Firma Tatra zaprezentowała najnowsze generacje swoich ciężarówek, wprowadzając znaczące innowacje zarówno w wojskowej serii Force, jak i cywilnej gamie Phoenix. Modele te, w tym również nowe wywrotki, zastępują starsze linie, oferując ulepszone kabiny, podwozia i nowoczesne układy napędowe. Premiera pierwszej wojskowej ciężarówki z serii Force najnowszej generacji, będącej odmianą bazową 3-osiową, odbyła się nieco przedpremierowo, 11 dni przed rozpoczęciem paryskiej imprezy. Była ona jednym z eksponatów towarzyszących premierze kolejnego pokolenia gamy Phoenix, skierowanej na rynek cywilny.
Ewolucja i Rozwój Nowych Generacji
Zasadnicza różnica pomiędzy nową a starszą serią Force polega na montażu odmłodzonej kabiny nieopancerzonej, w wydaniach cywilnych ujawnionej przez firmę w 2023 roku. Tym samym, w odróżnieniu od dotychczasowych generacji Force, najpierw pokazano typ cywilny, a dopiero potem zmilitaryzowany wojskowy. W porównaniu z obecną serią Force, wchodząca teraz generacja rozszerzy gamę proponowanych odmian i tym samym w portfolio produkcyjnym zastąpi także cywilną serię Terra. Sprzedaż modeli z palety T815/Terra regularnie spadała, co po części wynikało z braku w ofercie cywilnych wariantów Euro 6. Ten spadek sprzedaży automatycznie przekładał się na spadek wytwarzania, co czyniło je jednostkowo droższym i realnie bardziej kłopotliwym. Od 2011 roku dostępny jest cywilny typoszereg Phoenix, droższy niż Terra, lecz de facto zastępujący ten wyrób w licznych zastosowaniach. Co więcej, od 2010 roku Tatra zaczęła demilitaryzować hybrydową - cywilno-militarną paletę Force, przedstawiając ją jako wybitnie specjalną, ale ciekawą opcję m.in. dla segmentów straży pożarnej, wydobywczego (kopalń odkrywkowych i tunelowych), ekip poszukiwawczych, naprawczych i ratowniczych. W rezultacie Tatra zamiast dwóch rodzajów własnych kabin nieopancerzonych - Terra i Force - będzie produkować tylko jeden - Force. Dlatego, chcąc zachować jego dalszą konkurencyjność, poddała go niezbędnemu odmłodzeniu. Ta premierowa Force, zdaniem Tatry, jest jej kluczową serią i ma ogromny potencjał rozwojowy.
Historia i Filozofia Produkcji Tatra
Czeskie zakłady Tatry są obecnie jedną z najstarszych firm branży motoryzacyjnej. Historia firmy rozpoczęła się w 1850 roku w Kopřivnicach na Morawach, kiedy to Ignácy Šustala rozpoczął produkcję bryczek konnych, by od 1897 stać się jedną z pierwszych w Europie firm produkujących samochody. Punktem zwrotnym w historii firmy był 1923 rok, kiedy to wprowadzono do produkcji Tatrę 11 - samochód, w którym po raz pierwszy zastosowano układ z centralną rurą nośną projektu Hansa Ledwinki. Zakłady Tatry (posiadające m.in. własną kuźnię i odlewnię) pozostają jednymi z niewielu, gdzie w jednym miejscu powstają praktycznie wszystkie zasadnicze elementy pojazdów. Produkowane są silniki, skrzynie biegów i rozdzielczo-redukcyjne, wały oraz mosty przenoszące napęd (w przypadku modeli w klasycznym układzie Tatry - centralna rura nośna), ramy drabinkowe, kabiny (zarówno „miękkie”, jak i w wersjach opancerzonych) i skrzynie ładunkowe oraz skrzynie wywrotek.
Unikalna Koncepcja Podwozia Tatra
Nowa generacja Force wciąż naturalnie bazuje na podwoziu koncepcji Tatra z centralną rurą nośną i wahliwymi, niezależnie zawieszonymi półosiami. Powyższe przekłada się na wyjątkowe właściwości jezdne, zarówno w warunkach terenowych, jak i na drogach o nawierzchni utwardzonej. Przede wszystkim kwestia dotyczy ponadprzeciętnych wartości kątów natarcia, bardzo dobrej przejezdności w trudnym terenie - po bezdrożach - oraz stabilności jazdy w trakcie pokonywania zagłębień i wzniesień. Podstawowe wersje w ofercie będą reprezentowane przez podwozia 4×4, 6×6 i 8×8 z hamulcami bębnowymi na wszystkich kołach. Klienci mają do dyspozycji również wersje wieloosiowe z różną liczbą osi napędzanych i kierowanych. Nowe samochody w odmianie strażackiej w standardzie dostały ponadto - zrobione z materiałów żaroodpornych - zabezpieczenia wiązek elektrycznych i powietrznych znajdujących się na podwoziu.
Modele te używają typowego układu Tatry z centralną rurą nośną, która jednocześnie pełni funkcję elementu nośnego (w typowych konstrukcjach wypełnianego przez ramę drabinkową) oraz ochronną dla ukrytych w niej wałów przenoszących napęd. Do wałów dołączone są niezależne półosie osadzone na resorach pneumatycznych. Niezależne zawieszenie kół zapewnia lepszy kontakt kół z podłożem w trudnym terenie oraz mniejsze przechylenia konstrukcji, co zwiększa komfort i zmniejsza narażenie ładunku na uszkodzenia oraz pozwala na regulację prześwitu. Rura nośna w wielu zastosowaniach nie wymaga dodatkowych elementów wzmacniających, jednak w linii 815-7 uzupełniona jest ramą pomocniczą zamocowaną do rury za pomocą belek poprzecznych. Standardowym wyposażeniem w wojskowych Tatrach jest system centralnego pompowania kół, blokady mechanizmu różnicowego dla każdej osi, odłączenie napędu na przednie osie, zgodna ze standardami NATO 24 V instalacja elektryczna czy punkty montażowe pozwalające na zastosowanie wyciągarki (zarówno elektrycznej, jak i hydraulicznej).
TATRA PHOENIX ve 3D
Charakterystyka Serii Tatra Force
Pierwsza generacja Force zaczęła być dostarczana przez Tatrę w 2007 roku. W 2016 roku na rynek weszła druga generacja, która przyniosła modernizację standardowych dwu- i czterodrzwiowych kabin - zasadniczą innowacją było rozszerzenie oferty o wersje osi z hamulcami tarczowymi oraz nowy układ kierowniczy przejęty z serii Tatra Phoenix. W tym czasie Tatra Trucks we współpracy z siostrzaną firmą Tatra Defence Vehicle zaczęła również proponować w linii Force własne integralnie opancerzone kabiny, także zrobione jako dwu- i czterodrzwiowe. Ta opcja zostanie zachowana w najnowszej trzeciej generacji. Ogólnie trzecia generacja serii modeli Tatra Force, oprócz zasadniczego ulepszenia koncepcji z nieco wysuniętą do przodu, niżej osadzoną kabiną o zredukowanej wysokości i silnikiem nad przednią osią, przynosi rozszerzenie portfolio o wykonania z silnikiem umieszczonym z przodu.
Zachowano zasadnicze sprawdzone atrybuty ze wzmocnionym jednoczęściowym stalowym zderzakiem z przedłużoną dolną partią, mocno ściętą do tyłu, dla poprawy wartości kąta natarcia i tym samym dzielności terenowej pojazdu. Zderzak ten, w tej dolnej, ściętej partii, mieści w zagłębieniach po obu stronach okrągłe reflektory, chronione stalową kratą i ustawione poziomo w linii po trzy, a w partii środkowej - masywne uchwyty, wyprowadzenie liny z centralnej wciągarki oraz poziome bloki siatkowych wlotów powietrza. Wszystkie powierzchnie, jak dawniej, są niemal płaskie, bez zbędnych zagłębień/przetłoczeń. Podwyższony dach ma formę nadbudowy z tworzywa, zwiększającej przestrzeń życiową wewnątrz. Niemniej, wariant wojskowy bazowo dostaje kabinę bez podwyższenia, z dachem o standardowej wysokości, co redukuje wysokość samochodu, mając duże znaczenie militarne. Siły zbrojne mogą jednak zamówić kompletację z podwyższoną kabiną, z nadbudową ze ściętymi przednim i bocznymi narożami, ułatwiającą przerzut auta koleją lub w ładowniach samolotów. Ta nadbudowa dodatkowo mieści szyberdach albo luk ewakuacyjny i stosuje się ją zarówno w kabinie długiej, jak i wydłużonej, załogowej, czterodrzwiowej.
Tatra Phoenix: Współpraca i Zastosowania
Phoenix to najnowszy model Tatry znajdujący się w produkcji od 2010 roku. Powstał on na rynek komercyjny, jako efekt współpracy z Paccarem i DAFem. Od 2012 roku oferowana jest również wersja wojskowa, pozycjonowana w kategorii pojazdów „komercyjnych z półki”. Wozy mogą być używane do wsparcia logistycznego wyższego szczebla, gdzie bardziej niż zdolności terenowe liczy się ekonomia zarówno zakupu, jak i eksploatacji. Model wykorzystuje silnik produkcji amerykańskiej firmy Paccar oraz kabiny holenderskiego DAFa (DAF jest częścią koncernu Paccar). Nowa generacja modelu Phoenix, czyli najbardziej cywilnego ze swoich pojazdów, miała swoją polską premierę, zorganizowaną przez krajowego dealera marki Tatra, firmę Wanicki Trucks & Bus. Najnowsza, już trzecia generacja Phoenixa dostała kabinę z DAF-a XDC oraz jednostki typu Paccar MX-11 i Paccar MX-13, standardowo łączone ze zautomatyzowaną skrzynią ZF Traxon. DAF dostarczył także szereg systemów elektronicznych, jak na przykład boczne radary „martwego pola”, aby Tatra Phoenix mogła spełnić nową, unijną listę obowiązkowego wyposażenia ciężarówek.
Specyfikacje Wywrotek Tatra Phoenix
Tatra produkuje seryjne ciężarówki, a także specjalne samochody dostosowane do specyfikacji klienta. Znaczna część produkcji to pojazdy wojskowe, ale Phoenix wyraźnie zaznacza swoją obecność w sektorze cywilnym, w tym jako wywrotka. Przykładem jest wywrotka dostosowana do wymagań szwedzkiego rynku, wyposażona w napęd 8x8, silnik Paccar o mocy 390 kW i automatyczną sześciobiegową skrzynię biegów ZF. Samochód ten ma zmodyfikowany rozstaw osi oraz zawieszenie VBG, zgodne ze skandynawskimi przepisami, a także rozszerzoną kabinę z doskonałym wyposażeniem.
Kolejnym przykładem jest pięcioosiowa wywrotka z układem podwozia 10x6 przeznaczona dla holenderskiego dealera Loven Trucks. Maksymalna waga tej ciężarówki może przekraczać 60 ton, a ładowność przekracza 40 ton. Podwozie jest dostosowane do specyficznego ruchu mieszanego, co stawia przed nim duże wymagania. Dlatego też jest ono wyposażone w trzy sterowane osie i centralną oś podnoszoną. Nowa Tatra Phoenix, wykorzystująca kabinę z DAF-a XDC, prezentuje się obok dotychczasowej Tatry Phoenix, wykorzystującej kabinę z DAF-a CF. Kabina Phoenixa jest umiejscowiona bardzo wysoko i sprawia wrażenie bardziej wysuniętej do przodu niż w przypadku DAF-ów, co wynika z bardzo wysokiego umiejscowienia silnika, z górną pokrywą znajdującą się na wysokości blisko dwóch metrów. Silnik musiał być ustawiony wysoko ze względu na ramę rurową, która przechodzi przez całą długość pojazdu, w tym także pod silnikiem, skrzynią biegów i skrzynią rozdzielczą. To właśnie ta potężna rura stanowi bazę konstrukcyjną pojazdu.
Jednostki Napędowe i Układy Przeniesienia Napędu
W dziedzinie napędu zachowano zasadę otwartej platformy, lecz dalej ją modyfikując. Nadal będą stosowane własne silniki Tatry chłodzone powietrzem - sprawdzone zmodernizowane wydania 8- i 12-cylindrowe. Od ponad trzech dekad, de facto od wejścia w życie normy Euro 1 w 1993 roku, firma postawiła na rozwój wyłącznie jednej swojej gamy takich jednostek napędowych - najmniejszej z wcześniejszych linii, 8-cylindrowej, widlastej, o pojemności 12,667 litra oraz aktualnie maksymalnych - mocy 300 kW/408 KM i momencie obrotowym 2100 Nm. Czesi zdecydowali się na odmrożenie projektu dalszego rozwoju najpotężniejszego firmowanego przez siebie źródła napędu - 12-cylindrowego, widlastego, aż 19-litrowego. Teraz jego moc maksymalną udało się podwyższyć do około 600 KM, a maksymalny moment obrotowy do 3000 Nm. Jednostka ta ma spełniać normę czystości spalin Euro 3, a w trybie militarnym - bez spełniania Euro 3 - osiągać maksymalnie 440 kW/597 KM oraz 3000 Nm. Taki silnik trafi głównie do podwozi wykorzystywanych jako baza dla systemów artyleryjskich (Morana), ciężkich transporterów logistycznych oraz ciężkich ciągników siodłowo-balastowych z linii TTT (Tatra Tank Transporter).
W wykonaniu podstawowym samochody nowej generacji będą wyposażone w zmodernizowany, chłodzony powietrzem, sterowany elektronicznie ośmiocylindrowy widlasty silnik Tatra o pojemności 12,67 litra i w najsilniejszym nastawie o mocy maksymalnej podniesionej do 340 kW/460 KM oraz 501 KM (zakres pełny 300-374 kW). Wybrane kompletacje mogą być także napędzane przez chłodzony powietrzem dwunastocylindrowy silnik Tatra nowej generacji o mocy 440 kW/598 KM - możliwe nastawy w tym przypadku to 440 - 515 kW/590-690 KM. Częścią standardowej oferty będą przy tym chłodzone cieczą silniki Cummins ewentualnie Caterpillar, na wybrane rynki proponowane w wydaniu Euro 6. Silniki Cummins pokrywają zakres mocy maksymalnych od 210 do 441 kW/280-598 KM, a Caterpillar - 390-447 kW/523-599 KM. Do tego dochodzą zautomatyzowane lub w pełni automatyczne skrzynie biegów.
Kabiny: Komfort, Bezpieczeństwo i Funkcjonalność
Zmodernizowane, komfortowe i bezpieczne kabiny są lub będą dostępne w wersjach długiej i wydłużonej załogowej. Nowe kabiny z przeprojektowanym szkieletem i nowoczesnymi elementami konstrukcyjnymi gwarantują zwiększone bezpieczeństwo oraz wyższy poziom komfortu dla kierowcy i całej załogi, w tym lepszą widoczność. Zarówno kabiny długie, jak i wydłużone charakteryzują się niską wysokością całkowitą, co umożliwia przejazd samochodu przy niskim profilu i zmniejsza ryzyko jego uszkodzenia. Załoga ma zintegrowaną ochronę na wypadek wywrócenia się pojazdu, a dla wersji dwudrzwiowych dostępna jest również ochrona przed spadającymi przedmiotami. Nowy projekt kabiny wybrano także pod kątem wygodniejszego i łatwiejszego wsiadania na fotele kierowcy i pasażera oraz maksymalnie bezpiecznego wsiadania do tylnej części wydłużonej kabiny.
Wyposażenie i Konfiguracje Kabin
- W przypadku kabiny długiej, dwudrzwiowej istnieje możliwość wyboru konfiguracji siedzeń dla dwu-, trzy- i czteroosobowej załogi, w tym kierowcy.
- Czterodrzwiowa kabina ma zaś pełnowymiarową przestrzeń dla tylnego rzędu siedzeń i oferuje podstawową konfigurację dla sześcioosobowej załogi wraz z kierowcą lub rozszerzoną dla ośmioosobowej załogi z siedzeniami w trzech rzędach.
- Przednia klapa ma kształt prostokąta i na środku wyróżniają ją okrągły znak firmowy TATRY oraz po jego bokach poziome prostokątne wloty powietrza.
- Z boków drzwi spoczywają na dwóch solidnych stalowych zawiasach, klamki są typu kasetowego, z kolei dolna linia szyb wznosi się, patrząc od przodu do tyłu.
- Do środka z przodu prowadzą dwa stopnie wejściowe, w tym dolny wahliwy - uchylny w momencie kontaktu z przeszkodą, natomiast z tyłu - przy kabinie wydłużonej, załogowej - trzy, wszystkie stałe.
- Premierowe kabiny zaopatrzono w nowe materiały okładzinowe i nowoczesną tablicę przyrządów, łączącą klasyczne przełączniki i sterowanie poprzez wyświetlacz.
- W tzw. cyfrowym wykonaniu tablicy rozdzielczej są dostępne dwa wyświetlacze - główny na tablicy wskaźników, dodatkowy na panelu po prawej stronie. Przy tym kierowca ma do dyspozycji wielofunkcyjną kierownicę.
- Kolejne novum stanowi możliwość zamontowania foteli kierowcy i pasażera z amortyzacją pneumatyczną, a na wzrost komfortu termicznego załogi wpływa nowa jednostka grzewcza i klimatyzacyjna HVAC, uzupełniona poprawioną izolacją kabiny.
- Wydłużone kabiny mają wizualnie nowocześniejszy i bardziej dynamiczny wygląd.
Kabiny dostępne są w wersjach nieopancerzonej (ale wyposażonej w punkty montażowe pozwalające na zastosowanie opancerzenia dodatkowego) i opancerzonych do poziomu 1 lub 2 wg. STANAG 4569. Zastosowanie kabiny opancerzonej do poziomu 2 zmniejsza masę wozu o około 2 tony. Dodatkową zaletą jest fakt, iż kabina opancerzona tylko minimalnie różni się wizualnie od nieopancerzonej. Wszystkie kabiny są odchylane hydraulicznie, w zależności od wymagań zamawiającego ręcznie lub automatycznie. Mogą one również być wyposażone w system chroniący przed bronią ABC. Własne czeskie kabiny integralnie opancerzone, opracowane i wyprodukowane przez firmę Tatra Defence Vehicle, będą dostępne w późniejszym terminie. Zarazem, jak dotychczas, zachowano możliwość wymiany tych bazowych kabin nieopancerzonych na integralnie opancerzone, pochodzące od partnerskiego dostawcy Tatra Defence bądź od izraelskiego konglomeratu Plasan.
Zastosowania i Obecność Rynkowa
Obecnie Czeska Tatra posiada szeroką ofertę ciężarówek. Do zastosowań wojskowych oferowane są średnia Tatra 810, typowo militarna ciężka Tatra 815-7 oraz oparta na elementach komercyjnych (jako „rozwiązanie z półki”) Tatra Phoenix. Uzupełnieniem tych modeli są Tatra 163 Jamal (oferowana głównie jako wywrotka tylnozsypowa) oraz Tatra 815-6 Armax i Tatra 815-6 Force, pojazdy zastąpione przez model 815-7, jednak wciąż produkowane dla użytkowników, u których są używane w dużych ilościach (np. dla Indii). Jest to obecny flagowy produkt Tatry, produkowana od 2005 roku typowo militarna linia ciężarówek dostępnych w układach od 4×4 do 12×12. Ciężarówki linii T-815-7 przygotowane są do transportu lotniczego samolotami C-130 Hercules lub większymi oraz koleją.
W Polsce ciężarówki Tatra wykorzystywane były głównie jako nośniki systemów radiolokacyjnych. W takiej konfiguracji wymaganiem wojska jest nie tylko zapewnienie zdolności przemieszczania się, ale także zdolność do osiągnięcia najwyższego punktu w terenie, co pozwala na wydatne zwiększenie skuteczności przewożonej stacji radiolokacyjnej. Inne zastosowania to nośniki systemów artyleryjskich produkcji czechosłowackiej, takich jak 122mm wyrzutnia rakietowa RM-70 i 152mm armatohaubica Dana. Na świecie ciężarówki Tatra stanowią wyposażenie m.in. armii Czeskiej, Brazylijskiej, Indyjskiej i Słowackiej, popularne są również w specjalnych zastosowaniach cywilnych. Wynikiem współpracy Tatry z polską firmą Pojazdy Specjalistyczne Zbigniew Szczęśniak jest wóz zabezpieczenia technicznego Mamut. Obecnie Tatra i MAW Telecom (polski partner Tatry) gotowe są zarówno do zaspokojenia potrzeb na niewielkie ilości specjalistycznych pojazdów, jak i na duże zamówienia na pojazdy ogólnego przeznaczenia, które mogłyby zastąpić wysłużone Stary 266.
tags: #tatra #ciezarowki #nowe #wywrotka