Traktorek ogrodowy i pojazdy typu „SAM” – kompleksowy przewodnik

Traktorek ogrodowy - wydajne wsparcie w pielęgnacji trawnika

Koszenie trawy to czynność, która bywa trudna i dłużąca się. Wykorzystujemy do niej różnego rodzaju narzędzia. Jednymi z najwydajniejszych z nich są traktorki ogrodowe. Te urządzenia pozwalają skosić zdecydowanie większą powierzchnię trawnika niż tradycyjne kosiarki. Traktorek ogrodowy jest także wygodny w obsłudze, gdyż możemy na nim usiąść i sterować, będąc w pozycji siedzącej.

Kiedy warto rozważyć zakup traktorka ogrodowego?

Przed zakupem traktorka ogrodowego najważniejsze jest, by zastanowić się, czy tak naprawdę ten traktorek jest nam potrzebny i czy będziemy mogli jak najskuteczniej go wykorzystać. Najważniejsze to pamiętać, że traktorek ogrodowy sprawdza się na średnich oraz dużych trawnikach. Wtedy zwykła kosiarka elektryczna czy spalinowa przestaje być użyteczna, gdyż koszenie zajmuje zbyt dużo czasu i obciąża urządzenie.

Jeśli posiadasz ogród o powierzchni większej niż 1500 m², wtedy zakup traktorka będzie dla Ciebie opłacalny. Możliwości takiego sprzętu wykorzystają: posiadacze dużego ogrodu, firmy dbające o utrzymanie porządku i czystości w parkach miejskich, skwerach czy innych publicznych terenach zielonych, a także rolnicy czy osoby prowadzące działalność agroturystyczną. Nie oznacza to jednak, że nie można kosić trawy na małych działkach. Natomiast może to być pozbawione sensu, gdyż traktorkiem będzie trudno manewrować. Pospacerować po terenie z kosiarką to przyjemne, relaksujące i przede wszystkim pożyteczne zajęcie, o ile tylko powierzchnia trawnika nie przekracza 2000 m². Wygoda to największy atut traktorków. Komfortowe siedzisko, kierownica, przekładnia zmiany biegów to cechy, które zwiększają komfort pracy.

Kluczowe parametry i cechy traktorków ogrodowych

Zakup traktorka ogrodowego to duży wydatek, który trzeba dokładnie przemyśleć i zwrócić uwagę na poszczególne parametry danego urządzenia, decydując się, czy traktorek ogrodowy spełni nasze oczekiwania i będzie mógł wydajnie pracować na naszym terenie.

• Typ silnika: Na samym początku musimy sobie odpowiedzieć na pytanie, czy chcemy, aby nasz traktorek był z silnikiem benzynowym, czy z silnikiem diesla. Traktorek ogrodowy z silnikiem benzynowym sprawdzi się na płaskich powierzchniach o wielkości około 20-50 arów. Niektóre traktory mają silniki trójcylindrowe, dwucylindrowe, a inne jednocylindrowe. Te pierwsze są z pewnością trwalsze i odznaczają się większą żywotnością oraz wyższą mocą. Silniki jednocylindrowe są słabsze, ale wyposażone w nie kosiarki kosztują mniej. Jeśli nie masz zbyt wielkiej powierzchni do koszenia i nie będziesz tego robił bardzo często - taki silnik okaże się wystarczający. Przy dużej, niezbyt równej działce - najlepszy będzie traktor z silnikiem trój- lub dwucylindrowym i napędem na cztery koła.
• Moc silnika: Im silnik ma większą moc, tym całe urządzenie będzie bardziej wydajne, co ma duże znaczenie w przypadku dużych i trudnych terenów ze spadkami i przeszkodami. Pamiętajmy jednak, aby traktorek miał co najmniej 16 KM mocy. Gdy musisz się zmagać z trawnikiem o powierzchni do 10 000 m², poprzestań na maszynie z silnikiem o mocy 15 KM. Potężniejszy silnik wybierz, gdy działka jest większa. Pamiętaj też, że im jest on mocniejszy, tym lepiej traktorek będzie sobie radził ze wzniesieniami. Najdroższe modele mają silniki o mocy dochodzącej do 25 KM.
• Pojemność baku: Im bak będzie miał większą pojemność, tym rzadziej w trakcie jednego koszenia będziemy musieli dolewać paliwo. 6 litrów wystarcza na 2-3 koszenia, gdy trawnik ma 2000-2500 m².
• Szerokość koszenia: Do mniejszej powierzchni w zupełności wystarczy traktorek o szerokości koszenia 80 cm. Optymalna szerokość koszenia zagwarantuje bardziej efektywną pracę, a czas poświęcony na pielęgnację trawnika będzie zdecydowanie krótszy. Zależność jest prosta: im szersza maszyna, tym więcej trawy skosisz za jednym razem. Szerokość koszenia może wynosić od 76 do 152 cm (w ręcznych kosiarkach - 40-50 cm). Warto jednak zwrócić uwagę, czy konkretnym traktorkiem wjedziesz w trudno dostępne miejsca w Twoim ogrodzie, czy aby na pewno zmieści się w furtce lub bramie wjazdowej do garażu.
• Wysokość koszenia: Wysokość koszenia między od 3 do 10 centymetrów zapewnia najlepszy wzrost twojej trawie. Wiele modeli traktorków posiada regulację wysokości koszenia, dlatego bez większych problemów dopasujesz skalę do swoich preferencji. Dopytaj również sprzedawcy o zakres wysokości koszenia, im większy, tym łatwiej będzie go dobrać do konkretnych potrzeb.
• Kosz na trawę i metody jej obróbki: Nie każdy producent dołącza do zestawu kosz na ściętą trawę, jednak jest to bardzo ważne, aby taki kosz był, gdyż trawa będzie zbierana bezpośrednio do pojemnika. Jeśli brak takiego zasobnika, trawa będzie wyrzucana na bok, gdzie poczeka, aż ją zgrabisz. Co innego, jeżeli po skoszeniu zostanie przemielona. Wtedy trawnik będzie obsypany jej drobinkami, które posłużą jako cenny nawóz. Długie źdźbła pozostawione w dużej ilości na trawniku powodowałyby jego żółknięcie.
• Siedzisko: Najważniejsze, aby było wygodne i odpowiednio wyprofilowane, co zapewnia komfortową pozycję podczas pracy.
• Tempomat: Funkcja ta pozwala utrzymać zadaną prędkość poruszania się traktorka bez konieczności naciskania pedału gazu. Wystarczy rozpędzić traktorek, wcisnąć przełącznik tempomatu i zdjąć nogę z gazu, a ciągnik będzie podążał przed siebie z ustawioną prędkością.
• Dodatkowe funkcje i akcesoria: W zależności od producenta i modelu, traktorek może pełnić różne funkcje, między innymi: mulczera, wertykulatora czy aeratora. Zastosowanie wymiennych akcesoriów sprawi, że traktorem będziesz mógł należycie zadbać o trawnik, ułatwiając sobie również mozolne czynności pielęgnacyjne. Gdy spadnie śnieg, z przodu przyłączysz pług lub obrotową szczotkę odśnieżającą, która poradzi sobie z zaspami na podjeździe. Uzupełnieniem zimowego zestawu będzie przyczepka z piaskarką (piach można zastąpić solą). Korzystając ze zwykłej przyczepki, przewieziesz owoce, worki z nawozem, kamienie na skalniak lub inne materiały. Siewnik pozwoli ci natomiast szybko, wygodnie i - co ważne - równomiernie rozrzucić nasiona trawy na dużym obszarze.
• Manewrowość: Nowoczesne traktory mają system utrzymywania równego kierunku jazdy. Jeśli na działce masz sporo drzew lub inne przeszkody, kup kosiarkę samobieżną typu raider. Ma ona moduł koszący umieszczony nie po środku, tylko z przodu. Łatwiej więc dociąć trawę wokół pni, przy murkach, płotach lub ścianach. Z myślą o bezpieczeństwie użytkowników niektóre modele traktorów mają system samoczynnie wyłączający silnik, po opuszczeniu siedziska.

Rodzaje traktorków ogrodowych

Na rynku dostępne są różne typy traktorków ogrodowych, z których każdy ma swoje unikalne cechy i przeznaczenie.

Traktorki akumulatorowe

Traktorki akumulatorowe przede wszystkim nie generują dużego hałasu podczas pracy, a także są mobilne. Ich praca nie jest ograniczona długością kabla, dlatego też na pełnym ładowaniu można zadbać o dużą przestrzeń, a po rozładowaniu akumulatora podłączyć go do sieci elektrycznej w celu ponownego naładowania. To jednocześnie ekologiczne rozwiązanie, które jest coraz bardziej cenione przez współczesnych klientów poszukujących pozbawionego spalin urządzenia, dla których liczy się dobro środowiska naturalnego. Urządzenia akumulatorowe są wybierane przez większość klientów do pielęgnacji ogrodu, głównie z uwagi na optymalną szerokość koszenia oraz wysoce wydajny układ zasilania. Traktorek akumulatorowy warto oczywiście dostosować do indywidualnych potrzeb i wymagań, które mogą się różnić w zależności od wielkości działek, czynności niezbędnych do przeprowadzenia czy budżetu.

Traktorki spalinowe

Dużą zaletą traktorków ogrodowych spalinowych jest możliwość pracy niezależnie od ukształtowania terenu, co sprawia, że są bardzo praktyczne i uniwersalne. Wszystkie modele zostały wyposażone w wygodne siedzisko i zwrotny układ kierowniczy. Koła są skrętne i precyzyjnie wykonują swoją pracę. Z większości traktorów ogrodowych spalinowych można korzystać przez cały rok, gdyż w ciepłym sezonie sprawdzą się doskonale do koszenia trawy, a w okresie zimowym można z powodzeniem wykorzystać je do odśnieżania terenu posesji. Ponadto wśród dodatkowych opcji, które zwiększają funkcjonalność maszyn, jest np. wertykulator. Trzeba pamiętać, że w odróżnieniu od traktorków akumulatorowych, te urządzenia będą wytwarzały spaliny. Z drugiej strony, są to wydajne maszyny o dużej mocy. Tego typu urządzenia dają nam możliwość komfortowego i przyjemnego wykonania naszej pracy.

Pojazdy typu „SAM” - samoróbki w rolnictwie i ogrodnictwie

Obok fabrycznie produkowanych traktorków ogrodowych, w Polsce i w innych krajach Europy Środkowej historycznie dużą rolę odgrywały tzw. pojazdy typu „SAM”.

Czym jest pojazd „SAM”?

Traktor domowej produkcji, tzw. SAM (także: samopał, papaj) to autarkiczny pojazd, przeważnie samochód, motocykl lub ciągnik wykonany samodzielnie lub w warsztacie. Wykonywany jest w jednym egzemplarzu, rzadziej w małej serii, najczęściej jako przejaw wieloaspektowych niedostatków w zaopatrzeniu indywidualnych gospodarstw rolnych. Powstaje przez gruntowną przeróbkę seryjnego pojazdu lub zbudowanie od podstaw. W Polsce pojazd marki „SAM” w myśl ustawy Prawo o ruchu drogowym jest pojazdem zbudowanym przy wykorzystaniu nadwozia, podwozia lub ramy, konstrukcji własnej. W budowie wykorzystuje się wiele podzespołów pojazdów seryjnych. Nazwa wywodzi się od popularnego w latach 50. XX wieku terminu.

Geneza i rozwój w Polsce

Konstrukcje typu SAM użytkowane są w wielu krajach, np. w Czechach, na Słowacji, na Ukrainie, w Chinach, a jednostkowo także w Niemczech czy Stanach Zjednoczonych. Na terenie Niemiec, Francji, Włoch, Austrii czy Norwegii, zwłaszcza po zakończeniu II wojny światowej, budowano SAM-y na bazie adaptacji samochodów-furgonów (odcinano tył pojazdu, dokładano drugą skrzynię biegów zwiększającą przełożenie i zakładano większe koła z rolniczym ogumieniem). W Polsce pierwsze ciągniki typu SAM pojawiły się po zakończeniu II wojny światowej, bazując na częściach pozostawionych czy porzuconych pojazdów wojskowych, zwłaszcza Dodge'ów, Willys'ów czy nawet motocykli. Po wyeksploatowaniu były likwidowane, stąd nie udało się w Polsce spotkać maszyny starszej niż zbudowana po 1950 roku. W dekadach późniejszych wykorzystywano głównie silniki rolnicze, części i podzespoły od różnych pojazdów, w tym maszyn rolniczych, części ciągnikowe i motocyklowe. Rzadko stosowano części fabrycznie nowe.

Duży rozwój wytwórczości pojazdów autarkicznych przyniosły lata 60. XX wieku, a apogeum ich rozwoju to lata 70. i 80. XX wieku. Np. w 1984 roku indywidualni rolnicy wykupili 94% polskiej produkcji silników rolniczych małej mocy, z czego większość przeznaczono do budowy SAM-ów. Przyczyną zapotrzebowania na samopały były m.in. działania władz PRL - torpedowanie udanych konstrukcji rodzimych (np. Ursus „U”) przy jednoczesnym fatalnym przygotowaniu produkcji licencyjnej (Massey Ferguson). SAM-y budowane były najczęściej przez lokalnych rzemieślników (często na bazie dawnych zakładów kowalskich), a także przez chłopów na własny użytek czy użytek sąsiadów. Najpłodniejsi wytwórcy, utrzymujący się z budowy samopałów, zbudowali w ciągu swej działalności po około trzysta pojazdów. Do twórców tych należeli m.in. Józef Mucha z Tarnowa czy Tadeusz Ząbek z Łącka. W latach 80. XX wieku w Polsce użytkowano, według różnych źródeł, od 30 do 100 tysięcy maszyn. Z wyjątkiem Podhala i okolic Krosna nie były to pojazdy nigdzie rejestrowane.

Aspekty prawne i bezpieczeństwo pojazdów SAM

Niestety, polski ustawodawca doprowadził do sytuacji, gdy legalne zbudowanie pojazdu własnej konstrukcji i poruszanie się nim po drodze jest bardzo utrudnione. Oczywiście są dwie strony medalu, bo wiele składanych motorów, samochodów, samów, przyczep czy radosnych pomysłów z modernizacją fabrycznych pojazdów nie powinno istnieć, gdyż zagrażają życiu, zdrowiu i mieniu nie tylko użytkowników, ale i osób postronnych. Problem tylko w tym, że jak zwykle wylano dziecko z kąpielą.

Obecnie ciągniki „SAM” są wykorzystywane głównie w rolnictwie i ogrodnictwie, najczęściej bez homologacji i rejestracji - stąd nie są dopuszczone do ruchu drogowego po drogach publicznych. Rejestracja pojazdu wymaga badań technicznych. W Polsce zakres badań umożliwiających dopuszczenie do ruchu określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 października 2004 r. (Dz.U. nr 238, poz. 2395). Jak cokolwiek się stanie, żadne OC na sama Ci nie pomoże, mimo że ubezpieczyciele nie zawsze jasno precyzują takie sytuacje. W razie zdarzenia najprawdopodobniej wyprą się odpowiedzialności.

Rodzi się pytanie, kto ma oceniać, czy pojazd nadaje się do ruchu po drodze? Pan Policjant z wydziału ruchu drogowego przy okazji rutynowej kontroli drogowej mógłby to zrobić. Tak, na podstawie oględzin i poruszania się pojazdu łatwo można stwierdzić, czy jest sprawny. Nie trzeba tu urządzeń pomiarowych rodem ze Stacji Kontroli Pojazdów. Jeden rzut oka, ruch kierownicą itp. wystarcza do określenia, co jest sprawnne, co nie. Jeśli kierowca nie godzi się z werdyktem Policjanta, to może się odwołać, ale właśnie do SKP i to na swój koszt.

Współczesne wykorzystanie i rozmieszczenie

Po 1989 roku, w warunkach dalszych niedostatków ekonomicznych na wsi, produkcja SAM-ów nie ustała. Zaczęto wtedy stosować w większej mierze części od zagranicznych producentów. Kres masowej budowie pojazdów autarkicznych położył atrakcyjny finansowo import używanych ciągników z zagranicy. Dziś SAM-y są nadal eksploatowane, a w latach po roku 2000 przesunęły się one do gospodarstw użytkujących wcześniej tylko siłę zwierząt pociągowych lub nie posiadających żadnej takiej siły. Rozkład zjawiska eksploatacji SAM-ów na mapie Polski pokrywa się z obszarami o najbardziej rozdrobnionym rolnictwie. Najwięcej eksploatowano ich na południu kraju, a zwłaszcza na podgórzach, a najmniej w Polsce zachodniej (miejscami było to zjawisko tam nieznane). Regionami o znacznym wykorzystaniu samopałów były Małopolska i Polska centralna, w tym Radomskie. Zainteresowanie samopałami wśród etnologów i turystów w Polsce datuje się od lat 70. XX wieku. Pierwszą prezentacją SAM-ów dla publiczności była wystawa ciągników chłopskich w Czorsztynie w 1973 roku. Największą polską kolekcją SAM-ów dysponuje Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu.

Podsumowanie i wybór odpowiedniego traktorka

Wybór traktorka ogrodowego, czy to fabrycznego, czy w przeszłości pojazdu typu SAM, zawsze powinien być podyktowany indywidualnymi potrzebami, wielkością terenu, rodzajem prac do wykonania oraz budżetem. Analiza kluczowych parametrów, takich jak moc silnika, szerokość koszenia czy dostępne akcesoria, pozwoli podjąć świadomą decyzję i zapewni efektywną pielęgnację ogrodu na długie lata.

tags: #traktorek #ogrodniczy #sam