Traktory gąsienicowe: od kuriozum do kluczowej maszyny rolniczej

Historia mechanizacji rolnictwa obfituje w maszyny, które budzą zarówno podziw, jak i uśmiech. Jednym z najbardziej nieprawdopodobnych „zwierząt” w tej zagrodzie był Vaughan Flex-Tred, który dziś jest prawdziwym białym krukiem na aukcjach i wystawach zabytkowego sprzętu.

Vaughan Flex-Tred: najmniejszy ciągnik gąsienicowy z ambicjami

Ten maluch, ważący tyle co dzisiejszy ogrodowy grill gazowy i z silnikiem ledwo większym niż w pralce Frania, był maszyną z ambicjami. Producent reklamował go jako „mechanicznego konia do ogrodu”. Model WS, czyli „Wielce Skrętny”, miał nawet oddzielne sprzęgła na każdą stronę, dzięki czemu mógł zawrócić w miejscu. Flex-Tred był maszyną dwuobrotową: mógł orać i wzbudzać zainteresowanie sąsiadów.

Niektóre egzemplarze miały eleganckie siedzenie przypominające skórzaną pokrywkę od rondla, inne - tylko podest do stania, który przy ruszaniu wprawiał użytkownika w wibracje godne karuzeli w wesołym miasteczku. Vaughan Flex-Tred nie był maszyną dla każdego. Obsługa była prosta jak budowa grabi: trzeba było dolać oleju, odpalić korbą (jeśli nie wybiła barku) i puścić „pancernego dzika” między grządki.

Ciągniki gąsienicowe wczoraj i dziś

Wraz z wprowadzeniem ciągników gąsienicowych na początku XX wieku uprawa ziemi stała się możliwa na terenach dotychczas niedostępnych dla standardowych ciągników. Współcześnie, wśród dużych ciągników rolniczych zauważalny jest trend coraz częstszego stosowania gąsienicowych układów jezdnych - czasami opartych na dwóch, a niekiedy nawet na czterech gąsienicach. Jak się jednak okazuje, gąsienice z powodzeniem stosuje się także w dużo mniejszych traktorkach.

Gąsienicowy układ jezdny charakteryzuje się większą powierzchnią styku z gruntem, co przekłada się na mniejsze ugniatanie gleby. Przy pracach polowych, szczególnie w wymagających warunkach, gąsienice są niekiedy nieodzownym elementem. W przeciwieństwie do pojazdów terenowych, gdzie liczy się wielkość opony, jej szerokość oraz agresywność bieżnika, w rolnictwie gąsienice oferują unikalne korzyści. Każdy ciągnik gąsienicowy swoją mocą i budową przyciąga uwagę.

Zalety ciągników gąsienicowych

Chociaż zdecydowana większość ciągników zarejestrowanych w Polsce to ciągniki kołowe, popularność ciągników gąsienicowych stale rośnie. Ich główne zalety to:

• Mniejsze ugniatanie gleby: Gąsienicowy układ jezdny sprawia, że nawet wjeżdżając na pole wczesną wiosną, gdy gleba jest jeszcze dosyć mokra, traktor nie ugrzęźnie i nie zniszczy jej struktury. Niewielki nacisk jednostkowy tych ciągników jest kluczowy, zwłaszcza w uprawach wrażliwych na zagęszczenie gleby.
• Większa siła pociągowa i stabilność: Duża moc i gąsienice zapewniają solidną siłę pociągową oraz stabilność maszyny, co pozwala wydajnie wykonywać prace polowe, takie jak podorywka, orka czy nawożenie.
• Skuteczność w trudnym terenie: Są idealne tam, gdzie zawodzą ciągniki kołowe. Mogą być używane w trudnym terenie o stromych zboczach.
• Lepsza przyczepność: Dzięki lepszej przyczepności ciągniki gąsienicowe lepiej radzą sobie na terenach pagórkowatych.
• Duża zwrotność: Jak podkreśla Mariusz Molik, ich oś skrętu jest znacznie korzystniejsza, co czyni je bardzo zwrotnymi.

Wady i ograniczenia

Należy pamiętać, że ciągniki na gąsienicach nie są zaprojektowane jako maszyny uniwersalne. Ich wady to:

• Niska prędkość jazdy: Ogranicza to ich zastosowanie, zwłaszcza na większych odległościach.
• Ograniczona mobilność: Jeżeli podczas pracy z tym ciągnikiem kierowca będzie musiał przemieszczać się między różnymi polami, koszty pracy rosną, gdy pojazd gąsienicowy musi być przemieszczany przez zwykły ciągnik z przyczepą.
• Ograniczenia na drogach publicznych: Chociaż ciągniki na gąsienicach mogą jeździć po drogach publicznych, istnieją pewne ograniczenia. Pojazdy z gumowymi gąsienicami mogą poruszać się bez przeszkód, ponieważ takie gąsienice do ciągnika rolniczego nie uszkodzą nawierzchni drogi. Ciągniki z metalowymi gąsienicami muszą być wyposażone w specjalne podkładki chroniące powierzchnię drogi.
• Wysokie koszty: Jak podaje Łukasz Różycki z agencji Martin & Jacob, ciągniki gąsienicowe zaliczają się do jednych z najdroższych na świecie, dlatego też na ich zakup mogą sobie pozwolić nieliczni. Leszek Dereziński dodaje, że te ciągniki wciąż wiele kosztują i na pewno nie przydadzą się rolnikowi, który gospodaruje na przykład na pięciu hektarach.
• Niższy komfort jazdy na asfalcie: Komfort jazdy tym ciągnikiem przy wyższych prędkościach, na asfaltowych drogach będzie niższy niż w ciągniku na kołach.

Zastosowanie w rolnictwie, sadownictwie i leśnictwie

Ciągniki na gąsienicach stają się coraz popularniejsze, ponieważ ułatwiają pracę w wielu sektorach:

Winnice

Gleba pełni w winnicy dwie funkcje: jako obszar uprawy winorośli i jako droga dla maszyn i pojazdów. Te dwie funkcje stawiają glebie przeciwstawne wymagania - dla winorośli jej struktura musi być przepuszczalna, a pojazdy potrzebują równej, ubitej jezdni. Co gorsza, winorośl jest szczególnie wrażliwa na zagęszczenie gleby. Jej zagęszczenie spowodowane wielokrotnym przejeżdżaniem przez rzędy ciężkimi maszynami ma negatywny wpływ na plony. Układ rzędów winorośli jest liniowy i stały, nie zmienia się co roku, co podkreśla znaczenie niskiego nacisku na glebę. Do tych traktorów można podłączyć takie urządzenia jak mulczery, rozsiewacze nawozów i opryskiwacze, a także przeprowadzać zabiegi odchwaszczania.

Sadownictwo

Ze względu na swoje małe gabaryty, także w sadownictwie ciągniki gąsienicowe cieszą się popularnością. Wykorzystuje się je podczas oprysków, odżywiania dolistnego, mulczerowania, a także podczas zbiorów do transportu skrzyń na owoce. Bardzo dużą popularnością cieszą się ciągniki na gąsienicach wśród plantatorów oliwek, gdzie drzewa oliwne mają tylko około 3 m wysokości.

Leśnictwo

Ciągniki gąsienicowe są z powodzeniem stosowane w leśnictwie. Maszyny te są w stanie sprostać wymaganiom specjalnych warunków pracy, w których ciągnik musi sprawnie poruszać się po terenie o dużym nachyleniu (do 65%) lub na podłożu o małej nośności. Zaletą tych maszyn w pracach leśnych są niewielkie rozmiary, które pozwalają zbliżyć się do drzewa na mniejszą odległość niż w przypadku ciągnika kołowego. Pojazdy gąsienicowe używane w leśnictwie nie mają kabiny i dlatego są sterowane drogą radiową, ponieważ kabina z kierowcą znacznie zwiększyłaby masę pojazdu i utrudniłaby przejazd między drzewami.

Nowoczesne rozwiązania: Landini Trekker 4

Nic nie stoi na przeszkodzie, aby wydajne maszyny odznaczały się wyjątkowym designem. Marka Landini z powodzeniem stosuje to podejście w swoich produktach. Praktycznym tego przykładem jest Trekker 4, ciągnik gąsienicowy zaprojektowany do wydajnej pracy w sadach i winnicach (wersja F) i górach (wersja M).

Silnik Stage V w tej maszynie obiecuje moc w zakresie od minimum 75 KM do maksimum 112 KM. Norma Euro Stage V to wyzwanie dla producentów i projektantów silników, ponieważ dopuszczalna ilość cząstek stałych w silnikach została zmniejszona aż o 40% w stosunku do poprzedniego wydania tej normy.

Tempo pracy tej maszyny można dostosować do wykonywanych zadań. Umożliwia to skrzynia biegów typu synchro shuttle z 16 biegami do przodu i 8 biegami do tyłu, która może być wyposażona w nadbieg lub reduktor. Trekker 4 może więc osiągać prędkość 15 km/h, która jest prędkością roboczą wielu maszyn doczepianych do ciągnika, np. rozsiewaczy sadowniczych, lub prędkość do 300 m/h (bieg pełzający), która pozwala na precyzyjne manewrowanie maszyną i przeprowadzenie np. zabiegów odchwaszczania.

Przy projektowaniu ciągnika gąsienicowego Trekker 4 wzięto także pod uwagę wygodę operatora. Dla komfortu kierowcy całkowicie odizolowano platformę od komory silnika i podwozia, a tym samym od ciepła i drgań.

Opinie ekspertów i porównanie z kołami bliźniaczymi

Mariusz Molik podkreśla, że współczesne traktory na gąsienicach mają najczęściej od około 250 KM do ponad 700 KM, w przeciwieństwie do radzieckich ciągników z lat 60. XX wieku, takich jak DT 75 czy S 100 „Staliniec”, które posiadały moc 75-100 KM. Mariusz Molik zaznacza również: „I mają znacznie większy uciąg niż ciągniki na kołach. Poza tym ich oś skrętu jest znacznie korzystniejsza, są bardzo zwrotne. Plusem jest także lepsza przyczepność, dzięki czemu lepiej radzą sobie na terenach pagórkowatych.”

Rolnicy, którym zależy, by ciągnik nie niszczył struktury gleby, wybierają także traktory z kołami bliźniaczymi. „Ale minusem takiego rozwiązania jest to, że szerokość ciągnika zwiększa się o niemal półtora metra” - dodaje Mariusz Molik. - „Tak szerokim pojazdem trudniej przejechać po drodze publicznej. Z drugiej jednak strony ciągnik gąsienicowy, choć znacznie węższy, to nie powinien często jeździć po asfaltowych drogach.”

Łukasz Różycki zauważa, że rolnik indywidualnie może dokonać poprawek technicznych każdego zakupionego ciągnika konwencjonalnego, decydując się na zamontowanie gąsienic czy też kół bliźniaczych. Niewątpliwą zaletą tego rodzaju zabiegu jest ograniczenie ugniatania gleby przez maszynę oraz lepsze rozłożenie masy ciągnika na teren.

tags: #traktorek #na #gasienicach #zart