Traktorek ogrodowy typu „Dzik” stanowił popularne i wszechstronne rozwiązanie dla prac ogrodniczych i rolnych, oferując szerokie spektrum zastosowań. Jego konstrukcja ewoluowała na przestrzeni lat, a dostępność różnorodnego osprzętu pozwalała na adaptację do wielu zadań.
Historia i Rozwój Ciągników "Dzik"
Początki i Projekt "Dzik 1"
W latach 50. XX wieku, w związku ze znacznym rozwojem gospodarstw leśnych, zauważono potrzebę dostarczenia do nich odpowiednich maszyn ułatwiających pracę i zwiększających wydajność. Zlecenie opracowania konstrukcji uniwersalnego ciągnika do pracy w terenie leśnym przekazano do Wrocławskiego Biura Konstrukcyjnego Przemysłu Maszynowego Leśnictwa. Projekt traktorka „Dzik” został opracowany w 1957 roku przez inżynierów Tomasza Pacyńskiego i Stanisława Goriaczko. Bazował on na dwusuwowym silniku spalinowym typu S-82 z Wytwórni Sprzętu Mechanicznego „Polmo” w Bielsku-Białej. Główny projektant inż. silniku Andrychowskiej Wytwórni S-82 o mocy 8KM. Był to silnik gaźnikowy, dwusuwowy, chłodzony powietrzem, o pojemności skokowej 343 cm³. W ciągu pierwszego roku produkcji seryjnej na rynek trafiło ponad 300 sztuk ciągników „Dzik 1”. Jako paliwo stosowano mieszankę benzyny samochodowej z olejem silnikowym w stosunku 1:20.
Modernizacja: "Dzik-2"
Jeszcze w tym samym roku (1957) wstrzymano produkcję wersji „Dzik 1”, by wkrótce opracować wersję całkowicie zmodernizowaną, oznaczoną jako „Dzik-2”. Nowy model otrzymał silnik S-261C o mocy 8,5 KM. Była to konstrukcja o prostszej i bardziej ekonomicznej budowie w porównaniu do poprzedniczki. Produkcja „Dzik-2” rozpoczęła się w 1960 roku. Ciągnik jednoosiowy „Dzik-2” był całkowicie zmodernizowanym ciągnikiem „Dzik-1”, wykonywanym przez Gorzowski Zakład Przemysłu Maszynowego Leśnictwa w latach 1958-1959. Celem modyfikacji było usunięcie usterek konstrukcyjnych występujących w ciągniku „Dzik-1”, uproszczenie systemu przełączania biegów i blokad, tak aby każdy posiadacz ciągnika bez specjalnych kwalifikacji mógł go obsługiwać. Seria „Dzik” powstała jako odpowiedź na potrzeby rolników w powojennej Polsce. „Dzik-2” był rozwinięciem wcześniejszych modeli i oferował lepszą funkcjonalność oraz większą trwałość.
OldtimerbazaR ~ DZIK 2 - ciągnik jednoosiowy - opowiada Piotr Kawałek
Wersja "Dzik-21"
Na przełomie lat 60. i 70. wprowadzono na rynek kolejną wersję ciągnika o oznaczeniu „Dzik-21”, która wykorzystywała silnik typu 160.03 o mocy 11 KM. Wprowadzone zmiany nie były tak znaczące jak pomiędzy poprzednimi typami. Około roku 1980 wyprodukowano ostatnią serię ciągników „Dzik-21”. Tym razem produkcją zajęła się Wytwórnia Urządzeń Komunalnych „WUKO” w Stąporkowie. Jednostkę napędową nadal stanowił silnik WSM typ 160. Zamiast oryginalnej, charakterystycznej maski z jednym centralnym reflektorem, stosowanej w ciągniku „Dzik”, wykorzystano odpowiednio dopasowaną maskę stosowaną w ciągnikach „Ursus C-330”, posiadającą dwa boczne reflektory. Ta maska niekorzystnie wpłynęła na gabaryty ciągnika i łatwość omijania przeszkód, zwłaszcza przy pracy w sadzie. Ciągnik dostępny był z przeznaczonym do współpracy z nim urządzeniem transportowym, rolniczym PM-5, także produkcji „WUKO” w Stąporkowie. Dzięki metalowej konstrukcji, z dołączanymi burtami dodatkowymi, osadzonej na przedłużonej, kompletnej tylnej osi samochodu „Syrena” można nim przewieźć ładunki o masie do 1000 kg. Na tym modelu kończy się historia polskiego ciągnika jednoosiowego „Dzik”.
Charakterystyka Techniczna i Budowa
Silniki
Jednocylindrowe silniki stosowane w ciągnikach „Dzik” miały pojemność około 350 cm³, były chłodzone powietrzem i rozwijały moc około 8-11 KM. Silnik S-82 to lekki, gaźnikowy, dwusuwowy silnik benzynowy chłodzony powietrzem. Z racji niskiej wagi i prostej budowy miał on szerokie zastosowanie zarówno w przemyśle, jak i rolnictwie, np. do napędu prądnic oraz małych maszyn rolniczych, jak opryskiwacze czy opylacze. Produkowane przez Wytwórnię Sprzętu Mechanicznego w Bielsku-Białej, silniki gaźnikowe dwusuwowe WSM typu S-261 i ich pochodne miały bardzo wszechstronne zastosowanie. Konstrukcja silnika WSM typ 160 została opracowana przez WSM w Bielsku-Białej na podstawie doświadczeń zebranych podczas wieloletniej produkcji i eksploatacji silników gaźnikowych typu S-261. Zapłon w tych silnikach odbywał się od iskrownika wbudowanego w obudowę dmuchawy. Jako paliwo stosowano mieszanki benzyny z olejami silnikowymi CPN, S17, Lux 13 lub Extra 15.
Układ Napędowy i Jeżdżący
Nowością w konstrukcji ciągnika była skrzynka biegów, która posiadała trzy szybkości do przodu (2,6; 4,1 i 14 km/h) oraz jedną wsteczną (3 km/h). Zmienna liczba obrotów wałka stwarzała możliwość wykorzystania ciągnika do napędu maszyn stacjonarnych. Maksymalna prędkość pojazdu wynosiła około 14 km/h. Koła bieżne ciągnika osadzone były na półosiach ułożyskowanych w korpusie skrzyni biegów i mechanizmu różnicowego. Rozstaw kół dawał się łatwo nastawić na dowolną wielkość w granicach 580-950 mm. Standardowo stosowano opony o wymiarze 700 x 16" lub o profilu rolniczym 6,00-16". Prześwit podwozia (odległość skrzynki biegów od ziemi) wynosił 300 mm. Na kołach oraz na zderzaku przednim umiejscawiane były dociążniki o łącznym ciężarze 100 kg. Masa ciągnika „Dzik-2” i późniejszych wersji wynosiła 502 kg, podczas gdy „Dzik 1” ważył 400 kg. Ciągnik posiadał możliwość zablokowania obu kół lub jednego (prawego lub lewego), co ułatwiało manewrowanie i zwiększało przyczepność w trudnym terenie.
Sterowanie i Ergonomia
Sterowanie pojazdem odbywało się za pomocą kierownicy typu motocyklowego, zamontowanej na teleskopowej kolumnie, która miała możliwość wysuwania i ustawiania w trzech kierunkach. Kierowca, siedząc na specjalnym siodełku (często montowanym do przyczepki lub maszyny), kierował pojazdem poprzez skręcanie całej osi, na której znajdował się silnik. Rura wydechowa o zmienianym kierunku wydalania spalin umieszczona była z przodu ciągnika. Instalacja świetlna ciągnika, jak również sygnał dźwiękowy, zasilane były od prądnico-iskrownika. Zbiornik paliwa o pojemności 12 l. umieszczony był u góry. Nowa, uproszczona i odmykana maska w „Dzik-2” pozwalała na łatwy dostęp do silnika, a zmodernizowana nóżka zamykała się automatycznie z chwilą ruszenia ciągnika do przodu, co polepszało parametry eksploatacyjne ciągnika. Przeznaczeniem jednoosiowego ciągnika „Dzik” była praca w leśnictwie, sadownictwie oraz gospodarstwach rolnych. W kulturach leśnych pracował on w warunkach dużo cięższych niż ciągnik rolniczy, na obszarach lasów, gdzie poszycie związane jest korzeniami drzew, zapniaczone, porośnięte mchami i roślinnością krzewiastą. W zestawieniu z pompą mógł zasilać cały system deszczowni.
Zastosowania i Osprzęt
Wszechstronność w Pracy Rolnej i Leśnej
Traktorek „Dzik” był często wykorzystywany do prac wymagających koszenia. W kontekście sadownictwa, gdzie poza chemicznymi metodami zwalczania chwastów dominuje odchwaszczanie mechaniczne, utrzymywanie naturalnego zadarnienia wymaga regularnego koszenia. W takim przypadku niezbędna była kosiarka, która mogłaby współpracować z ciągnikiem „Dzik”. Jednym z rozwiązań było zastosowanie specjalnego zaczepu N3 do podłączenia kosiarki listwowej, która cieszyła się popularnością w latach produkcji ciągnika jako jedyny mechaniczny system koszenia. Silniki zdemontowane z ciągników „Dzik” bywały często wykorzystywane w gospodarstwach rolnych do napędu innych maszyn. Z tego powodu niewiele tych pojazdów zachowało się do czasów współczesnych w stanie nadającym się do użytku.
Ewolucja Osprzętu do Koszenia: Kosiarka Bijakowa
Kosiarki listwowe miały jednak swoje wady, takie jak mała wydajność i duża wrażliwość na napotykane przeszkody. W odpowiedzi na te ograniczenia, po rozważeniu różnych idei i dostępności podzespołów, podjęto decyzję o konstrukcji kosiarki bijakowej, zwanej również kosiarko-rozdrabniaczem bijakowym. Konstrukcja taka opierała się na trzech punktach podparcia: z przodu na wózku MWZ-2, a z tyłu na dwóch kołach skrętnych. Głównym elementem kosiarki bijakowej jest poziomy wał nożowy, na którym zamocowane są noże bijakowe, często typu „Y”, lekkie i przeznaczone do rozdrabniania trawy. Wał nożowy osadzony był w samonastawnych oprawach łożyskowych (odpowiedniki SKF SY40). Przednia rotacja wału nożowego, działająca w tym samym kierunku co koła ciągnika, miała za zadanie podnosić trawę dla równego ucinania. Zakładane obroty wału mogły wynosić około 3300 obr/min.
Współczesne Rozwiązania i Wielofunkcyjność
Wielofunkcyjność traktorka „Dzik” jest jego kluczowym atutem. Oprócz koszenia, może być on wykorzystywany do grabienia, odśnieżania, a także transportu materiałów dzięki możliwości podłączenia przyczepy. Traktorek „Dzik” z osprzętem staje się uniwersalnym narzędziem na każdą porę roku - od przygotowania gleby wiosną, przez koszenie latem, zbieranie liści jesienią, aż po odśnieżanie zimą. Przyczepa jest nieocenioną pomocą przy większych pracach, umożliwiając przewóz narzędzi, ziemi czy kruszywa bez nadwyrężania sił. Współczesny traktorek „Dzik” to profesjonalne rozwiązanie do ogrodu i na działkę, wyróżniające się solidną konstrukcją i wysoką wydajnością. Kompaktowe rozmiary sprawiają, że nadaje się on nawet na mniejsze powierzchnie. Innowacyjna technologia i ergonomiczny design ułatwiają pracę, eliminując potrzebę męczącego koszenia czy przewożenia ciężkich ładunków. Traktorek „Dzik” jest postrzegany jako niezawodny partner, inwestycja na lata, gwarantująca długotrwałe użytkowanie. Możliwość dopasowania osprzętu do indywidualnych potrzeb sprawia, że traktorek „Dzik” jest elastycznym rozwiązaniem. Pozwala to na oszczędność miejsca w garażu, ponieważ jeden sprzęt może pełnić wiele zastosowań. Jego kompaktowa konstrukcja umożliwia łatwe manewrowanie nawet w ciasnych przestrzeniach, między grządkami czy drzewami. Jednoosiowa konstrukcja zapewnia niezrównaną zwrotność, a także ułatwia transport i przechowywanie, dzięki czemu taki traktorek zmieści się nawet w niewielkim garażu. Traktorek ogrodowy „Dzik” to sprzęt dla pasjonatów ogrodnictwa, który pozwala zaoszczędzić czas i energię. Wybierając profesjonalny sprzęt, można osiągnąć profesjonalne efekty bez nadmiernego wysiłku.
