością 20 km/h.

Wybór Wału Dogniatającego

Wybór wału jest kwestią indywidualną i powinien zależeć od zwięzłości gleb, na których dany rolnik gospodaruje. Wał w bronie talerzowej odpowiada za ustalenie głębokości roboczej talerzy, a także jest odpowiedzialny za wyrównanie oraz zagęszczenie wierzchniej warstwy gleby. To z kolei ma na celu zatrzymanie wilgoci w ziemi oraz stworzenie dogodnych warunków do kiełkowania nasion samosiewów oraz chwastów.

Zdaniem ekspertów, na ziemiach lekkich powinniśmy stosować wały lżejsze, z niepełnym rdzeniem, co zapewnia efektywny przepływ gleby i nie ogranicza prędkości roboczej zestawu - są to wszelkiego rodzaju wały strunowe oraz pierścieniowe. Z kolei na glebach zwięzłych, gdzie często mamy do czynienia z bryłami, należałoby postawić na wały ciężkie, charakteryzujące się agresywnym profilem powierzchni roboczej. Zaliczamy do nich wał gumowy, Packer oraz blaszany, które w dużym stopniu niszczą bryły i wyrównują stanowisko po przejeździe. Za najbardziej uniwersalny wał uznaje się podwójny wał U-ring. Użytkownicy zauważają, że bez wału rurowego z tyłu, widać każde przejście maszyny.

Inne Elementy Konstrukcyjne i Opcje

• Amortyzacja talerzy: Zabezpieczenie gumowe talerzy to standard w wielu maszynach (np. Agro-Lift, Gamatechnik). Użytkownicy zastanawiają się, czy zabezpieczenie sprężynowe wygrywa z gumowym.
• Rozstaw talerzy: Jest to kluczowa różnica w zależności od przeznaczenia. W maszynach uprawowo-siewnych, gdzie resztek pożniwnych jest mało, wystarczy mniejszy rozstaw między talerzami (np. 70 cm). W przypadku uprawy ścierniska, gdzie jest dużo resztek, wymagany jest większy rozstaw (np. 90 cm), aby zapewnić swobodny przepływ masy i zminimalizować ryzyko zapchania. Brona talerzowa Pegasus Bomet U223/5 posiada największy rozstaw talerzy spośród porównywanych maszyn.
• Ekrany boczne: Ograniczają wyrzucanie gleby przez skrajne talerze. Są standardem w wielu modelach (Agro-Lift, Bomet Pegasus). Kobalt oferuje dwa typy ekranów bocznych: stałe i obrotowe.
• Piasty bezobsługowe: Coraz częściej stanowią standardowe wyposażenie (Agro-Lift, Gamatechnik), a niektórzy producenci oferują droższe piasty renomowanych marek, np. SKF (Gamatechnik).
• Regulacja głębokości i kąta natarcia: Może być mechaniczna (np. Kobalt, w zakresie 0-20 stopni) lub hydrauliczna (np. Bison, Gamatechnik jako opcja). Hydrauliczna regulacja głębokości roboczej na wale jest standardem w talerzówce Bison.

Brona Talerzowa w Praktyce: Doświadczenia Użytkowników i Porady

Wielu rolników dzieli się swoimi spostrzeżeniami, które pomagają w wyborze i eksploatacji brony talerzowej. Jeśli brona idzie po wierzchu, wystarczy ją dociążyć. Na twardszej ziemi lub gdy jest sucho, należy przestawić kąt natarcia.

Jeden z użytkowników opowiedział o uprawie 20 arów nieskoszonej kukurydzy, która stała w wodzie. Kilka przejazdów broną talerzową sprawiło, że teren został ładnie uprawiony i trudno było poznać, że wcześniej stała tam kukurydza. Brona talerzowa jest niezastąpiona po wyorywaniu łąki. Jest też przydatna do niszczenia trawy w międzyrzędziach, równania dołów po wyrwanych drzewach, poprawiania źle zaoranego pola (zwłaszcza gdy ziemia jest jak skała po suszy), oraz talerzowania gorczycy pod przyoranie.

Należy pamiętać, że w talerzowaniu efekt daje prędkość przejazdu - im szybciej, tym lepiej. Dlatego, przy ograniczonych możliwościach ciągnika, czasem lepiej wybrać mniejszą szerokość roboczą. Dla zadań takich jak niszczenie murawy, niektórzy sugerują alternatywę w postaci glebogryzarki, która lepiej potnie trawę i ma szersze zastosowanie, choć nie jest uniwersalna do wszystkich prac.

W kwestii finansowej, jeden z rolników nie przeznaczyłby 18 000 zł na bronę talerzową, używając jej tylko 4 razy w roku. Sugeruje, że dla mniejszych gospodarstw lub ograniczonego budżetu, używana brona z Grudziądza za około 2000 zł, z solidną ramą, może być dobrym rozwiązaniem. Po odmalowaniu ramy i ewentualnym zakupie nowych talerzy, można mieć sprzęt "jak nowy" w rozsądnej cenie.

Przegląd Polskich Producentów Bron Talerzowych

Obecnie oferta rynkowa producentów maszyn rolniczych w kontekście bron talerzowych jest ogromna. Właściwie każdy liczący się producent musi mieć w swojej ofercie bronę talerzową, gdyż jest to maszyna uniwersalna i przydatna w każdym gospodarstwie. Konstrukcja brony talerzowej czyni z niej maszynę o stosunkowo niskim zapotrzebowaniu na moc ciągnika. Maszyna o szerokości 3 m pozwala na osiągnięcie wydajności w zależności od warunków od 2 do nawet przeszło 3 ha/h. Brona talerzowa oprócz standardowego zrywania ścierniska doskonale sprawdzi się również przy głębszej uprawie sięgającej kilkunastu cm. Maszyna ta znajdzie zastosowanie także przy mieszaniu wapna, nawozów czy obornika z glebą.

Bomet (Seria Pegasus)

Marka Bomet oferuje kompaktową bronę talerzową serii Pegasus w czterech szerokościach roboczych: od 2,5 do 4 m. Model Pegasus U223/5 pozwala na uzyskanie głębokości roboczej w zakresie od 8 do 18 cm. Ekrany boczne, będące na wyposażeniu standardowym, ograniczają wyrzucanie gleby przez skrajne talerze obu sekcji. Brona talerzowa Pegasus może zostać wyposażona w talerze uzębione o średnicy 510 lub 560 mm. Pegasus Bomet U223/5 posiada zdecydowanie największy rozstaw talerzy spośród porównywanych maszyn, co jest istotne przy pracy z dużą ilością resztek pożniwnych. Użytkownicy polecają brony Bomet, wskazując, że sprawdzają się one bardzo dobrze, nawet dociążone dodatkowo szyną kolejową, co poprawia pracę tylnych talerzy.

Inni Znaczący Producenci

• Agro-Lift (Seria BT): Firma oferuje brony talerzowe w szerokościach roboczych od 2,5 do 4 m. Wersja 3 m w wyposażeniu podstawowym została wyceniona na 12,8 tys. zł. W tej cenie producent oferuje dwa rzędy talerzy o średnicy 510 mm, z słupicami zabezpieczonymi na amortyzatorze gumowym. Dodatkowo w skład maszyny wchodzi tylny wał 10-rurowy o średnicy 500 mm, ekrany boczne oraz składane talerze skrajne z regulacją głębokości pracy. Brona talerzowa BT pozwala na pracę w zakresie od 3 do 14 cm głębokości przy standardowej średnicy talerzy wynoszącej 560 mm i jest wyposażona w piasty bezobsługowe. Maszyna w wyposażeniu podstawowym uzupełnionym o wał 9-rurowy kosztuje nieco ponad 17 tys. zł.
• Bison: Producent z Pilzna oferuje talerzówki Bison, które wyróżnia dostępna w standardzie hydrauliczna regulacja głębokości roboczej na wale. W ramach wyposażenia standardowego oferuje talerze uzębione o średnicy 610 mm.
• Kobalt: Brony talerzowe Kobalt charakteryzują się mechaniczną regulacją kąta natarcia talerzy, który może być modyfikowany w zakresie od 0 do 20 stopni. Producent oferuje dwa typy ekranów bocznych: stałe i obrotowe. Kobalt występuje w 4 szerokościach roboczych od 2,5 do 4 m, a w standardzie wyposażona jest w wał rurowy; w takiej kompletacji została wyceniona na 17 100 zł netto.
• Gamatechnik: Firma posiada w swojej ofercie brony talerzowe w szerokościach od 2,2 do 6 m. Podstawowa wersja maszyny wyposażona jest w talerze o średnicy 560 mm, zabezpieczenie gumowe oraz w piasty bezobsługowe. Wśród opcji dodatkowych producent oferuje aż 3 typy talerzy o średnicach: 510, 610 oraz 660 mm. Klient może również zdecydować się na droższe piasty bezobsługowe marki SKF, zgrzebło wyrównujące i hydrauliczną regulację głębokości roboczej.
• Goliat: Kompaktowa maszyna dostępna w szerokościach roboczych od 3 do 6 m. Pozwala ona na pracę na głębokość do 15 cm i zdaniem producenta wersja 3 m wymaga ciągnika o mocy od 100 do 120 KM.
• Akpil: Brony talerzowe tej firmy są uznawane za droższe, z cenami zaczynającymi się od 4400 zł w zwyż, ale użytkownicy potwierdzają ich wysoką trwałość.
• Agrotomstal: Jeden z użytkowników wskazuje na talerzówkę tej firmy (1,8m) jako masywną, z ramą z profilu 8x6 cm, oferowaną za 2800 zł z bezpłatnym dowozem.
• Bury Smart: Użytkownicy polecają brony Bury Smart, np. model 2 m z 2x9 talerzami żebrowanymi (produkcji włoskiej), agregowany z ciągnikiem 50-70 KM 4x4, z rekomendacją wyższej prędkości roboczej.
• Bio-rol z Tułowic: Firma ta jest polecana za dobre wykonanie i niską cenę, przy czym maszyny sprawują się sprawnie bez uszkodzeń w początkowym okresie użytkowania.

Podsumowanie: Jaką Bronę Talerzową Wybrać?

Wybór odpowiedniej brony talerzowej wymaga uwzględnienia wielu czynników. Przede wszystkim należy dobrać ją do mocy posiadanego ciągnika oraz do rodzaju ziemi, na której będzie pracować. W przypadku twardej i przesuszonej gleby znacznie lepiej sprawdzą się maszyny rolnicze działające z większą siłą, z dużym naciskiem na każdy element roboczy, np. Rolmako U652 i U671. Dodatkowo musisz wziąć pod uwagę rodzaj planowanych prac, gatunek upraw i wielkość powierzchni pola. Od tego uzależniony powinien być rozmiar talerzy oraz ich rozstaw. Talerzowanie nie może być wykonywane na glebach zaperzonych, ponieważ rozdrobnienie rozłogów doprowadzi do większego zachwaszczenia pola.

Średnica talerzy, kąt natarcia i nacisk na glebę mają bezpośredni wpływ na uniwersalność zastosowania brony talerzowej. Mianowicie mniejsze średnice (około 510 mm) są przeznaczone do płytkiej uprawy i zrywania ścierniska, z kolei większe tarcze lepiej radzą sobie z głębszą uprawą roli. Uniwersalne rozwiązanie stanowi talerz o średnicy 560 mm, stosowany w bronach U693 i U652, który nadaje się zarówno do płytkich, jak i nieco głębszych prac przygotowujących glebę pod siew, a także spisuje się w jej mieszaniu z rozłożonym obornikiem czy wapnem.

tags: #talerzowka #bomet #czy #strumyk