Wozidła przegubowe znajdują swoje główne zastosowanie w przemyśle wydobywczym surowców skalnych oraz w produkcji kruszyw. Maszyny te charakteryzują się zdolnością do przewożenia ładunków większych niż typowe ciężarówki o podobnych gabarytach, co jest wynikiem ich specjalistycznej konstrukcji. W ostatnich latach oferta tych maszyn została wzbogacona o nowe modele o zróżnicowanej nośności, wysokowydajne jednostki napędowe oraz specjalistyczne ogumienie, co przyczyniło się do ich szerszego zastosowania w innych segmentach rynku budowlanego. Na polskim rynku popyt na nowe wozidła jest niewielki, jednak do kopalni i na budowy trafia ich znacznie więcej. Dużą popularnością cieszą się pojazdy renomowanych marek takich jak Caterpillar, Liebherr czy Volvo, od których klienci oczekują nie tylko mocy i wytrzymałości, ale także niskiej awaryjności.
Układy napędowe i ich kontrola
Automatyczne systemy zarządzania napędem
W nowoczesnych wozidłach przegubowych producenci stawiają na zaawansowane systemy zarządzania napędem, które mają na celu optymalizację pracy, oszczędność paliwa i zwiększenie komfortu operatora. Przykładem jest system ATC (Automatic Traction Control) w wozidłach Volvo serii G, który automatycznie dobiera sposób załączania mostów oraz udoskonalony sposób sterowania doborem przełożeń automatycznej skrzyni biegów.
Innym przykładem jest układ kontroli przyczepności KTCS (Komatsu Traction Control System), zastosowany w maszynie Komatsu HM300-5. System ten, będący rozwinięciem układów przeciwpoślizgowych, automatycznie włącza blokadę międzyosiowego mechanizmu różnicowego, gdy czujniki prędkości obrotowej wykryją buksowanie kół. Jeżeli buksowanie nadal występuje, inteligentny układ hamulcowy przyhamowuje koło, aby odzyskać przyczepność po drugiej stronie.
Sterowanie załączaniem napędu i mechanizmów różnicowych
Włączanie i wyłączanie blokady mechanizmów różnicowych oraz napędu kół w wozidłach Volvo często odbywa się za pośrednictwem dźwigni sterowania lub wspomnianego systemu ATC. W niektórych maszynach, takich jak Terex Elite 860 SE, sterowanie biegami jest elektryczno-hydrauliczne. Problemy z prawidłową zmianą biegów, np. błędne wrzucanie przełożeń, mogą wskazywać na awarie w instalacji skrzyni biegów, mimo sprawnego joysticka i sterownika.
Specyfika działania skrzyni biegów i jej komponentów
Diagnostyka i problemy ze skrzyniami biegów
W przypadku ładowarek, takich jak JCB 550-80, brak czwartego biegu może być spowodowany niewłączaniem się przekaźnika. W starszych ładowarkach Weidemann, wyposażonych w skrzynie od VW Garbusa, utrata biegów (np. działanie tylko drugiego biegu zamiast czterech) jest częstą usterką. W koparko-ładowarkach, jak Ostrówek KTO 162, problemy ze sprzęgłem są krytyczne dla działania. W skrzyniach ładowarek Matbro TS 290, trudności w działaniu mogą wynikać z zużycia tarcz sprzęgłowych lub elementów przełączających przód/tył.
W przypadku problemów z jazdą w zamiatarce ulicznej Mathieu Azura MC 2000, mimo działania wszystkich funkcji hydraulicznych, kontrolka hamulców lub postoju na liczniku może wskazywać na blokadę jazdy. Zdarzają się również sytuacje, gdy uszkodzony kabel lub niski stan oleju w skrzyni biegów (np. Komatsu 93rKo) powodują zapalenie kontrolki temperatury.
W skrzyniach mechanicznych, jak w pewnych modelach ciągników rolniczych, które mogą być bazą dla koparek (np. JUMZ), gdzie biegi mechaniczne są połączone z hydraulicznym przodem/rewersem, za przełączanie odpowiadają dwa elektrozawory na wierzchu skrzyni. Ich zamiana (PRZÓD-TYŁ) może rozwiązać problemy z jazdą.
Elementy składowe i awarie skrzyni
W skrzyniach biegów często występują elektrozawory, które odpowiadają za sterowanie biegami. Jeżeli elektrozawory są sprawne, a skrzynia traci szybkie biegi, co skutkuje możliwością jazdy tylko wolno, problem może leżeć wewnątrz skrzyni. Przykładowo, "wysypane" koło zębate od wstecznego biegu w koparko-ładowarce to usterka, którą można naprawić poprzez górną pokrywę skrzyni biegów, bez konieczności demontażu kabiny.
Olej w skrzyni biegów
Prawidłowy dobór i poziom oleju w skrzyni biegów jest kluczowy dla jej funkcjonowania. Wymiana oleju w skrzyniach, np. w JCB Fastrac 1135, powinna odbywać się zgodnie z instrukcją producenta. Niektórzy operatorzy decydują się na użycie oleju ATF II w ładowarkach teleskopowych (np. CAT TH62, JCB), co, jak wynika z ich doświadczeń, nie zawsze prowadzi do problemów, jednak zawsze należy stosować się do zaleceń producenta maszyny. W ładowarkach Matbro TS 290, stosowany jest prawdopodobnie olej typu ATF o bladoróżowym kolorze.
Innowacje i rozwiązania prooszczędnościowe
Optymalizacja zużycia paliwa
Producenci maszyn stale udoskonalają rozwiązania, aby ograniczyć koszty eksploatacji. W jednostkach napędowych stosowane są pompy tłoczkowe o zmiennym wydatku, które zmniejszają straty podczas przekazywania mocy. W wozidłach Volvo zastosowano prosty ECOnometr - wskaźnik podpowiadający operatorowi, jak najlepiej wykorzystać maszynę przy minimalnym zużyciu paliwa. Udoskonalenia układu przeniesienia napędu oraz osi również przyczyniają się do zwiększenia oszczędności energii, a zaawansowana elektroniczna jednostka sterująca silnika optymalizuje sprawność energetyczną.
W celu ograniczenia niepotrzebnego zużycia paliwa i emisji spalin, a także obniżenia kosztów eksploatacji, układ automatycznego wyłączania silnika na biegu jałowym samoczynnie wyłącza silnik po upływie ustawionego czasu pracy na biegu jałowym (np. w Komatsu można go zaprogramować od 5 do 60 minut). Wskaźnik eco oraz wskazówki ekologiczne na monitorze w kabinie dodatkowo zachęcają do wydajnej obsługi.
Tryby pracy i systemy monitorowania
Operatorzy mają możliwość wyboru trybów pracy. Na przykład, "Tryb pełnej mocy" jest przeznaczony do zadań wymagających wysokiej mocy oraz holowania pod górę, zwiększając maksymalną moc silnika i podnosząc obroty dla zmiany biegów. Systemy monitorowania, takie jak Komtrax w maszynach Komatsu (bezprzewodowy system z komunikacją mobilną 3G) oraz Contronic w Volvo, są standardem. Contronic nadzoruje pracę wszystkich podzespołów wozidła, monitorując i zabezpieczając silnik, skrzynię przekładniową, mosty napędowe, układ hydrauliczny, elektryczny oraz hamulce. Informuje również o konieczności następnej obsługi okresowej i ułatwia lokalizację usterek.
Komfort i bezpieczeństwo operatora
Ergonomia kabiny
Producenci wozideł przegubowych dbają o komfort kierowców. Kabiny, takie jak Care Cab w Volvo, są umieszczone w centralnym punkcie maszyny, gdzie ruchy kabiny są najmniejsze. Wyposażone są w fotele z wielostopniową regulacją i pasami bezpieczeństwa. Kabiny są klimatyzowane i wyciszone, z siedziskami na zawieszeniu pneumatycznym (np. w Doosan DA30 i DA40) lub hydropneumatycznym (Komatsu), redukującym hałas i wibracje. Duże powierzchnie szyb w kabinach (np. Liebherr TA 240, ROPS/FOPS) zapewniają znakomitą widoczność, co przekłada się na bezpieczeństwo podczas załadunku i rozładunku. Przejrzyste jednostki wskaźników z funkcją wyświetlacza dotykowego (komponent elektroniki PME Liebherra) dostarczają operatorowi bieżących informacji bez odwracania uwagi od kierowania.
Systemy wspomagające i bezpieczeństwa
Wozidła Volvo serii G wyposażone są w systemy takie jak Load Assist (wspomagający wyładunek poprzez kontrolę przechyłu bocznego skrzyni ładunkowej) oraz Hill Assist (wspomagający zatrzymanie i ponowne ruszanie pełnego wozidła pod górę). Udoskonalony zwalniacz VEB (Volvo Engine Brake) zwiększa skuteczność hamowania w powiązaniu z prędkością, biegiem i aktualną mocą silnika. W maszynach Liebherr TA 240, innowacyjny zwalniacz (retarder) umożliwia stopniowe sterowanie i wstępne ustawianie wydajności hamowania. Jest to szczególnie istotne podczas jazdy po terenie pochyłym - hamowanie silnikiem i retarder aktywują się natychmiast po zdjęciu nogi z pedału przyspieszenia, a dezaktywują się automatycznie przy ponownym przyspieszeniu. Wilgotne, chłodzone olejem hamulce lamelowe są używane tylko do unieruchomienia urządzenia lub w sytuacjach awaryjnych.
W wozidłach zastosowano również systemy kamer wstecznych (np. Komatsu HM300-5), a opcjonalnie zintegrowane mierniki obciążenia (PLM) informują operatora o obciążeniu komunikatem na monitorze oraz zewnętrzną lampą umieszczoną na górze kabiny. Dane z miernika są przechowywane w sterowniku wozidła i dostępne przez systemy takie jak Komtrax.
tags: #terex #wlaczeniem #napedu #pedalem