Układ jezdny i gąsienicowy to kluczowe elementy każdej koparki, zapewniające jej mobilność i zdolność do pracy w zróżnicowanym terenie. Jednakże, z biegiem czasu lub w wyniku intensywnej eksploatacji, mogą pojawić się różnorodne problemy, które utrudniają, a nawet uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie maszyny. Niniejszy artykuł przedstawia najczęściej zgłaszane usterki, metody ich diagnostyki oraz podstawowe informacje o budowie i konserwacji układów gąsienicowych, ze szczególnym uwzględnieniem maszyn takich jak Terex, JCB, Case czy Volvo.
Typowe usterki układu gąsienicowego i jezdnego
Problemy z mocą i prędkością jazdy
Wielu operatorów zgłasza problemy z niewystarczającą mocą jazdy, szczególnie podczas pokonywania wzniesień lub na wyższych biegach. "Witam, chciałbym trochę zwiększyć moc jazdy. Silnik koparki pracuje bez zarzutu, zając i żółw przelaczaja się również. Najbardziej irytujące jest to że koparka widzi szybciej górkę niż operator (na zającu)." W przypadku koparki O&K MH City operator może mieć problem ze znalezieniem szybkich biegów. Z kolei w koparce Mecalac 12 MXT z 2004 roku występuje problem z jazdą, gdzie maszyna jedzie tylko na wolnym biegu, a przełączanie na szybki nie przynosi efektów, a kontrolki "L" i "H" nie świecą. Czasami również koparka może nagle stracić jazdę lub jechać bardzo wolno, jak miało to miejsce w Q&K MH5, gdzie "czasami jest tak ze ładnie jeździ do przodu do tyłu ma siłę a czasami u stanie i nie jedzie a czasami toczy się tak wolno ze dziecko by ją wyprzedziło". Podobne objawy zgłaszano w JCB 3CX, gdzie "jadąc do przodu koparka staje po prostu jakby cos się wyłączało. Gdy ją zgaszę i ponownie odpalę to działa tak jak trzeba ale za chwilę znów cos się rozłańcza i dalej tak samo".
Nierównomierna praca gąsienic
Problemy z nierównomierną pracą gąsienic są często spotykane w minikoparkach. "Witam mam problem z minikoparka Case CX40B koparka słabo jedzie w obydwie strony i co dziwne gąsienice w jedną stronę kręcą się jedna szybciej druga wolniej a w drugą stronę odwrotnie ta co szybciej się kręciła kręci się wolniej a ta co wolniej szybciej". Taka sytuacja wskazuje na potencjalne problemy z układem hydraulicznym lub sterowaniem.
Zanik jazdy i brak reakcji
Kompletny zanik jazdy to poważna usterka, która może mieć wiele przyczyn. W koparce Ford 550/555 problem objawiał się "zniknęła jazda... Rewers przy kierownicy. Hydraulika działa, silnik odpala, ale jazdy ani przód, ani tył nie ma". W innym przypadku, po odpaleniu koparki po dwóch latach, "wrzuciłem bieg i co? I nie chce jechać, na nic nie reaguje". W koparce JCB zdarzało się, że "wszystko chodziło, jazdy nie było. Koparka ma na dźwigni łyżki przycisk rozłączający jazdę. Winny okazał się kabelek od tego guzika zwarty do masy".
Problemy ze zmianą biegów i kierunkiem jazdy
Usterki skrzyni biegów lub systemu przełączania biegów również wpływają na jazdę. "Po wymianie cewek działało może miesiąc. Teraz mam tylko możliwość jazdy na automacie. Brak 1., 2., 3.". W koparko-ładowarce Fiori FA30 pojawia się "problem z uzyskaniem biegu jałowego. Żeby bieg przedni anulować to trzeba pykać kilka razy joystickiem na jazdę do tyłu i odwrotnie. Żółw i zając działa".
Usterki podczas skręcania i manewrowania
Manewrowanie koparką może być utrudnione, gdy występują problemy z napędem gąsienic. "Witam mam problem z mini Terex TC48. Problem, który jest cały czas: Chcąc zawrócić koparkę "krzyżując" wajchy od jazdy brak siły nie może sobie poradzić, aby nakręcić. Problem, który występuje losowo po odpaleniu czasem przez chwilę jest ok." Często operatorzy zgłaszają również ogólne "problemy ze skrętami w koparce".
Szkoła Mistrzów Volvo radzi: obsługa codzienna koparki gąsienicowej
Diagnostyka i potencjalne przyczyny
Układ hydrauliczny
Wiele problemów z jazdą wynika z usterek w układzie hydraulicznym. Niewystarczające ciśnienie, uszkodzone pompy, zawory przelewowe lub priorytetowe mogą być przyczyną. "Nie wiem jak w tych koparkach jest ale może zawór przelewowy. W JCB 4CX miałem uszkodzony. Hydraulika nie działała a jazda ok jest tam zawór priorytetowy?". W ATLAS 804 "po załączeniu jazdy do przodu i naciśnięciu pedału o 5mm pełen przepływ oleju silnik max obciążenie pompa olejowa maksymalnie obciąża silnik". To sugeruje problem z regulacją przepływu oleju do hydromotoru, który może być kontrolowany rozdzielaczem pod pedałem jazdy lub w inny sposób. W Terex TW110 z kolei "przy obrocie straciła całą hydraulikę, nie działa pług napęd ani żadna funkcja ramienia", co wskazuje na ogólny problem z układem hydraulicznym wpływający na wszystkie funkcje, w tym jazdę.
Układ elektryczny i sterowanie
Elektronika odgrywa coraz większą rolę w nowoczesnych koparkach. Problemy z komputerem, joystickami, cewkami (elektromagnesami) mogą prowadzić do awarii jazdy. W jednej z minikoparek niemieckiej firmy "coś się stało z komputerem później z joystickami a teraz cewki". W JCB, problem z zanikającą jazdą, która resetuje się po ponownym uruchomieniu, może wiązać się z elektryką, podobnie jak "brzęczący dzwonek" pod zegarami. Intermittentne działanie może być również związane z "wypracowanymi przyciskami", które "źle kontaktowały". Problem z koparką Q&K MH5, która "nagle zgasła po wymianie bezpiecznika przy próbie zapłonu od razu pali bezpiecznik", jednoznacznie wskazuje na potrzebę przeglądu instalacji elektrycznej. W niektórych koparkach do "zmiany biegu" używa się elektromagnesu.
Do prostego sterowania napędem, obejmującego jazdę do przodu, skręt i jazdę do tyłu, można wykorzystać dwa wyłączniki.
Elementy mechaniczne i czujniki
Czujniki, takie jak czujnik przekładni oleju w koparko-ładowarce Komatsu WB93R-2 z 1999 r., odgrywają rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu jazdy. Również stan mechaniczny, np. luz gąsienic, ma znaczenie. "Gąsienica spadła ci bo była za luźna!". W Volvo EW160D, "w trakcie jazdy nie można dotknąć joysticków od ramienia, bo koparka od razu hamuje", co może wskazywać na problem z logiką sterowania lub czujnikami, zwłaszcza jeśli "problem pojawił się nagle, czy narastał stopniowo z czasem? Po wymianie oleju i filtrów w układzie hydraulicznym". Problemy z hamulcami mogą również imitować problemy z jazdą, jak w Schaeff 40 HML, gdzie "po uruchomieniu maszyny powinna zgasnąć lampka kontrolna hamulca przy odpowiednim ciśnieniu, a jest ono 85 bar i gaśnie".
Schemat i budowa układu jazdy
Kluczowe komponenty
Układ jezdny koparki gąsienicowej składa się z kilku podstawowych elementów. Na "pierwszym zdjęciu masz silnik jazdy i elektromagnes do zmiany biegu". To samo widoczne jest na "drugim zdjęciu". Z kolei "na trzecim zdjęciu masz pod numerem 1 i 3 pompy pomocnicze do zasilania orbitra ładowarki i koparki. Główna pompa to numer 2 i do niej masz przykręconą pomocniczą pompę wspomagania kołyski". Całość systemu przedstawiona jest na "czwartym zdjęciu". "Położenie pływające w koparce potrzebne jest jak zającowi dzwonek na polowaniu", co sugeruje, że ta funkcja nie jest kluczowa dla maszyn gąsienicowych.
Podstawy podłączenia silników jazdy
Podłączenie silników jazdy zwykle wymaga znajomości podstaw elektroniki, choć niekoniecznie programowania. "Myślę że chodzi im o podłączenie silników do zasilania przez włącznik, a do tego nie trzeba mieć dużej wiedzy o elektronice". W praktyce, przy użyciu dwóch wyłączników, można zrealizować proste sterowanie napędem: jazda do przodu, skręt, jazda do tyłu.
Praktyczne wskazówki i konserwacja
Zakładanie spadniętej gąsienicy
Spadnięcie gąsienicy jest częstym problemem, gdy jest ona "za luźna". Aby ją założyć, "nie potrzebujesz luzować do założenia, podnosisz koparkę z jednej strony na lemieszu, z drugiej na łyżce, tak żeby była w powietrzu. Jedna osoba uruchamia silnik jazdy, a druga za pomocą długiej brechy nadrzuca gąsienice na zębatkę silnika jazdy".
Szkoła Mistrzów Volvo radzi: obsługa codzienna koparki gąsienicowej
Przeglądy i zgłaszanie usterek
Regularne przeglądy i szybkie reagowanie na usterki są kluczowe dla bezawaryjnej pracy. W przypadku nagłego zaniku hydrauliki w Terex TW110 podczas obrotu, należy dokładnie sprawdzić cały układ. W Liebherr 900A, gdzie "nie działa obrót koparki", podejrzewa się cewkę, a wcześniej występowały problemy ze stabilizacją, pługiem i jazdą, co wskazuje na potrzebę systematycznej diagnostyki. Warto również pamiętać o elementach takich jak elektromagnesy - jeśli ulegną uszkodzeniu, można "przezwoić elektromagnes 200V DC do koparki" domowymi sposobami, używając nawet koła koparki do nawijania drutu.
W przypadku usterek, warto zastanowić się, czy problem pojawił się nagle, czy narastał stopniowo z czasem, oraz czy maszyna była ostatnio serwisowana lub naprawiana, np. "po wymianie oleju i filtrów w układzie hydraulicznym". Warto również rozważyć wymianę oleju i czyszczenie filtra skrzyni biegów, zwłaszcza po długim postoju maszyny.